roketten kaçış: fırlatma kurtarma sistemi

Bir roket fırlatması sırasında işler ters gidebilir. Herhangi bir sorunun sonucu ise çoğunlukla yıkımdır.

Elbette insanlı uçuşlarda tehlike çok daha ciddidir. Bu sebeple acil durum anında mürettebatı roketten ayırıp tehlikeden uzaklaştırmak amacıyla acil durum ayırma sistemleri geliştirilmiştir.

Temel mantık kapsüldeki motorları ateşleyerek, roketin geri kalanından uzaklaşıp yere paraşütle geri inmekten ibarettir.

Apollo kapsüllerinde kullanılan fırlatma kurtarma sistemi testi

Bu sistemi genelde roketin başındaki kapsülün ucunda bir uzantı biçiminde görürüz. Sadece fotoğrafa bakarak insanlı bir görev olup olmadığını kestirebilirsiniz.

SpaceX ise farklı bir yol izleyip Crew Dragon’da ayrılma roketlerini kapsülün altına yerleştirdi.

Görüntüler 19 Ocak 2020’de yapılan, SpaceX’in Crew Dragon kapsülündeki acil durum ayrılma sisteminin test edildiği fırlatmaya ait.

Patlama, kapsül ayrıldıktan sonra kontrollü biçimde imha edilen Falcon 9 roketinin sonunu gösteriyor. 2018 ve 2020 arasında uzaya 4 kez inip çıkan roketi sistemin doğru çalıştığından emin olmak için acımadan patlattılar.

kaynak: wikipedia.org |

Uluslararası Uzay İstasyonu hakkında kısa bilgiler

Uluslararası Uzay İstasyonu şimdiye kadar (Kasım 2020) 19 ülkeden 241’den fazla astronot tarafından ziyaret edildi.

3 Kasım 2000 tarihinden beri hiç boş kalmadı ve yörüngede her daim birilerinin olmasını sağladı.

NASA astronotu Tracy Caldwell Dyson (Sefer 24 uçuş mühendisi) Cupola modülünden Dünya’yı izliyor. NASA ISS024-E-014263 (11 Eylül 2010)

Altı kişiden oluşan uluslararası bir ekip, yaklaşık 90 dakikada bir Dünya’nın etrafında dönerek saniyede beş mil hızla seyahat ederken yaşıyor ve çalışıyor.

Uzay istasyonu 24 saat içinde Dünya’nın çevresinde 16 kez dolaşır ve böylece 16 gün doğumu ve gün batımı görür.

Peggy Whitson 2 Eylül 2017’de istasyonda toplam 665 gün yaşayarak, uzayda toplamda en çok zaman geçirme rekorunu kırdı.

İstasyona güç veren çok geniş alana sahip güneş panelleri, bazen uzay istasyonunu şafakta veya alacakaranlıkta gökyüzünde parlayan görebilmenizi sağllar. Işık kirliliğinin yoğun olduğu yerlerde bile üstünüzden geçen istasyonu görebilirsiniz.

Sefer 42 mürettebatından Samantha Cristoforetti uydu bölmesinde.

Uzay istasyonunun çalışma ve yaşam bölümleri 6 odalı bir evden daha geniştir. Altı uyuma alanı, iki banyosu bir spor salonu ve ayrıca Dünya’yı izleyebileceğiniz geniş bir penceresi vardır.

Mikro kütleçekim ortamındaki insanlar kas ve kemik kaybına uğrarlar. Bu azaltmak için astronotlar günde en az iki saat spor yapıyorlar. Hatta astronotlar Suni Williams ve Tim Peak Dünya’daki maratonlara yörüngeden katılmışlardı!

Astronot ve kozmonotlar Aralık 1998’den beri uzay istasyonunun inşaası, bakımı ve eklemeler için şimdiye kadar 230 uzay yürüyüşü gerçekleştirdiler.

Güneş panellerinin kanat açıklığı (72 metre) neredeyse Dünya’nın en büyük yolcu uçağı olan Airbus A380 (80 m) ile aynı genişliktedir.

Uzay istasyonunun büyük modülleri ve diğer parçaları 42 uzay uçuşu ile uzaya taşındı. Bunların 37 tanesi Amerikan uzay mekikleri ile, 5 tanesiyse Rus Proton/Soyuz roketleri ile yörüngeye çıkarıldı.

Uzay istasyonu bir uçtan bir uca 108,8 metre genişliktedir. Bir futbol sahası ise 100-108 metre uzunluktadır.

İstasyonun elektrik güç sistemini oluşturan kablo ağı yaklaşık 13 kilometre uzunluktadır.

Uzay istasyonunun kolu da var. CanadArm2 isimli, yedi eklemi ve iki uç efektörü (bir nevi el) olan 16.7 m uzunluğundaki robot kol modülleri hareket ettirmek, Cygnus gibi ikmal araçlarını palomar yardımıyla kenetlemek, bilim deneylerini konuşlandırmak ve hatta astronotlara uzay yürüyüşünde yardım etmek için kullanılıyor.

Uluslararası Uzay istasyonu aynı anda sekiz adet uzay gemisinin kenetlenebileceği kapıya sahip.

