Halley Kuyrukluyıldızı

Halley Kuyrukluyıldızı veya Halley’in Kuyrukluyıldızı (Halley’s Comet) yüzyıllardır bilinen ve tarih boyunca en çok gözlemlenen kuyrukluyıldızdır. Gezegenlerarası bir uzayaracı ile yakından incelenen ilk kuyrukluyıldız olmuştur aynı zamanda.

Güneş’ten 35 astronomik birim uzaklaşan kuyrukluyıldızın yörüngesinin yıldızımıza en yakın geçiş mesafesi 0,586 AB. Halley’in bu yörüngeyi tamamlayıp gerçekleştirdiği geçişleri ortalama 76 yıl sürüyor, ancak kütleçekim etkileri periyodu 74.5 ile 79 yıl arasında oynatabiliyor.

Diğer kuyrukluyıldızlar gibi Halley de bolca su buzu ve tozdan oluşan kirli bir kar topuna benziyor. Güneş Sistemi’nin merkezine yaptığı her yolculukta, yıldızımızın yaydığı ısı sebebiyle yüzeyindeki su buharlaşarak kuyruğunu oluşturuyor. En sonunda tüm kütlesini kaybetmesi kaçınılmaz.

Halley Kuyrukluyıldızı

Dünya’nın yörüngesi her yıl Halley’in yörüngesiyle iki defa çakışır ve geçmişte kuyrukluyıldızdan kopan molozlar bu noktalarda Dünya’nın atmosferine girer. Bu sayede, Mayıs’ın ilk günlerinde Eta Aquarid göktaşı yağmuru, Ekim’in sonlarında da Orionid göktaşı yağmurları yaşanır. Halley’in bir sonraki gösterisi 2061 yılında gerçekleşecek. O zamana kadar kim öle kim kala diyorsanız, en azından Halley’den arta kalanlarla oluşan bu göktaşı yağmurlarının tadını çıkarabilirsiniz.

Halley kuyrukluyıldızının ‘keşfi’

Adını Edmond Halley‘den alsa da astronom Halley bu kuyrukluyıldızı hiç görmedi. Halley 1705’de 24 kuyrukluyıldızın yörüngelerinin kataloglarını yayınladı. Hesaplamaları 1531, 1607 ve 1682 yıllarında gözlemlenen kuyrukluyıldızların çok benzer yörüngelere sahip olduğunu ortaya koyuyordu.

Edmond Halley’in Thomas Murray imzalı tablosu.

Halley bu üç gökcisminin aslında 76 yılda bir geri dönen tek bir kuyrukluyıldız olabilieceği fikrini ortaya attı. 1758 yılında bir daha geleceğini iddia etti. Ne yazık ki 1742 senesinde hayatını kaybeden ünlü gökbilimcinin ömrü iddialarının doğrulandığını görmeye yetmedi. Buna karşın kuyrukluyıldız 1758’in sonuna doğru ortaya çıktı, Güneşe en yakın konumuna 1759 Mart’ında ulaştı. Bundan sonra da gökbilimcinin anısına Halley ismi verildi.

Milattan Önce 467-466 yıllarında Yunan astronomlarca gözlemlendiği iddiası olsa da genel olarak ilk kez MÖ 240 yılında Çinli astronomlarca kayıtlara geçtiği kabul ediliyor.

MÖ 167 ve 87 yıllarında döndüğünde muhtemelen Babillilerin kayıtlarına da girdi.

Tarhihi boyunca Dünya’ya en yakın geçişini 10 Nisan 837 günü gerçekleştirdi. O gün gezegenimizden sadece 6 milyon km uzaktaydı.

1301’deki geçişi, İtalyan ressam Giotto’nun 1305 civarında “Üç Kralın Tapınışı” eserini yaparken, tablodaki Bethlehem Yıldızı formuna ilham vermiş olabilir.

İtalyan ressam Giotto tarafından yapılan Üç Karlın Tapınışı isimli tabloda görülen Bethlehem Yıldızı’na Halley kuyrukluyıldızı ilham vermiş olabilir.

1910 yılında Dünya, Halley’in milyonlarca kilometre uzunluğundaki kuyruğunun içinden geçti. O devirde insanlar atmosfere karışacak zehirli maddelerin etkisiyle panik yaşasalar da herhangi bir etki görülmedi.

Halley Kuyrukluyıldızı 1910’daki geçişinde ilk kez fotoğraflandı. Prof. Edward Emerson Barnard @ Yerkes Observatory.

Uzay Çağı’nda Halley kuyrukluyıldızı araştırmaları

Halley’in 1986 yılındaki bir sonraki gelişinde bilim insanları artık araştırma için uzay teknolojisine sahipti. Teknolojiye sahip her ülke adeta kuyrukluyıldızın peşine düştü ve birkaç uzayaracı Halley’in yakınına gönderildi. Bu araçlar ilk defa bir kuyrukluyıldızdan örnek alıp analiz etti. Aynı anda çok güçlü teleskoplar yeryüzünden gözlem yaptı.

Sovyetler’in gönderdiği Vega 1 sondası, 4 Mart 1986’da çekirdeğinin o zamana kadar ki ilk görüntülerini kaydetti. 6 Mart’ta yakın geçişini yapan Vega 1’i 9 Mart günü Vega 2 takip etti.

14 Mart günü Avrupa Uzay Ajansı’nın Giotto uzay sondası kuyrukluyıldız çekirdeğinin çok yakınından geçerek örnek almayı başardı.

Halley Kuyrukluyıldızı’nın çekirdeği. 📷: ESA’nın Giotto uzay sondası.

Japonlar da gayrıresmi olarak Halley Armadası olarak anılan, Suisei ve Sakigake uzayaraçlarını gönderdi.

Amerikalılar da gözlem için iki uzay mekiği görevi planlamışlardı, ancak ilk uçuş Challenger faciası yaşanınca bu görevler gerçekleştirilemedi.

kaynak: space.com | britannica.com | apod.nasa.gov |