Uzaydan İber Yarımadası

İlk bakışta sadece İspanya ve Portekiz paylaşıyor gibi gözükse de küçük bir ülke olan Andorra ve Cebelitarık’ta sahip olduğu küçük bir kara parçasıyla Britanya’nın da İber’de toprağı var.

İber Yarımadası’nın Sentiel 3 uydusunca çekilmiş görüntüsü.

Avrupa ve Afrika’yı birbirinden ayıran Cebelitarık Tarık’ın Dağı demen olan ismini Tarık bin Ziyad’dan alıyor. bin Ziyad 711 yılında ordusuyla Afrika’dan İber’e bu noktadan çıktı ve askerlerini etkilemek için gemileri yaktırdı. Gemileri yakma deyimi buradan çıktı ve Maskeli Balo’ya kadar yürüdü. Savaşın Emeviler’in zaferi ile sonuşlandı ve gelişmiş Endülüs medeniyetinin önü açılmış oldu.

Görüntü ESA’nın Sentinel-3  uydusu tarafından 14 Mayıs 2019 tarihinde yakalandı.

Messier 87

Bilim insanları Olay Ufku teleskobuyla ilk defa bir kara deliği görüntülemeyi başardı. Messier 87 galaksisinde gözlenen kara deliği biz amatörlerin görmesi elbette imkansız ancak kara deliğe ev sahipliği yapan ve bu sayede ününü arttıran Messier 87’yi görmek mümkün. Bunun için küçük bir teleskop yeterli.

Gökcismi Adı: Messier 87
Alternatif Adlandırmalar: M87, NGC 4486, Virgo A
Gökcismi Tipi: Tip E1 Eliptik Galaksi
Takımyıldız: Başak (Virgo)
Sağ Açıklık: 12 : 30.8 (h:m)
Dik Açıklık: +12 : 24 (deg:m)
Uzaklık: ~60.000.000 ışık yılı
Görünür Parlaklık: 8.6 (kadir)
Görünür Çap: 7.0 (arc dakika)

M87 ve merkezindeki süper kütleli kara deliğin oluşturduğu jet. Görsel: Hubble.

Gözlem

Virgo A (veya Başak A) olarak da adlandırılan M87 oldukça büyük bir gaksi ancak uzaklığı gözle gözlemi imkansız hale getiriyor. 10×50 dürbünler sadece sönük bir yama olarak gösterebilir. Küçük bir teleskop merkezi birazcık daha parlak, elips biçimli, bulanık bir ışık topu görmenizi sağlar. Eliptik yapısı sebebiyle daha büyük teleskoplarla daha fazla ayrıntı görebilmek mümkün değil. Merkezdeki karadeliğin yarattığı jeti görebilmek için ise fotoğraf ekipmanı kullanmak lazım. Gözlem için en iyi zaman ise mayıs ayı.

M87 Aslan takımyıldızındaki Denebola (Beta Leonis) ile Vindemiatrix (Epsilon Virginis) yıldızlarının neredeyse tam arasında konumlanmış durumda. Teleskobunuzu buraya çevirdikten sonra biraz arama yapmanız gerekebilir.

Yerini tespit ederken gökyüzünde ilk olarak Aslan‘ı bulup daha sonra da arka bacağından aşağı inerek Başak (Virgo) takımyıldızını bulmayı deneyebilirsiniz.

Messier 87’nin gökyüzündeki konumu.

Büyük bir teleskopla baktığınızda bu bölgede çok sayıda sönük galaksi olduğunu görürsünüz. Burası 2.000 civarında galaksiden oluşan Başak Kümesi. Teleskobunuzla bu bölgeyi tararsanız diğerlerine göre oldukça parlak olan ve yumurtaya benzer şekliyle M87 gözünüze çarpacaktır.

Küçük bir teleskopla gözlem yapıyorsanız bu defa sönük galaksileri göremeyeceğinizden M87’yi kolayca ayırt edebileceksiniz.

M87 ve civarındaki diğer galaksiler. Görsel: Wikisky.

Peki neye bakıyoruz?