Bir uzayaracı fırlatmadan dört saat sonra uzay istasyonuna varabilir.

Kargo ve ikmal için dört farklı kargo uzayaracı kullanılmakta: Cygnus (Northrop Grumman üretimi), Dragon (SpaceX), HTV (JAXA – Japon Uzay Ajansı) ve elbette Progress (Rus Soyuz uzayaracının kargo versiyonu).

Cygnus kapsülü CanadArm 2 robot kolu ile istasyona kenetleniyor. Foto: NASA.

Uzay istasyonunun yörüngede izlediği yol gezegenimizin nüfusunun yüzde 90’ı tarafından izlenebilir. Elbette aynı şekilde astronotlar da Dünya’nın büyük kısmını görebiliyorlar. İstisnayı kutuplar oluşturuyor. Astronotlar tarafından çekilen fotoğrafları eol.jsc.nasa.gov adresinde görebilirsiniz.

Yeryüzü algılama ekipmanı, malzeme bilimi yükleri, Alpha Manyetik Spektrometre-02 gibi parçacık fiziği deneyleri ve daha fazlası dahil olmak üzere 20’den fazla farklı araştırma yükü, istasyonun dışında aynı anda barındırılabiliyor.

Uzay istasyonu bir günde Ay’a gidip gelmeye eşit yolu katediyor.

Su Geri Kazanım Sistemi mürettebatın kargo uzayaraçlarıyla gelen suya olan bağımlılığını azaltıyor. Günde yaklaşık 3 litre olan ihtiyacı 1 litreye kadar indiriyor.

Yörünge yazılımı, yaklaşık 350.000 sensörü izleyerek istasyon ve mürettebatın sağlık ve güvenliğini sağlıyor.

Uzay istasyonu, Boeing 747’ye eşit bir iç basıncı ayarlanmış hacme sahiptir.

50’den fazla bilgisayar uzay istasyonunun sistemlerini kontrol eder.

Yer destek yazılımı 3 milyondan fazla satırdan, uçuş yazılımı ise 1.5 milyondan fazla satır koddan oluşuyor.

Yalnızca Uluslararası Uzay İstasyonu’nun ABD bölümünde, 400,000 sinyal (ör. Basınç veya sıcaklık ölçümleri, vana konumları vb.) aktaran 100 veri ağı üzerinden iletişim kuran 44 bilgisayarda 1,5 milyon satırdan fazla uçuş yazılımı kodu çalıştırılır.

Uluslararası Uzay İstasyonu 22 yaşında

STS-124 görevi sırasında UUİnin görünüşü
STS-124 görevi sırasında UUİ’nin görünüşü

Bugün Uluslararası Uzay İstasyonu 22. yaşını kutluyor. Rusların, UUİ’nin ilk parçası olma özelliğini taşıyan Zarya FBG kapsülünü uzaya fırlattıkları 20 Kasım 1998, UUİ’nin resmi doğum günü kabul ediliyor. Ruslar tarafından inşa edilen 19.323 kg ağırlığındaki bu kapsülün mali kaynağını ise ABD sağlamıştı.

Uzaya ilk çıkan UUİ parçası: Zarya kapsülü
Uzaya ilk çıkan UUİ parçası: Zarya FBG kapsülü

Zarya daha sonra NASA’nın gönderdiği Unity modülü ile 6 Aralık 1998’de uzay mekiği Endeavour astronotları tarafından robot kol yardımıyla birleştirilmişti.

Zarya adı uzayda yeni başlayan işbirliği çağına ithafen verilmiş; gündoğumu anlamına geliyor. Unity’nin anlamı ise birlik.

Discovery uzay mekiği mürettebatı Uluslararası Uzay İstasyonu ile kenetlenerek, sonraki görevler için su ve malzeme ikmali yapıp istasyonun filtrelerini temizleyip duman dedektörlerinin kontrolünü yaptı. Yani taşınmadan önce evi temizlediler.

Uzay istasyonuna giren ilk astronotlar tarafından 29 Mayıs 1999’da çekilen bu görüntüde, Rusların Zarya (güneş panelli) ve ABD’nin Unity modüllerinden ibaret olan istasyon inşaa sürecinin daha başında.

İkili hakkındaki daha detaylı bilgiye ASTROTürk içindeki Zarya ve Unity modülleri yazısından ulaşabilirsiniz.

kaynak: fb/NASAHistoryOffice |

ilk yayın tarihi: 20 Kasım 2019

Mariner 9

Mariner 9 robotik uzay sondası 14 Kasım 1971 tarihinde Mars yörüngesine girerek Mars’ın ve aynı zamanda başka bir gezegenin yörüngesinde dönen ilk uzay aracı oldu. Böylece NASA uzay yarışında bu başlıkta Sovyetlerin Mars 2’sini geride bırakmış oldu. NASA’nın Mariner programının bir parçası olan bu uzay sondası 30 Mayıs 1971 tarihinde bir Atlas Centaur roketi ile fırlatılmıştı.

