5 Eylül

5 Eylül günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1977 – Voyager Programı: NASA, Voyager 1 uzay sondasını fırlattı. İki defa ertelenen fırlatma kusursuz şekilde gerçekleşti ve Voyager 1 bir Titan/Centaur-6 roketi ile uzaya çıkmış oldu. 2012 yılında ikizi Voyager 2 gibi Güneş Sistemi dışına çıkan sonda, bizden uzaklaşmaya devam ediyor.

Voyager 2’nin ikizi Voyager 1 2012’de yıldızlararası uzaya ulaşmıştı.

1984 – NASA’nın uzay mekiği Discovery ilk uçuşunu (görev kodu: STS-41-D) yaptı.

2005 – NASA’nın Mars yüzeyindeki gezginlerinden Spirit, Gusev Krateri’nde panorama kamerası ile bir kum fırtınasını görüntüledi. Görüntünün sol üst tarafında ‘şeytan kulesi’ veya ‘toz şeytanı’ olarak da adlandırılan bir toz hortumu yer alıyor. [Jason Major, twitter]

5 Eylül günü doğanlar ve ölenler:

1908 – İtalyan kozmik ışın fizikçisi Edoardo Amaldi doğdu (ö: 1989). Amaldi Avrupa Araştırma Organizasyonu’nun kurucuları arasında yer alıyor.
1929 – Rus asıllı Sovyet generali, pilot ve kozmonot Andriyan Nikolayev doğdu (ö: 2004)
1946 – Güney Koreli astrofizikçi ve akademisyen Kyongae Chang doğdu.

Hangi teleskop: yeni başlayanlar için teleskop önerisi

Astronomiyle ilgileniyorsanız bir yerden sonra teleskop edinme isteği de kendini gösteriyor ve kafalarda hangi teleskop sorusu ortaya çıkıyor. Öncelikle bilmeniz gereken teleskop almak için acele etmeniz gerekmediği. İlk olarak teleskoplar hakkında yeterli bilgiye sahip olup kendi koşullarınıza uygun bir model seçmek daha sağlıklı bir karar olacaktır.

Genelde astronomiye dürbün ile başlanması önerilir. Teleskopla başlamaktan daha ucuz bir alternatif. Üstelik kullanması daha kolay. Teleskop kuramadığınız yerde rahatlıkla gözlem yapabilirsiniz. Dürbünlerin büyütme gücü düşük olduğu için gökyüzünde daha geniş bir alan gösterirler. Bu sebeple derin uzay cisimleri dediğimiz bulutsu ve yıldız kümelerini çok güzel gösterirler. Fakat düşük büyütme gücü dürbünleri Ay ve gezegen gözleminde dezavantajlı duruma geçirir. Derin uzay cisimleri için ışık kirliliğinden uzaklaşmak gerekiyor. Teleskoplar şehir içinden hiç olmazsa Ay ve gezegen gözlemlerine devam edebilirsiniz.

Gördüğünüz gibi, her şey koşullara bağlı olduğundan bir şey almadan önce iyi araştırma yapmak lazım. Ben burada 1500 lira bütçe dahilinde ilk teleskop olarak tercih edilebilecek, önerdiğim modelleri listeliyorum. Modeller arasındaki fiyat farklarını karşılaştırma kolaylığı olsun diye tek bir kaynaktan aldım. Siz alırken fiyatları başka mağazalardan da karşılaştırın.

yeni başlayanlar için teleskop önerileri

50mm çaplı

Bunlar para vermeye değer en ucuz teleskoplar ama kapasite bakımından son derece sınırdalar. Eğer bütçe sıkıntısı yoksa daha üst modelleri tercih etmek yerinde bir karar olacaktır. Bu modellerden daha ucuzlarını optik kalitesi bakımından tatmin edici sonuçlar veremeyecek oyuncaklar olarak değerlendirmek lazım. Ay ve gezegen gözleminde işinizi görürken daha sönük hedeflerde çoğunlukla yetersiz kalacaktır.

Celestron PowerSeeker 50AZ

Fiyatı geçen aylara göre düşmüş. Meade’in gözmerceği seçimlerini daha kullanışlı buluyorum ama bu fiyata Celestron daha mantıklı olacaktır.
1352₺ hepsiburada.com

Meade Infinity™ 50 Alt/Az
2495₺ astroshop.com.tr

60mm çaplı

Konus Konustart 900B
Eğer bütçeniz yeterli ise 50mm teleskoplar yerine ilk düşünmeniz gereken teleskop bu. Ekvatoryal kundağı kurulumda daha fazla uğraş gerektirse de gökcisimlerinin takibinde işinizi oldukça kolaylaştırıyor. Dünya’nın hareketi sebebi ile eğer teleskobunuzun tüpü sabitse bir süre sonra cisim görüş alanınızdan çıkar ve teleskobu tekrar ayarlamanız gerekir. Ekvatoryal kundaklarda cismi bir kere doğru şekilde hedefledikten sonra ince ayarla görüş alanınızda tutabiliyorsunuz. Üstelik Konustart 900B takip motoru ile geliyor; böylece sizin takip için bir şey yapmanıza gerek kalmıyor.

