gece yarısı güneşi

Gece yarısı güneşi Dünya’nın eksen eğikliğinin sebep olduğu doğal bir olaydır ve Güneş’in 24 saat boyunca batmadan gökyüzünde görülebilmesini ifade eder.

Gece yarısı güneşi Kuzey ve Güney kutup daireleriyle kutup noktası arasında kalan yerlerde görülür. Güneş ışığının kırılmasından ötürü kutup dairesinin bir miktar dışında da görülebilir. Güney’deki Antartik dairesinde yerleşim olmadığı için genel olarak Kanada, İzlanda, Norveç, İsveç, Danimarka (Grönland), Rusya ve ABD’nin Alaska eyaletinde deneyimlenebilir.

Peki nasıl oluyor da Güneş gökyüzünde en az 24 saat boyunca kalabiliyor?

Bu olayı gezegenin dönüş eksenindeki 23.4 derecelik açıya borçluyuz. Bu eğim sebebiyle Dünya’nın yörüngesindeki hareketi sırasında, yıl boyunca önce bir kutup sonra da diğer kutup Güneş’e dönüktür.

Örneğin Aralık gündönümünde biz kışın en kısa gününü ve (en uzun gecesini) yaşarken Güney yarı küre yazın en uzun gününü yaşar; bu sırada güney kutup noktası Güneş’e doğru en yakın konumuna gelmiştir. Yerküre güney kutbuna doğru Güneş’e dönük olduğu için Güneş ışınları güney kutbunun gerisine düşer.

Aralık gündönümünde Dünya’nın konumu. Güney Kutup Dairesi’nin güneyinde kalan her yer Güneş ışınlarını görürken, Kuzey Kutup Dairesi’nin kuzeyi geceyi yaşıyor. Görsel telifi: timeanddate.com

Güneş ışınlarının ulaşabileceği sınırlar 66°33′47.9″ enlemleri, yani kutup daireleridir. Şekilden de rahatça görebileceğiniz gibi kutup ve kutup çemberi arasındaki bölgenin tamamı Güneş’i görebiliyor. Yani aynı meridyende Dünya’nın geri kalanı geceyi yaşarken kutup dairesinden kutba kadar olan bölgede Güneş hâlâ gökyüzündedir.

Kutup daireleri kesin bir sınır çizmez. Işığın kırılmasındna ötürü dairenin dışında kalan fakat çok yakın olan bölgelerde de gece yarısı güneşi görülebilir. Örneğin İzlanda’da. Kutup dairesinin içinde kalan bölgelerde en az 24 saat boyunca Güneş gökyüzünde kalır ve kutba yaklaştıkça bu süre artar: 6 ay gündüz 6 ay gece olayı..

Elbette Dünya’nın bir kutbunda gece yarısı güneş varken, anlattıklarımızın tam tersi biçimde, diğer kutupda öğle vaktinde bile Güneş ufkun üzerine çıkamaz.