İkizi olan ve fırlatma sırasında kaybedilen Mariner 8 için planlanan Mars yüzeyinin haritalanması görevini tamamladı. Gezegenin yüzde 85’ini haritalayan uzayaracı, gezegenin yüzeyi ile atmosferi hakkında değerli bilgiler de topladı.

Mariner 9 sayesinde Kızıl Gezegen’in tüm yüzeyini kaplayan toz fırtınaları oluşabildiğini öğrendik. Aktardığı 7000’den fazla görüntü ile Güneş Sistemi’nin en büyük yanardağını, Büyük Kanyon’u gölgede bırakan çok daha geniş bir kanyon sistemini ve ve uyduları Phobos ve Deimos’u ayrıntılı biçimde görme fırsatı bulduk.

NASA Mariner programı kapsamında Mars’a başka sondalar da göndermişti. NASA garantici davranarak aynı dönemde ikiz uzayaraçları gönderme yoluna gitti. Bu sayede araçlardan biri başarısız olsa da diğerinin görevi tamamlama şansı oluyordu.

Mariner 4, 1965’te Mars’ın yakınından geçen ilk uzayaracı oldu ve bir başka gezegeni ilk kez yakından görüntüledi. Mariner 4’ün ikiz uzayaracı Mariner 3, fırlatma sırasında başarısız oldu.

Dört yıl sonra, Mariner 6 ve Mariner 7, birbirlerinden birkaç gün arayla Mars’a ulaşmak üzere fırlatıldı. Mariner 7, Mars’ın uydularından biri olan Phobos’un fotoğrafını çekmeyi başardı.

Bu görevlerle belli başarılar elde edilse de Mars’ı daha iyi anlayabilmek için üzerinde daha fazla çalışılması gerekiyordu. Yörüngedeki bir uydu araştırma için daha fazla süreye sahip olacağından, Kızıl Gezegen’in değişen mevsimlerini belgeleyebilir ve atmosfer, manyetik alan ve çeşitli yüzey özelliklerinin ayrıntılı ölçümlerini alabilirdi. İşte bu amaçla Mariner 8 ve Mariner 9 geliştirildi.

kaynak: NASA |

Shenzhou 6

Çin’in ikinci insanlı uzay uçuşu 12 Ekim 2005’te fırlatılan Shenzhou 6 ile gerçekleşti. Shenzhou 6 uzayaracı yörüngeye iki Çinli kozmonotu taşıdı. Mürettebat dört gün 19.5 saat sonra Dünya’ya geri döndü. Görevin amacı, insan uzay uçuş teknolojisini sergilemek ve uzayaracı ile yer destek sistemlerinin tasarımını test etmekti.

Mürettebat iki kişiden oluşuyordu. Komutan Fei Junlong ve Uçuş Mühendisi Nie Haisheng Çin’in ikinci uzay uçuşuna katıldılar. Fırlatma öncesi herhangi bir sorun yaşamaları durumunda yerlerini alacak yedek mürettebat ise Liu Boming ve Jing Haipeng idi. Nie Haisheng uzayda 41. yaşını kutladı.

Shenzhou 6 fırlatma sırasında.

Uzayaracı, bir yemek ısıtıcısı, yeniden tasarlanmış astronot koltukları ve yörünge modülünde bir uyku tulumu da dahil olmak üzere önceki modele göre tasarım ve yerleşik sistemlerde 110 iyileştirme içeriyordu. İlk kez bir “dışkı toplama tesisi” (veya uzay tuvaleti) kullanılıyordu. Geliştirilmiş kara kutu, eski tasarıma göre 100 kat daha fazla veri depolama alanına ve 10 kat daha hızlı okuma/yazma hızına sahipti, ancak boyutu öncekinin sadece yarısı kadardı. CZ-2F (Y6) fırlatma aracı da 75 iyileştirme içeriyordu.

Shenzhou projesi kapsamında ikisi insanlı olmak üzere 6 fırlatma gerçekleştirildi. Genel olarak, Shenzhou 6 uzay kapsülünün% 95’i yerli olarak Çin’de tasarlandı veya üretildi, bu öncekilere kıyasla en yüksek oran oldu.

Shenzhou 5’te astronot Yang Liwei’nin fırlatıldıktan sonra “küçük bir kalp ağrısı” yaşadığı bildirildi. Bunun, uzay yolculuklarının ilk birkaç gününde astronotların yaklaşık üçte birinin yaşadığı uzay adaptasyonu sendromuna işaret ettiği düşünülüyor. Uzayaracının iç tasarımının mide bulantısı ve diğer semptomların olasılığını azaltacak biçimde değiştirildiğini bildirdi.

Görev sonunda atmosfere planlandığı şekilde giren uzayaracı Batı Afrika’da okyanusa iniş yaptı. Mürettebat Yuanwang 3 gemisiyle tahliye edildi.

Yuanwang 3 gemisi.

Shenzhou 6’nın bilimsel odak noktasının mürettebatın uzay ortamına verdiği fiziksel tepkiler olduğu açıklandı. Ancak bazı uzmanlar, daha çok askeri alana yönelik çalışılmış olduğu düşünüyor.

kaynak: chinaspaceport | wikipedia |