Teleskop iki göz merceği ve bir barlow mercek ile geliyor. Gözmercekleri ile x45 ve x112 kat yakınlaştırma sağlayabiliyorsunuz. Barlow ile x90 ve x224 kat büyütmeye erişebilirsiniz ama görüntü kalitesi düşecektir.
Teleskop ayrıca akıllı telefon adaptörüne sahip.
2279₺ fujifilmshop.com

Yay takımyıldızı (Sagittarius)

Parlak yıldızlara sahip olan Yay takımyıldızı gökyüzünde farketmesi en kolay burçlardan biridir. En parlak yıldızları ( Delta, Epsilon, Zeta, Phi, Lambda, Gamma-2, Sigma ve Tau Sagittarii) çaydanlığı andıran bir biçim oluşturuyor. Tabii evvelden çaydanlık olmadığından eski insanlar bu şekilde bir okçu figürü (ya da centaur) görmüşlerdir.

Zodyak takımyıldızlarından biri olan Yay takımyıldızı bir ok (Unicode U+2650 ♐) sembolüyle gösterilir. Latince ismi olan Sagittarius okçu demek zaten. Mitolojide, centaurus denilen yarı insan yarı at olan bir yaratık olarak tasfir edilir. Bu mitin kaynağı Babil. Buradan Yunan kültürüne geçiyor. Hakkında yazılı bilgiye ilk defa Antik Yunan astronomu Batlamyus’un (Ptolemy) 2. yüzyıldaki kayıtlarında rastlıyoruz.

Gökyüzünde 867 derece alan kaplayan Yay, Güney yarıküredeki en büyük takımyıldızlardan birisidir; alan bakımından genelde 15. sırada geliyor.

Kara Delik

Samanyolu galaksisinin merkezindeki Sagittarius A* olarak adlandırılan süper kütleli kara delik bu takımyıldızın sınırlarında yer alır. Olay Ufku Teleskobu (Event Horrizon Telescope – EHT) Sagittarius A* (*: yıldız) gözlemini 12 Mayıs 2022 tarihinde dünya ile paylaştı. Kara delik gökyüzünde, komşu Akrep takımyıldızındaki Kelebek Kümesi’nin (Butterfly Cluster – M6) yakınında bulunuyor.

Gözlem

Samanyolu galaksisinin merkezi Yay’ın batı kısmında yer alır. Gökyüzündeki en yoğun bölgede olduğundan pek çok yıldız kümesi ve bulutsu içerir. Dürbün ile gözlem için gökyüzünün en iyi bölgesi sayılabilir. Bir Güney yarıküre takımyıldızı olmasına karşın Kuzey’den de görülebilmekte. Yay takımyıldızı Kuzey yarımkürede en iyi Ağustos ayında gözlemlenir.

Yay takımyıldızında görülebilecek gökcisimleri

Yay içinde pek çok Messier kataloğuna dahil obje bulunuyor. Burada izleyebileceğiniz bulutsular: Lagün (M8), Omega (M17) ve Trifid (M20). Yıldız kümeleri: Küresel küme olan M22, M28, M54, M55, M69, M70, M75; ve açık kümeler M18, M21, M23, M25.

Lagün Bulutsusu (M8)

5,000 ışık yılı uzağımızda, 140’a 60 ışık yılı boyutunda. Gökyüzünde 1.5° alan kaplar. Karanlık bir yerde çıplak gözle görülebilir. Direkt gözlemde gri renkte olan bulutsu, uzun pozlamayla pembemsi rengini ortaya çıkarır. Parlaklığı 3 kadir; epey parlak bir cisim.

M8 – Lagün bulutsusu. NASA/ESA Hubble

İlk olarak 1680’de John Flamsteed tarafından keşfedildi. Daha sonra birbirlerinden bağımsız olarak 1747’de Guillaume Le Gentil, 1764’de de Charles Messier tarafından keşfedildi.

Karanlık bulutsu özellikleri de taşıyan Lagün bulutsusu Barnard’ın Katoloğu’nda da yer alır. 17,000 civarında Bok Küresi içeriyor. Görece küçük sayılabilecek boyutta, izole karanlık bulutsulara Bok Küresi deniliyor ve isimleri astronom Bart Bok’dan geliyor. Sandığınız gibi değil yani 🙂

Omega Bulutsusu (M17)

Büyük yıldız oluşum bölgelerinden biri olan Omega da parlak bir bulutsu. Görünür parlaklığı 6 kadir. 4890 ışık yılı uzağımızdaki Omega, 1746 yılında Philippe Loys de Chésaux tarafından keşfedildi.

M17 – Omega Bulutsusu

Trifid Bulutsusu (M20)

M20 veya NGC 6514 olarak da adlandırılan Trifid bir emisyon bulutsusudur. Gökyüzünde Lagün bulutsusuyla arasında 2 dereceden daha az fark vardır. Ortalama 50 ışık yılı çapa sahip Trifid’in dışı maviye çalan bir yansıma bulutsusudur; pembe renkli iç kısmı ise iki karanlık bantla ayrılır. Bu üç parça kimi zaman “loblar” olarak da anılır.

