İlk kez bir ötegezegende su buharı keşfedildi

Dünya’nın yaklaşık iki katı büyüklüğünde bir süper-dünya olan K2-18 b isimli ötegezegenin atmosferinde gaz halinde su tespit edildi. Tıpkı Dünyadaki gibi..

2015 yılında keşfedilen K2-18 b, kırmızı cüce sınıfında bir yıldızın çevresinde yaşanabilir bölge sınırları içindeki bir yörüngede hareket ediyor. Yaşanabilir bölge bir gezegenin yıldızından, yüzeyindeki suyun tamamen donmayacak kadar yakın ve tamamen buharlaşmayacak kadar uzak olan uzaklığı ifade ediyor.

Gezegen bu haliyle Dünya’ya oldukça benzer olabilir. 2021 yılında James Webb Uzay Teleskobu fırlatıldıktan sonra bu tarz ötegezegenler hakkında çok daha detaylı çalışmalar yapılabilecek.

kaynak: space.com |

Haftalık Gökyüzü Raporu – 48

Hindistan Ay’a konmayı kıl payı kaçırdı

Hindistan bayrağı ülkenin hedeflediği Ay önünde.

Geçtiğimiz aylarda İsrailli girişim Ay yüzeyine Bereşit isimli uzayaracını indirmeyi çalışmış ancak başarısız olmuştu. Başarsalardı İsrail’i Ay yüzeyine iniş yapan 4. ülke konumuna getireceklerdi.

Aynı hedef için bu kez Hindistan şansını denedi ancak Hintliler de başarısız oldu. Hindistan Uzay Araştırmaları Kurumu (ISRO) Chandrayaan-2 ile iletişim yüzeye 2.1 km kala koptuğunu bildirdi. Yer aracı başarısız olsa da Chandrayaan-2 görevine dahil olan uydu yörüngeye oturdu.

Ay’a bugüne dek inmeyi başaran ülkeler: Sovyetler Birliği, ABD ve Çin. Hindistan 2024 yılında tekrar Ay’a araç yollayacak.

Türkiye’nin S400’leri görüntülendi mi?

İsrail istihbarat firması ImageSat twitter hesabından Türkiye’ye ait S-400 bataryalarının olduğunu iddia ettiği uydu görüntülerini paylaştı. Şirketin twitter hesabını incelediğiniz taktirde yer gözlem uydularının ne kadar stratejik olduğunu anlıyorsunuz; tabii bir de gözetlendiğinizi!

Türkiye Uzay Ajansı’nın ilk toplantısı

Türkiye Uzay Ajansı’nın ilk yönetim kurulu toplantısı gerçekleştirildi. Ajansın gündeminde Milli Uzay Programı oluşturulması var. Ayrıca Türkiye Uzay Ajansı’nın logosunun vatandaşların katılımıyla seçilmesi için hazırlık yapılması kararlaştırıldı.

Kasırganın gözü

Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki NASA astronotu Nick Hague, Karayipleri etkileyen Dorian Kasırgası’nı fotoğraflardı. Aşağıdaki etkileyici fotoğrafta kasırganın merkezi görülüyor.

Girdap Gökadası – M51 (Whirlpool Galaxy)

Ünlü kuyrukluyıldız avcısı Charles Messier tarafından 13 Ekim 1773 yılında keşfedilen Girdap gökadası (Whirlpool), Messier’in kataloğundaki sırasıyla Messier 51/M51 olarak da anılır. M51 gökyüzündeki en meşhur sarmal (spiral) gökadalardan birisidir.

Girdap Gökadası nasıl gözlemlenir

Av Köpekleri (Canes Venatici) takımyıldızı yöresinde, Samanyolu galaksisinde ikamet eden bizlerden 15-35 milyon ışık yılı uzakta bulunan Girdap gökadası 8.4 kadir parlaklığıyla küçük teleskoplarla görülebilmekte. En iyi gözlem dönemi ise Mayıs ayı.

Girdap gökadasını bulmak için önce Büyük Kepçe’nin sapını en sondaki parlak yıldızı (Alkaid) bulun. Daha sonra teleskobunuzu güneye ve batıya kaydırmanız lazım. Büyük Kepçe, Büyük Ayı takımyıldızının en parlak yıldızlarının oluşturduğu şekle deniliyor. Diğer yıldızlar soluk olduğundan ayı yerine gözünüze çarpan bir kepçe olur.

Av Köpekleri takımyıldızı.

Hubble’ın yakaladığı aşağıdaki görselde kızılötesi ışınım kırmızı ile gösterilmiş. Buralar hidrojenle dolu devasa yıldız oluşum bölgeleri. Mavi renkler sıcak, genç yıldızlardan, sarı ise daha yaşlı yıldızlardan geliyor.

NASA, ESA, S. Beckwith (STScI) ve Hubble Heritage Team (STScI/AURA)

Birleşen gökadalar

Fotoğraflarından rahatça anlayabileceğiniz üzere kadrajda ikinci bir gökada daha var: NGC 5195. Yapılan gözlemler M51’in (Yeni Genel Katalog’da adı ile NGC 5194) NGC 5195 ile birleşmekte olduğu saptanmıştır.