Messier 87 bir süper dev eliptik galaksi. 53.5 milyon ışık yılı uzağımızda yer alan bu dev 120,000 ışık yılı genişliğiyle kabaca Samanyolu’yla aynı çapta. Ancak Samanyolu gibi disk değil küre biçiminde. Dolayısıyla çok daha büyük.

M87’nin bildiğimiz galaksiler arasında en fazla küresel yıldız kümesine sahip olanı. Samanyolu’nda 150-200 küresel küme varken M87’de ise bu sayı 12 binin üzerinde.

kara delik

Messier 87 çok güçlü bir gamma ışını kaynağı. Bu özelliği 90’lı yılların sonundan beri araştırılıyor. HESS Cherenkov teleskoplarıyla yapılan gözlemler 2006 yılında gamma ışını akımının günler içersinde değişim gösterdiğini açığa çıkardı. Bu güçlü ve değişken gamma ışınımının kaynağı ise 2019 yılında Olay Ufku Teleskobu’nun açığa çıkarıldığı süper kütleli bir kara delik.

M87’nin merkezinde bulunan ve ilk kez görüntülenen kara delik.

Hubble’ın yörüngeye çıkışı

Hubble Uzay Teleskobu bundan 29 yıl önce yörüngedeki yerini almıştı. Bu süre içinde yaklaşık 45.000 gökcismi üzerinde 1.4 milyondan fazla gözlem gerçekleştirdi ve görevine hâlâ devam ediyor!

Videoda Hubble teleskobunun Discovery uzay mekiğinden robot kol yardımıyla çıkarılışı gözüküyor.

Hubble alçak dünya yörüngesinde 569 km yükseklikte bulunuyor. Yaklaşık 90 dk içinde Dünya etrafında bir tam tur atıyor. Konumu sürekli değiştiğinden bir hedefi devamlı gözlemlemesi mümkün değil. Ayrıca yörüngedeki hareketi sırasında Güneş’ten gelen ışınlar da hesaba katılmak zorunda, aksi halde teleskobun algılayıcıları zarar görür. Bu sebeple videoda da gördüğünüz gibi bir kapağı var!

Hubble yerine geçmesi planlanan James Webb Uzay Teleskobu ise L2 denilen ve Ay’ın dahi çok uzağında duran bir noktada konuşlanacak. Sabit kalabilmesi sayesinde bir hedef kesintisiz biçimde gözlemlenebilecek. Çok soluk gökcisimlerini görüntüleyebilmek için uzun pozlamalı çekimler yapılması gerektiğinden bu özellik bir avantaj.

James Webb Uzay Teleskobu‘nun 2021’de fırlatılması planlanıyor.

kara deliğin ilk fotoğrafı

Bilim insanları ilk defa bir kara deliğin olay ufkunun çevresini görmeyi başardılar.

Kara delikler sahip oldukları olağanüstü kütle sebebiyle uzay-zaman dokusunu içinden hiçbir şeyin çıkamayacağı kadar bükerler. Işığın dahi geri dönmesinin mümkün olmadığı bu sınır olay ufku olarak tanımlanıyor. Işık bu noktadan sonra geri çıkamayacağı için doğal olarak olay ufkunun içersi hiçbir biçimde görülemiyor. Zaten bu sebeple kara delik diye adlandırıyoruz.

Olay Ufku Teleskobu Dünya çapında dağılmış radyo teleskopları kullanarak sanal biçimde oluşturulmuş Dünya boyutlarında bir teleskop. Bir teleskobun boyutu onun çözünürlüğünü belirler. Olay Ufku Teleskobu 20 mikro-arcsaniye çözünürlüğe sahip. Bu çözünürlük Paris’te bir caféde otururken New York’taki bir gazeteyi okuyabilmenizi mümkün kılabilir!

kaynak: eso.org |

Bereşit Ay yörüngesine girdi

İsrail’de geliştirilen Bereşit adlı uzayaracı Ay yörüngesine girmeyi başardı. Ay yüzeyine inmesi planlanan aracın önce Ay yörüngesinde yapacağı manevralarla yavaşlaması gerekiyor. Bu manevralardan ilkini başarıyla gerçekleştiren Bereşit 8 Nisan’da ikinci manevrayı da gerçekleştirerek 211 km ile 467 km yükseklikteki eliptik bir yörüngeye yerleşmeyi başardı. Bereşit’in yeterince yavaşlayabilmesi için iki defa daha yörünge değiştirmesi gerekiyor.