Yıldızlar

Takımyıldızlardaki yıldızlar en parlaktan sönüğe doğru Grek harfleri ile adlandırılırlar. Bu kuralı ilk ortaya çıkartan Johann Bayer’dir. Yalnız, Bayer kendi kuralını Yay takımyıldızında çiğnemiştir. Bu yüzden isimlendirme sırası ile parlaklık sırası aynı değil. Gelelim yıldızlara:

Rukbat

Alfa Sagittarii (α Sgr), 180 ışık yılı uzakta mavi bir ana kol yıldızıdır. Yüzey sıcaklığı Güneş’in 2 katından fazla. Rukbat “Okçu’nun dizi” anlamına geliyor. Alfa olarak isimlendirilse de epsilon Sagittarii, yani Kaus Australis daha parlak. Rukbat sadece 3.96 kadir görünür parlaklıktayken, Kaus Australis 1.85 kadir parlaklığa sahiptir.

Nunki

Sigma Sagittarii (σ Sgr) 260 ışık yılı uzağımızda, 2.08 kadir parlaklığında bir mavi cücedir. “Nunki” adını Babilliler vermiş. İsmin çıkış noktası bilinmiyor ancak Fırat üzerindeki kutsal şehir Eridu’dan çıktığı düşünülmekte. Bugün kullandığımız en eski yıldız ismi Nunki’dir.

Ascella

Zeta Sagittarii (ζ Sgr), 90 ışık yılı uzağımızda bulunan ikili yıldız sistemidir. İkiside beyaz dev olan yıldızlar birbiri etrafında 21 yılda tur atarlar. Bu yıldızların parlaklıkları 3.3 ve 3.5 kadirdir.

Kaus Meridionalis

Delta Sagittarii (δ Sgr), sadece 85 ışık yılı uzaklığımızdadır. Görünür parlaklığı 2.71 kadirdir.

Arkab

Beta Sagittarii (β Sgr) 378 ışık yılı uzakta bulunan bir ikili yıldızdır. Bu iki uzak yıldız kütleçekimsel olarak bağlı değildir fakat pozisyonları gereği Dünya’dan birbirlerine çok yakın (0.36°) gözükürler. Birlikte Beta Sagittarii olarak anılırlar. Yıldızlardan parlak olanı (β¹ Sagittarii) 3.96 kadir parlaklıkta; β² Sagittarii’nin parlaklığı ise 7.4 kadir mertebesinde. Arkab “aşil tendonu” demek.

Kaus Australis

Epsilon Sagittarii, takımyıldızın en parlak yıldızı. 140 ışık yılı uzakta yer alan ikili yıldız sistemi. Yıldızlardan büyük olanı, çap bakımından Güneş’ten yaklaşık 7 kat büyük bir mavi dev. Kaus Australis, “yayın güney kısmı” demek.

Kaus Borealis

Lambda Sagittarii bir turuncu alt-dev yıldız. 80 ışık yılı uzağımızda ve güneşimizden çap olarak 11 kat daha büyük.

Nash

Gamma Sagittarii 100 ışık yılı uzakta parlayan bir turuncu dev. Güneş’ten yaklaşık 12 kat büyük.

kaynak: constellation-guise.com | earthsky.org |

İlk yayın tarihi: 20 Mayıs 2018

Zafer Günü uzayda da kutlandı

Nazi Almanyası’nın 9 Mayıs 1945’de yenilgiyi kabul edip kayıtsız şartsız teslim olduğu anlaşmayı imzalamasının anısına, eski Sovyet cumhuriyetlerinde ve savaşa katılan diğer ülkelerde Zafer Günü olarak kutlanır.

Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki Rus kozmonotlar da bugünü anmayı ihmal etmediler:

Bu da 2021 kutlamasından bir kare:

Anna Lee Fisher – uzaydaki ilk anne


24 Ağustos 1949 tarihinde New York Şehri’nde doğan Anna Lee Fisher, 1978’de astronot adayı olarak seçildi. Ertesi yıl da eğitim ve değerlendirme sürecini tamamladı. 1984 yılına kadar yerde, bazı uzay mekiği uçuşlarındaki geliştirme ve test süreçlerine katıldı.

Nihayet 1984 yıldında STS-51-A görevinde uzay mekiği Discovery ile yörüngeye çıktı. Bu görevde mürettebat yörüngeye iki uydu oturttuktan sonra yörüngeye çıkartılmış iki sorunlu uyduyu geri getirdiler. Çocuk sahibi olan Fisher böylece “uzaydaki ilk anne” ünvanını  kazanmış oldu. Fisher’ı ismen tanımıyor olsanız da yukardaki ikonik fotoğrafını mutlaka görmüşsünüzdür.

Fisher NASA’daki uzun kariyeri boyunca Uzay Mekiği Programı’nda, Uluslararası Uzay İstasyonu’nda ve Orion projesinde görev aldı. NASA’da çalışmış “en yaşlı astronot” ünvanını kazandıktan sonra Nisan 2017’de emekliye ayrıldı.

İlk yayın: 13 Mayıs 2017