Süpernova patlaması

Girdap gökadası içinde 2011 yılında bir yıldız patlaması gözlemlendi. Aşağıda Fransız gözlemci Stéphane Lamotte Bailey’in 8 inç (2o cm) çaplı teleskobuyla yaptığı iki farklı çekimle oluşturulmuş animasyon gözüküyor. Patlamanın gücü 31 milyon ışık yılı uzaklıktaki milyarlarca yıldızdan oluşan galaksi üzerindeki değişimden farkedilebilir. Daha detaylı bilgiyi gokgunce.net‘den alabilirsiniz.

Telif: Stéphane Lamotte Bailey

kaynak: nasa.gov | bulutsu.org | gokgunce.net | ethemderman.com |

Haftalık Gökyüzü Raporu – 47

Eylül’de gökyüzü

Eylül geldi çattı. Kışa doğru giderken açık ve güzel havaların tadını çıkarmak lazım. Eylül ayında gökyüzünde neler görebileceğimizi astrobilgi.org’dan öğrenebilirsiniz.

Türkiye’nin ilk astronotu 2023’de uzaya çıkacak mı?

Rusya Federal Uzay Ajansı (Roscosmos) Başkanı Dmitry Rogozin 2023 yılında ilk Türk astronotu ISS’e göndermeyi teklif etti:

“Cumhuriyetin 100.yılını kutlamak için yörüngeye bir Türk astronotunu gönderebiliriz. Kozmonot Eğitim Merkezi bunun üzerinde çalışmaya hazır.”

MAKS-2019 Uluslararası Havacılık Fuarı için Rusya’da bulunan Cumhurbaşkanı Erdoğan teklifi kabul ederek “Tüm ulusum adına teşekkürlerimi dile getirmek isterim. Yaptığınız çalışmadan dolayı sizlere çok teşekkür ederim.” dedi.

Henüz durum resmiyet kazanmamış olabilir ancak öyle görülüyor ki 2023 yılında ilk astronotumuzun yörüngeye çıkması ihtimaller dahilinde.

Hindistan Rus roketleri üretebilir

Uzaya çıkabilmek için Rusya’nın elindeki teknolojiden faydalanan sadece biz değiliz ama işe daha erken başlayanlar şimdi çok daha farklı yerlerde.

Hindistan yönetimi uzay programında kullandığı, Rus teknolojisi yarı-kriyojenik roket motorlarının Hindistan’da üretilmesinde anlaşma sağlamak için Rus tarafı ile görüşüyor. Hindistan 2022’de üç astronottan oluşan bir mürettebatı uzaya göndermeyi kapsayan ilk insanlı görevini planlamakta. 2022 Hindistan’ın bağımsızlığının 75’inci yılı olması sebebiyle anlamlı.

Roscosmos başkanı Dmitry Rogozin, Rusya’nın şu an ABD’ye de sattışını yaptığı RD-180 roket motorlarının Hindistan’a satılabileceğini belirtmiş. Hindistan tarafı ise tür veya model farketmeksizin Rus motorlarıyla ilgilenmekte.

James Webb Uzay Teleskobu’nun montajı tamamlandı

NASA’nın, Hubble’ın yerini alacak olan James Webb Uzay Teleskobu’nun yapımı kadar parçalarının montajı da oldukça karmaşık bir süreçti. Uzun uğraşlardan sonra uzay teleskobunun montajı nihayet bitti. 2021 yılında fırlatılması planlanıyor. Yeni nesil uzay teleskobu James Webb Hubble’dan farklı olarak Dünya çevresindeki bir yörüngeye değil, 1.5 milyon km uzağımızdaki L2 denilen ve uzayda sabit kalabileceği bir noktaya konuşlanacak. 18 parçadan oluşan, altın kaplı ve 6.5 metre çaplı (Hubble: 2.4m) aynası sayesinde uzaydaki en büyük teleskop olacak James Webb, evrenin ilk zamanlarına dair gözlem yapacak, oluşan ilk gökadaları görüntüleyecek.

Uzayda işlenen ilk suç

Uluslararası Uzay İstasyonu’nda görev yapan NASA astronotu Anne McClain hakkında, boşanma davası açan eşi Summer Worden’ın banka hesaplarına girdiğini kabul etmesinin ardından soruşturma başlatıldı. Avukatı aracılığıyla açıklama yapan McClain hesapta faturalar ve Worden ile beraber büyüttükleri oğlunun bakımı için yeterli para olup olmadığını kontrol etmek istediğini söylemiş. Olay tarihe uzayda işlenen ilk suç olarak geçebilir.

Bu arada Uluslararası Uzay İstasyonu her ne kadar uzayda olsa da istasyonun sahibi konumundaki ABD, Rusya, Avrupa, Kanada ve Japonya arasındaki anlaşma gereği, astronotlar için kendi ülkelerinin yasaları geçerli.