Ay’ın arka yüzü. Bereşit/SpaceIL

Eğer bir cismin bulunduğu yörünge tam bir çemberse yörüngenin herhangi bir noktasındaki hızı hep aynı olur. Oysa neredeyse her zaman eliptik yani elips şeklinde yörüngelerden bahsederiz. Elips biçimli yörüngede hız her zaman aynı değildir ve etrafında yer aldığı gökcismine yakınken en yüksek uzakken de en düşün hız görülür.

Bereşit’in manevralarından bahsederken aslında hızın yüksek (hızlanmak için) veya düşük olduğu (yavaşlamak için) noktalarda uzayaracındaki roketin ateşlenmesinden bahsediyoruz. Bu sayede daha az enerji harcanarak istenilen hızlara ulaşılmış oluyor.

Apollo 7

Apollo 7 görevinde kullanılan Saturn V roketi, Atlas okyanusunun 10 km üzerinde yükselmekte. Saturn V’in 110 metreden yüksek olduğunu düşünürseniz birinci kademe motorlarının ürettiği gaz sütununa bakarak ne kadar güçlü olduğunu anlayabilirsiniz. Rafine edilmiş kerosenden oluşan RP-1 yakıtı ile sıvı oksijen yakan birinci kademe, roketi 60 km yükseklik ve saniyede 2.3 km hıza ulaştırdıktan sonra ayrılıyordu ki bu süreç fırlatmadan sonra 2.5 dakika sonra gerçekleşiyordu!

Fotoğraf bir uçaktan çekilmiş (C-135) 11 Ekim 1968.

Apollo 7 görevi ilk insanlı Apollo görevidir. Mürettebat Dünya yörüngesinde daha sonraki görevde ayrılıp tekrar kenetlenmesi denenmeden önce Komuta Modülü ile Servis Modülü’nün performansını test etti. Ayrıca uzaydan ilk kez canlı yayın denemesi yapıldı.

Görsel: NASA, yüksek çözünürlüklü hali burada.

kaynak: NASA | reddit.com | Wikipedia |

Alan Bean Godspeed

Ay’da yürüyen dördüncü insan olan NASA astronotu Alan Bean Godspeed üretken bir ressam, Amerikan donanmasında havacı subay, uçak mühendisi ve test pilotuydu.
15 Mart 1932’de dünyaya gelen Alan Bean 26 Mayıs 2018 yılında 86 yaşındayken hayatını kaybetti.

Alan Bean uzay konulu resimler yaptığı stüdyosunda .

Apollo 12 görevinde Ay Modülü’ne pilotluk yapan Bean, Ay’da yürüyen 4. insan olmuştu. Aynı zamanda ABD’nin uzay laboratuvar programı Skylab 3’de de komutan olarak görev almıştı.

Samanyolu dalgalıymış

Derya içre olup deryayı bilmeyen balıklar gibi biz de içinde bulunduğumuz Samanyolu galaksisini tam olarak bilmiyoruz. Diğer gökadalara dışardan bakmak onların tüm yapısını incelemeye müsade etse de Samanyolumuzun tam şeklini çözmemiz kolay değil. Sarmal yapıda olduğunu biliyor ve düz bir disk gibi düşünüyorduk. Eğer Çinli astronomların gözlemleri doğruysa düz sandığımız disk uçlarından eğimli olabilir. Gökbilimciler bu bulguya uzak noktalardaki 1.339 yıldızı inceleyerek ulaştılar. Sebeple ilgili bir şey söylenmese de gökadalar genelde komşularının kütleçekim etkisiyle şekil değiştirebiliyorlar.

Görselde, çevresiyle olan kütleçekim etkileşimi sonucu önemli biçimde bükülmüş olan ESO 510-G13 galaksisi görülüyor. Bu gökada 150 milyon ışıkyılı uzağımızda bulunuyor.

