14 Ekim

14 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık olayları:

1582 – Ekim 1582’de eski Jülyen takviminden yeni, Gregoryen takvimine geçiş uygulandı. Bunu yapmak ve takvimin mevsimlerle aynı döneme denk gelmesini sağlamak için, Papa XIII. Gregory, 1582 yılında, 4 Ekim 1582 ile 15 Ekim 1582 arasındaki 10 günü sildi. Takvim bahsettiğimiz yılda 4 Ekimden direkt 15 Ekim’e geçti. Böylece Miladi takvimde 10 gün hiç olmadı!

Aynalar yaşlanmış gösterse bile / Yaşanmadan geçen ‘günler’ utansın!

1938Curtiss P-40 Warhawk ilk kez uçtu. Amerikalılarca geliştirilen, tek motorlu, tek kişilik, tamamen metal, avcı ve yer saldırı uçağı olan P-40, İkinci Dünya savaşı boyunca ön saflarda görev aldı. Ayrıca en çok üretilen üçüncü uçak payesine sahiptir.

AVG (Amerikan Gönüllü Grubu) “Uçan Kaplanlar”, Burma ve Çin üzerinden Japonlara karşı köpekbalığı ağızlı P-40’lar uçurarak Warhawk’a ikonik ününü kazandırdı. (Telif: Brad Smith)

1947Ses hızını aşan ilk uçuş, roket itkili Bell X-1 ile Charles E. “Chuck” Yeager tarafından gerçekleştirildi. Chuck, Mojave Çölü üzerinde yaptığı uçuşta Mach 1.07 hızına ulaşarak süpersonik seviyeye çıktı. Mach sayısı, hareket eden bir cisimin hızının, sesin hareketin olduğu ortam şartlarındaki yayılma hızına oranını temsil eder.

Bell X-1, roket motorunun gücüyle 14 Ekim 1947 günü süpersonik hıza ulaşan ilk araç oldu.

1968 – Uzaydan ilk canlı TV yayını, yörüngedeki Apollo 7 astronotlarınca gerçekleştirildi. Apollo 7, Apollo programının ilk insanlı uzay uçuşuydu. Mürettebat Apollo uzayaraçlarının Ay’a gitmeden önce yörüngede gerçekleştireceği manevraları test etti.

Apollo 7 astronotları canlı yayında.

2012 – Helyum balonu yardımıyla çıktığı 39 kilometre irtifadan atlayan hava dalgıcı Felix Baumgartner, dalış sırasında ulaştığı 1,342.8 km/h hızla,  motor gücü kullanmadan ses hızını aşan ilk insan oldu. Ayrıca en yüksekten atlama ve hızlı havadalışı rekorlarını da kırdı. (bkz: Felix nerden atladı?)

14 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1801 – Belçikalı fizikçi ve akademisyen, fenakistoskobun mıcidi Joseph Plateau doğdu (ö. 1883)
1914 – Nobel Ödülü sahibi, Amerikalı kimyager ve fizikçi Raymond Davis Jr. doğdu (ö. 2006)
1932 – Rus-Amerikalı fizikçi ve akademisyen Anatoly Larkin doğdu (ö. 2005)
1960 – Rus fizikçi ve akademisyen Abram Ioffe öldü (d. 1880)
1984 – Nobel Ödülü sahibi, İngiliz astronom ve fizikçi Martin Ryle öldü (d. 1918)
1986 – Japon fizikçi Takahiko Yamanouchi öldü (d. 1902)
2012 – Hollandalı-Amerikalı gökbilimci ve akademisyen Gart Westerhout öldü (d. 1927)

13 Ekim

13 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık olayları:

1773Girdap gökadası (Whirlpool) keşfedildi. Ünlü kuyrukluyıldız avcısı Charles Messier tarafından keşfedilen gökada, Messier’in kataloğundaki sırasıyla Messier 51/M51 olarak da anılır. M51 gökyüzündeki en meşhur sarmal (spiral) gökadalardan birisidir.

NASA, ESA, S. Beckwith (STScI) ve Hubble Heritage Team (STScI/AURA)

13 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1687 – İtalyan astronom ve mercek yapımcısı Geminiano Montanari öldü (d. 1633)
1964 – Çinli general, pilot, astronot Nie Haisheng doğdu. Haisheng, 12 Ekim 2005 tarihinde uçuş mühendisi sıfatıyla Shenzhou 6 uzayaracı ile yörüngeye çıkmıştı.
1987 – Nobel ödüllü Amerikan fizikçi ve mühendis Walter Houser Brattain öldü (d. 1902)
2003 – Nobel ödüllü Kanadalı fizikçi ve bilim insanı Bertram Brockhouse öldü (d. 1918)

12 Ekim

12 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık olayları:

1964: Sovyetler Birliği Voskhod 1’i fırlattı. Voskhod 1, Dünya yörüngesine birden fazla insanı çıkartan ve basınç elbiseleri olmadan uçulan ilk uzayaracı oldu. Sovyetler Birliği bu başarılı fırlatma sayesinde, Amerikalıların Gemini Projesi ile daha önce başarmaya çalıştığı birden fazla kişiyi taşıyan uzayaracını yapma konusunda öne geçmiş oldu. Bir sonraki Voskhod görevinde ilk uzay yürüyüşü gerçekleştirilecekti.

Voskhod 1

1994: Magellan uzayaracı Venüs atmosferinde yandı.

2005: Çin’in ikinci insanlı uzay uçuşu gerçekleşti. Shenzhou 6 uzayaracı yörüngeye iki kozmonotu taşıdı. Mürettebat dört gün 19.5 saat sonra Dünya’ya geri döndü. Görevin amacı, insan uzay uçuş teknolojisini sergilemek ve uzayaracı ile yer destek sistemlerinin tasarımını test etmekti.[1]

Shenzhou 6 fırlatılırken.

12 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

2013 – Amerikalı astronom ve bilim insanı George Herbig öldü (d. 1920)
1932 – Danimarkalı fizikçi ve bilim insanı John Moffat doğdu

11 Ekim

11 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık olayları:

1958: Pioneer 1 fırlatıldı. NASA’nın yürüttüğü ilk uzay görevi olan Pioneer 1, yörüngeye oturtulamadı ve başarısız oldu. Fırlatma sırasında ivme ölçerden gelen yanlış bir ölçüm verisi, ikinci kademenin 10 saniye erken kapanmasına sebep oldu. On saniyelik fark uzayaracının Dünya’dan kaçış hızına erişmesini engelledi. Retro motorlar kullanılarak yüksek Dünya yörüngesine yerleştirmek denense de mevcut irtifadaki düşük sıcaklık sebebiyle bataryaların çalışmaması bu denemeyi de boşa çıkardı. Sonuç olarak sonda fırlatmadan 43 saat sonra tekrar atmosfere girerek yandı.

1968: Apollo programının ilk insanlı test uçuşu olan Apollo 7 fırlatıldı. Apollo projesinin Saturn 1-B roketi ile gerçekleştirilen tek insanlı fırlatma bu oldu. Astronotlar Wally Schirra, Donn Eisele ve Walt Cunningham’ı yörüngeye taşıyan bu görevde, uzaydaki ilk canlı TV yayını gerçekleştirildi, Komuta ve Servis modülleri test edildi.

1984: Kathryn D. Sullivan uzay yürüyüşü yapan ilk Amerikalı kadın astronot oldu. Sullivan, uzay mekiği Challenger’da David Leestma ile birlikte 3 saatlik bir uzay yürüyüşü (EVA) gerçekleştirdi.

Kathryn D. Sullivan. Telif: NASA

2000: NASA, 100. uzay mekiği görevi olan STS-92’yi fırlattı.

2018: Uluslararası Uzay İstasyonu’na astronotları taşıyan Soyuz MS-10 fırlatması, uçuş sırasındaki bir sorun sebebiyle iptal edildi. Soyuz roketinden acil durum ayrılması yapan astronotlar yere güvenle ulaşmayı başardı.

11 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1758 – Alman hekim ve astronom Heinrich Wilhelm Matthias Olbers doğdu (ö. 1840). Pallas, Vesta asteroidlerini ve periyodik bir kuyrukluyıldız olan 13P/Olbers’i keşfeden astronom, en çok Olbers Paradoksu ile anılır.
1936 – Amerikalı albay, mühendis ve astronot C.Gordon Fullerton doğdu (ö. 2013)
1969 – Faslı gökbilimci ve kaşif Merieme Chadid doğdu.
1705 – Fransız fizikçi ve bilimsel enstrüman yapımcısı Guillaume Amontons öldü (d. 1663). Amontons, sürtünme problemi, yani cisimlerin birbiriyle temasının hareketlerine karşı direnci üzerine çalışan öncülerden biri sayılıyor.
1708 – Alman matematikçi, fizikçi, doktor ve filozof Ehrenfried Walther von Tschirnhaus öldü (d. 1651)
1889 – İngiliz fizikçi ve bira üreticisi James Prescott Joule öldü (d. 1818)
1940 – İtalyan matematikçi ve fizikçi Vito Volterra öldü (d. 1860)

10 Ekim

10 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık olayları:

1846: Neptün gezegeninin en büyük ayı olan Triton, İngiliz astronom William Lassell tarafından keşfedildi. 2710 km çapındaki gökcismi Güneş Sistemi’ndeki en büyük yedinci uydu konumunda. Triton, Güneş Sistemi’nde ters yönde yörüngeye sahip tek büyük uydu olmasıyla dikkat çekiyor. Triton diğer uyduların aksi yönüne döndüğü ve yapısının Plüton’a benzediği için, daha önce Kuiper kuşağına bağlı bir cüce gezegenken, Neptün tarafından yakalanmış olabileceği düşünülmekte. Voyager 2 sondası 1989’da Triton’a yakın geçiş yaptığında, yüzey sıcaklığının −235 °C (38 K) olduğunu tespit etti, ayrıca aktif gayzer oluşumlarını keşfetti. Triton’un yüzeyi büyük ölçüde donmuş nitrojen ve su buzu kabuğuyla kaplı.

Neptün’ün uydusu Triton’un Voyager 2 uzay sondasınca çekilmiş fotoğrafı.

1967: Dış Uzay Antlaşması yürürlüğe girdi. Antlaşma, bu yeni sınırın nasıl kullanılacağına dair ciddi endişelerin olduğu bir dönemde, askeri uzay kullanımını yasakladı. Haziran 2020 itibarıyla 110 ülke anlaşmaya taraftır. Türkiye anlaşmayı 27 Ocak 1967’de imzalamıştır. TBMM 27 Mart 1968’de kabul etmiştir.

Dış Uzay Antlaşması imzalanırken.

1990: Uzay mekiği Discovery, STS-41 görevi sonrasında Edwards Hava Kuvvetleri Üssü’ne iniş yaptı. Mekik mürettebatı dört günlük görevde, Uluslararası Güneş Kutup Görevi kapsamında, Ulysses sondasını yörüngeye çıkardı.

Uzay mekiği Discovery iniş sırasında.

10 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1708: İskoç matematikçi ve astronom David Gregory öldü (d. 1659)
1731: Fransız-İngiliz kimyacı, fizikçi ve filozof Henry Cavendish doğdu (ö. 1810). Havanın ve suyun bileşimi, elektriğin bazı özellikleri, hidrojenin niteliğini gibi konularda bilime katkısı vardır. Ayrıca kendi adını taşıyan bir deneyle Dünya’nın kütlesini ve yoğunluğunu ölçmüştür.

Henry Cavendish kendi adını taşıyan deneyle Dünya’nın kütlesi ve yoğunluğunu ölçmüştür.


1936: Nobel ödüllü, Alman fizikçi ve kimyacı Gerhard Ertl doğdu. Ertl, Katı yüzeylerdeki kimyasal süreçlerle ilgili çalışmalarıyla 2007 Nobel Kimya Ödülü’nü aldı.
1986: Ukraynalı-İtalyan fizikçi ve bilim insanı Gleb Wataghin öldü (d. 1899)
2013: Amerikalı komutan, pilot ve astronot Scott Carpenter öldü (d. 1925)
1964: Uzaya ilk çıkan İtalyan Franco Egidio Malerba doğdu. Malerba uzay mekiği Atlantis ile STS-46 görevi dahilinde uzaya çıktı.

STS-46 mürettebatı, soldan sağa: Komutan Loren J. Shriver, Pilot Andrew M. Allen, Görev Uzmanı Jeffrey A. Hoffman, Franklin R. Chang-Diaz, Claude Nicollier, Marsha S. Ivins ve Yük Uzmanı Franco Malerba.