Uzayda 600 Mbit internet

Haberden anlaşılacağı üzere uzay istasyonundan da internete bağlanabiliyor. Gerçi istasyonun Dünya çevresinde yaklaşık 90 dakikada bir tur atması sebebiyle kesintisiz, hızlı ve güvenli iletişim sağlayabilmek kolay iş değil. Yapılan son iyileştirmeyle birlikte Uluslararası Uzay İstasyonu’nda internet bağlantı hızı 600 megabite çıkarılmış durumda.

Rusya’nın insansı robotu FEDOR uzayda

Hem uzaya insan göndermek maliyetli hem de insanların uzay boşluğunda görev yapmaları oldukça zor. Durum bu olunca çeşitli görevler için robotların kullanılması zorunlu oluyor. Rusların geliştirdiği FEDOR isimli insansı robot da yörüngedeki görevlerde inanlara yardımcı olması için tasarlanmış. Bu hafta uzay istasyonuna ulaştı.

FEDOR kendi kendine görevler gerçekleştirebildiği gibi bir insanın komutlarıyla da iş yapabiliyor. Bunun için operatör sanal gerçeklik cihazları için kullanılan kask ve özel elbise giyerek FEDOR’u komuta edebiliyor.

orman yangını

Son günlerde Türkiye’deki orman yangınları ve müdahaledeki yetersizlikler gündemde. Ne yazık ki dünya çapında gündem olacak kadar büyük orman yangınları hâlâ devam ediyor.

Birleşmiş Milletler’e bağlı Dünya Meteoroloji Organizasyonu’nun yayınladığı bu görselde biyokütle yanmasıyla açığa çıkan aerosollerin dağılımı görülüyor. Veriler AB’nin iklim ve çevreye yönelik araştırmalar yapan Copernicus isimli gözlem programından sağlanmış.

Doğa kaynaklı orman yangınları olsa da yangınların çoğu insan kaynaklı olarak başlıyor. Üstelik küresel ısınmaya karşı ormanlara ihtiyacımız var ama küresel ısınma sebebiyle artan ortalama sıcaklıklar ormanların yanma potansiyelini daha da yükseltmekte.

Normalde ormanlar saldıklarından daha fazla karbonu atmosferden çekiyorlar. Ancak yangınlar büyüdükçe ve sıklıkları arttıkça işler tersine dönüyor ve bu kez daha fazla karbondioksit salınımına sebep oluyorlar.

Önemli yangın bölgelerinden ilki Amazonlar:

Brezilya’daki Amazon ormanlarında yangın kaynaklı dumanlar uzaydan görülebiliyor. Fotoğraf NASA’nın Suomi NPP uydusunca çekilmiş.

Her yıl üretilen oksijenin %20’sini tek başına sağlayan, bu nedenle de dünyanın akciğeri olarak anılan Amazon yağmur ormanlarında yangınlar bu yıl rekor seviyeye çıktı. Brezilya’daki Ulusal Uzay Enstitüsü (INPE) orman yangınlarında 2019’da geçen yıla göre %85 gibi korkunç bir artış gözlendiğini kaydetti.

Yıllara göre Brezilya’daki orman yangınlarının sayısı.

Bu ormanlardaki yangınların neredeyse tamamı insan kaynaklı. İktidara gelmeden önce tarım ve maden faaliyetleri için daha fazla ormansızlaşma vaadeden Brezilya’nın sağcı devlet başkanı Jair Bolsonaro da yangınlar için çevrecileri suçladı! Bolsonaro ayrıca ülkesinin yangınları söndürmekte yetersiz kaldığını bildirdi.

Diğer bir kritik yangın ise kutup çevresinde sürüyor. Yanlış okumadınız, Sibirya’daki bitki örtüsü de bu yıl cayır cayır yanıyor!

Sibirya’daki yangın.

Uzaydan gelen uydu görüntülerinde 5 milyon km² genişliğinde bir alanda yangın dumanı tütüyor. Avrupa Birliği ülkelerinin toplam yüzölçümü 4.5 milyon km² olduğunu düşünürseniz durumun ciddiyeti göz önüne serilir.

NOAA

Rusya’daki ormanlar her yıl net 500 milyon ton karbondioksidi depoluyor. Bu miktar 534 kömür santralinin bir yılda saldığı miktara eşit. Greenpeace Rusya’nın orman yangınları önleme sorumlusu Grigory Kuksin bu yıl şimdiden 7 milyon hektarın yandığını bildiriyor. Bu miktar ortalamanın üzerinde.

Sibirya’daki yangınlardan sonra bölgenin tekrar ormanlaşabilmesi için yüzyılar gerekiyor. Sibirya’da yanan sadece ormanlar değil ayrıca tundralarda da yangın çıkıyor. Sıcakların artması ve nemin düşmesiyle her gün 10 kadar yangının çıktığı bildiriliyor.

kaynak: nasa | twitter.com/WMO | indiatoday.in | | bbc.com | copernicus.eu | sciencealert.com | siberiantimes.com |