Kaynak: astronomidiyari.com | Görsel: NASA/ESA/Hubble UT

Haftalık Gökyüzü Raporu – 46

Rolls-Royce, yerli savaş uçağı motoru projesinden çıkıyor

Rolls-Royce sadece lüks arabalar üretmiyor, aynı zamanda önemli bir motor üreticisi. Uçak motorları konusunda da uzman. Türkiye’nin TF-X olarak bilinen Milli Muharip Uçak (MMU) programına motor geliştirmek isteyen Kale Grubu bu iş için Rolls-Royce ile 2017’de ortaklık kurmuştu. Rolls-Royce yaptığı bir açıklamayla Kale Grubu ile yürüttüğü çalışmaların kapsamını daralttığını duyurdu. Reuters kaynaklı bir habere göre Rolls-Royce aldığı karar için “geçen yıl Kale Grubu ile görüşmelerde fikri mülkiyetlerin paylaşılması ve projeye Katar-Türk ortaklı bir şirketin katılımıyla ilgili bir takım anlaşmazlıkların etkili olduğu” kaydedildi.

TF-X’in temsili bir görüntüsü

Türk-Katar ortaklı şirket diye bahsedilen, AKP iktidarına yakın sermayedar Ethem Sancak’ın BMC şirketi. Muhemelen TF-X projesinin potansiyel rantı, zırhlı araç üreten şirketi uçak motoru işine sokma fikrini doğurmuş. Rolls-Royce’un kararında S-400 geriliminin de etkisi olabilir. TF-X projesi hakkında detaylı bilgiyi Ayhan Tarakcı’nın videosundan edinebilirsiniz.

Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan anılacak

İÜ Amatör Astronomlar Kulübü, Dünya Emekçi Kadınlar Günü için 7 mart 2019’da Türkiye’nin astronomi araştırmaları adına önemli bir isim olan Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan’ın anılacağı bir etkinlik gerçekleştirecek.

Prof. Dr. Ethem Derman’ın sunum yapacağı etkinlikte hava koşulları uygun olduğu takdirde teleskoplarla gökyüzü gözlemi yapılacak.

Güneş Sistemi’ndeki en uzak gökcismi keşfedildi

Geçtiğimiz Aralık ortasında böyle bir başlık atıp Farout (çok uzak) adı verilen yeni keşfedilmiş bir gökcisminin haberini vermiştim. Şimdi Farout’tan da daha uzakta bulunan yeni bir cisim keşfedildi ve Farfarout (çok çok uzak) ismi verildi. Oy farfara farfara.. Farout 120 AB uzakta keşfedildi, Farfarout ise 140 AB uzaklıkta. Fark 3 milyar km civarında.

Ay yolundaki Bereşit ilk fotoğrafını yolladı

İsrail’in geliştirdiği ve Ay’a giden ilk özel girişim uzayaracı olması planlanan Bereşit sondası, Ay yolundaki ilk fotoğrafını yolladı. Fotoğrafta Avustralya kıtası görülüyor. Fotoğraftaki plakada “küçük ülke, büyük rüyalar” yazmakta. Önemli olanın büyük olmaktan çok hayaller olduğu açık.

Bereşit ile ayrıntılı bilgiyi bu yazıdan edinebilirsiniz.

SpaceX yolcu taşımacılığına bir adım daha yaklaştı

Hali hazırda Dragon kapsülleri ile Uluslararası Uzay İstasyonu’na kargo taşıyan SpaceX, yörüngeye mürettebat taşımak için tasarladığı kapsülü ilk denemesinde başarıyla yörüngeye çıktı. Elbette bu denemede araç boş gönderildi.

Dronlar Alemi

Doğu Eksperesi’nin Erzincan, İliç’ten geçerkenki olağanüstü görüntüsü dorn ile kaydedilmiş:

Çok uzun zamandır hayalleri süsleyen uçan arabalara hiç olmadığından daha yakınız. Pek çok ülkede farklı şirketler uçabilen arabalar üzerine çalışıyor, uçan taksiler hizmete girmeye hazırlanıyor. Peki sıradan arabalar için lastik üreten bir şirket bu dönüşüme nasıl hazırlanır? Goodyear’ın uçan arabalar için hem tekerlek hem de pervane olabilen tekerlek tahayyülü: