James Webb teleskobu ne zaman fırlatılacak?

Bugün için planlanan fırlatma tarihi: 2020.

James Webb Uzay Teleskobu‘nun (JWST) inşası oldukça kapsamlı ve pahalı bir proje. Pek çok zorluğu olan James Webb’in fırlatması bu nedenle defalarca kez ertelendi.

Décollage plan large, le 29/09/2017.

fırlatma için hangi roket kullanılacak?

Teleskobun fırlatması için Avrupalı ortakların bir katkısı olarak Ariane 5 roketi kullanılacak.

James Webb kaybedilmesi göze alınamayacak kadar değerli. Böyle uzun süren, yüksek maliyetli bir projede gerçekten çok güvenilir bir roket sisteminin kullanılması gerekiyor. Ariane 5’e Dünya’nın en güvenilir roketi gözüyle bakılıyor. Ard arda 80 fırlatma boyunca hiç fire vermedi.

James Webb teleskobu hakkında daha detaylı bilgi almak için tıklayınız

fırlatma nereden gerçekleşecek?

Fırlatma noktası Arianespace’in Avrupa Uzaylimanı ELA-3 kompleksi. Fransız Guenası’nın Kourou kentine yakın. Güney Amerika’da bulunan Fransız Guenası ekvator çizgisine oldukça yakın. Dünya’nın dönüş hızı ekvatorda en yüksek (1670 km/saat) seviyede olduğu için, kazanılan ekstra hız fırlatmayı daha kolay hale getiriyor.

kaynak: jwst.nasa.gov |

CIMON: astronotlar için robot asistan

Uluslararası Uzay İstasyonu mürettebatı yeni bir üyeye merhaba diyecekler. Yeni üye 3D yazıcıda üretilmiş, metal ve plastik karışımı ve yaratıcılarının deyimiyle “bir çeşit uçan beyin”.

CIMON (Crew Interactive Mobile Companion) yapay zeka (YZ) taşıyan, otonom, uzay istasyonunun içinde mikro yerçekimi ortamında uçabilecek bir robot. İnsanlara sevimli gelecek bir yüzü ve IBM’in YZ teknolojisinden gelen bir sesi var.

CIMON, Airbus ve IBM şirketlerinin ortaklığında geliştiriliyor. Robotun görevi ISS astronotlarına asistan olarak destek vermek. Robot, astronotlara sorunları çözerken istedikleri verileri gösterecek.

5 kg ağırlığındaki CIMON, ISS’e çıkmadan önce Avrupa Uzay Ajansı astronotlarından Alexander Gerst ile alıştırma yaparak kendini geliştirecek. Daha sonra Gerst ile birlikte uzay istasyonundaki görevine başlayacak.

kaynak: space.com |

6 Şubat Falcon Heavy fırlatma denemesi

SpaceX’in yeni nesil fırlatma sistemi, Falcon 9’un abisi Falcon Heavy 6 Şubat 2018’de Türkiye saati ile 21:30‘da ilk fırlatma denemesini gerçekleştirecek. Fırlatmayı canlı olarak aşağıdaki yotube kısmından veya direkt olarak youtube sayfasından izleyebilirsiniz.

Falcon Heavy Ocak ayının sonunda ilk kez dik duruma getirilmiş ve statik ateşleme testinden başarıyla geçmişti.

Falcon Heavy ilk deneme fırlatmasında yük bölümünde bir Tesla Roadster taşıyor. Bu araba SpaceX’in kurucu ortağı, Tesla’nın ortağı olan Elon Musk’a ait. Musk’ın fırlatmaya ilişkin demeçleri, ilk deneme için çok da umutlu olmadığı yönünde. Ben de zaman zaman olmasını çok istediğim bir şey için beklentimi düşük tutarım. Mush’ın da bir spor araba ve büyük bir roket kaybı ihtimaline psikolojik olarak hazırlanmak istemesi normal 🙂

Falcon Heavy temel olarak 3 adet Falcon 9 roketinin birleşiminden oluşmakta. SpaceX’in başarıyla kullanmakta olduğu Falcon 9 bileşenleri işleri bitince (önce yandaki ikisi, sonra kalanı) halihazırda yaptıkları gibi yere inecek şekilde tasarlandılar.

Bakalım ilk Falcon Heavy nasıl bir sonuç alacak.

falcon 9 fırlatma anı – canlı

SpaceX, 12 Ekim gecesi saat 1:53’te yeni bir Falcon 9 fırlatması gerçekleştirecek. NASA’nın Florida’daki Kenedy Uzay Merkezi’ndeki 39A rampasından yapılacak olan fırlatma ile yörüngeye EchoStar 105/SES-11 iletişim uydusunu çıkartacak.

Kullanılacak Falcon 9 roketinin birinci kademesi önceki seferinde Uluslararası Uzay İstasyonu’na ikmal görevinde kullanılmıştı. Bu fırlatmadan sonra Atlantik Okyanusu’nda konuşlu özerk uzaylimanı dron gemisi “Of Course I Still Love You (Elbette Seni Hâlâ Seviyorum)” üzerine iniş yapacak.

James Webb Uzay Teleskobu’nun fırlatması 2019’a ertelendi

NASA James Webb Uzay Teleskobu için planladığı fırlatma tarihini ileri çekti. Buna göre James Webb teleskobu Ekim 2018’de değil, 2019 yılında Mart-Haziran ayları arasında fırlatılacak. James Webb’in fırlatma tarihi daha önce de defalarca kez değişmişti. Ee, Ay’ın üzerindeki bir bombus arısını görebilecek çözünürlükte teleskop yapmak kolay iş değil.

NASA’nın Bilim Görev Direktörlüğü’nden müdür yardımcısı Thomas Zurbuchen, fırlatma tarihindeki değişikliğin donanım veya teknik performans kaygılarından kaynaklanmadığını belirtip, ertelemeye sebep olarak uzayaracının bazı unsurlarının birleştirilmesinin beklenenden daha fazla vakit almasını gösterdi.

Teleskop ve bilimsel araçlarının testleri NASA’nın Johnson Uzay Merkezi’nde planlandığı biçimde devam etmekte.

James Webb Uzay Teleskobu birkaç temel parçadan oluşuyor: Uzayaracının kendisi teleskobun iletişim, hesaplama, itki ve yapısal parçalarını oluşturan ‘uzayaracı veriyolu’; teleskobun kızılötesi gözlem yeteneğini korumak için Güneş ışınlarını kesen ‘Güneşlik’; Birleşik Bilim Enstrüman Modülü (ISIM) ve Optik Teleskop Elemanı (OTE). Bu parçaların her biri pekçok uzayarcına göre daha karmaşık.

Uzayaracı veriyolu ile güneşlik uzay teleskobunun Uzayaracı Elemanı’nı oluşturuyor. Bunların birleştirilmesi umulandan daha çok zaman alıp gecikmeye neden olmuştu.

kaynak: NASA | James Webb Uzay Teleskobu |

Ay’ın önünden geçen uzay istasyonu

Uzaydaki en büyük insan yapısı olan Uluslararası Uzay İstasyonu’nu yıl içinde bir çok defa üzerinizden geçerken izleyebilirsiniz. Bu geçişlerin bazıları ise oldukça özeldir: uzay istasyonu Ay veya Güneş’in önünden geçer.

Tıpkı 25 Eylül 2017 pazartesi günü gerçekleşecek geçiş gibi. Atina üzerinden gelip, İstanbul üzerinden ilerleyecek olan uzay istasyonu bu geçişinde ilk dördün evresine yaklaşan Ay’ın önünden geçerken görülebilecek.

Elbette bu astronomik tesadüf çok dar bir güzergahta izlenebilecek:
İstanbul’da Büyükçekmece’de yaşayanlar saat 20:44’te Ay’ın önünden geçen istasyonu izleyebilecek.
Balıkesir’de Paşalimanı Adası ve Kapıdağın batı kıyısındaki mahallelerde, 20:43’de;
Çanakkale’nin, Ezine ilçesinin batısında saat 20:43’de izlenebilecek.
Atina’daysanız da Pire’de 20:43’de geçişi izleyebilirsiniz.

Diğer şehirlerden veya buralara yakın yerlerden de geçişi izlemek mümkün olacak. Bu verdiğim hat uzay istasyonunu tam Ay’ın önünden geçerken görülebileceği yerleri gösteriyor. Aşağıdaki haritada siyah çizgiye ne kadar yakınsanız geçişi o kadar iyi izleyebilirsiniz.

Meraklasına not: Bu geçiş sırasında yaklaşık olarak Ay bizden 400 bin km, uzay istasyonu ise 400 km uzaklıkta olacak.

Uzay istasyonu nasıl görülebiliyor?

Sürekli olarak Dünya’nın çevresinde dönmekte olan Uluslararası Uzay İstasyonu’nu bazı zamanlarda üzerinizden geçerken izleyebilirsiniz. Uzay istasyonu sahip olduğu devasa güneş panellerinin güneş ışınlarını Dünya’ya yansıtması sayesinde görünür olur. Güneş ışınlarının yere yansıyabilmesi kritik nokta. Bu sebeple geçişler güneş ışınlarının doğru açıyla geldiği ve akşam veya sabaha karşı gerçekleşmektedir.

Uzay istasyonu nasıl izlenir?

Bulunduğunuz konuma göre size uzay istasyonunu ne zaman görebileceğinizi haber veren uygulamalar mevcut. ISS Tracker ve Heavens Above bunların başında geliyor. Bu uygulamalarda ISS’in uçuş yolunun gökyüzüne ve yeryüzüne göre konumu gösteriliyor. Bu haritalara bakarak nereden geçeceğini öğrenebilirsiniz.

Nereden ve ne zaman geçeceğini öğrendiniz. Peki nasıl bir şey göreceksiniz? Görseniz tanır mısınız? Uzay İstasyonunu parlaklığının zamanla değişmesinden, uçaklar gibi yanıp sönen renkli ışıkları olmamasından ve yüksek hızı sayesinde diğer uçan cisimlerden rahatlıkla ayırabilirsiniz.

Zarya ve Unity modülleri

Fotoğrafta Uluslararası Uzay İstasyonu görülüyor; bugünkü heybetli halinden henüz eser yok. Uzay istasyonuna giren ilk astronotlar tarafından 29 Mayıs 1999’da çekilen bu görüntüde, Rusların Zarya (güneş panelli) ve ABD’nin Unity modüllerinden ibaret olan istasyon inşaa sürecinin daha başında.

Unity ve Zarya modülleri Aralık 1998’de uzay mekiği Endeavour astronotları tarafından robot kol yardımıyla birleştirilmişti. Uzay istasyonuna ilk girenler ise bir sonraki uzay mekiği seferiyle (STS-96) gelen NASA astronotları Kent Rominger, Rick Husband, Ellen Ochoa, Tammy Jernigan, Dan Barry, Kanada Uzay Ajansı astronotu Julie Payette ve Roskosmos kozmonotu Valery Tokarev olacaktı.

Discovery uzay mekiği ile UUİ’ye kenetlenen mürettebat, sonraki görevler için su ve malzeme ikmali yapıp istasyonun filtrelerini temizleyip duman dedektörlerinin kontrolünü yaptı. Yani taşınmadan önce evi temizlediler.

Astronotların UUİ’de uzun süre kalabilmelerine olanak veren Zvezda servis modülü birleştirilene kadar kısa süreli görevler olan üç mekik seferi daha gerçekleştirildi (STS-101, 106 & 92). Astronotların UUİ’de uzun dönemli göreve başlamaları ise 2 Kasım 2000 tarihinde Sefer 1 ile olacaktı.

Uzay istasyonuna ilk giren astronotlardan olan Rick Husband ikinci UUİ ve aynı zamanda uzay görevini STS-107’de gerçekleştirmişti. Bu son görevde ne yazık ki Columbia Uzay Mekiği Faciası yaşandı.

kaynak: fb/NASAHistoryOffice |

LAGEOS 1 – uzaydaki disko topu

Disko müzik 1970’lerin ikinci yarısında dünyayı sardı. Üzeri aynalarla kaplı, gelen ışınları dans salonunun duvarlarına farklı açılarla yansıtan aynalı top da diskoların etkisiyle bu dönemde disko topu ismini aldı.

Resimde görülen her ne kadar disko topuna benzese ve aynı döneme ait olsa da aslında bambaşka bir nesne; bu bir uydu. 4 Mayıs 1976’da uzaya fırlatılan LAGEOS 1 (LAser GEOdynamics Satellite – 1) Dünya’nın kutupları boyunca uzanan bir yörüngeye sahip, 1.2 metre çapında ve 408 kg ağırlığında pasif bir uydu.

Pasif, yani üzerinde herhangi bir enerji sistemi, iletişim ve diğer fonksiyonları sağlayacak bileşenler ve hareketli parça yok. Kendisi ölçüm yapmasa da bilim insanları yerini kesin şekilde bildikleri uyduya gönderdikleri yüksek duyarlılıktaki lazer ışınlarının geri dönüş süresini ölçerek yeryüzünün depremler, kıta kaymaları ve diğer jeofizik olaylar sebebiyle oluşan hareketlerini inceleyebiliyorlardı.

Bir disko topunun aksine aynaları gönderdiğiniz ışınları farklı açılarla yansıtmak yerine doğrudan geldikleri noktaya yönlendiriyor. Bunun için belli açılarla yerleştirilmiş birkaç ayna kullanılıyor. Bisikletlerde veya gece farkedilmeyi sağlayan kıyafetlerde kullanılan ‘kedi gözü’ diye tabir edilen yansıtıcılarla aynı prensipte çalışıyorlar.

kaynaknasa.gov | fb/NASAHistoryOffice |

Mercury-Atlas 9

Mercury-Atlas 9 fırlatma anı.

15 Mayıs 1963’de Mercury-Atlas 9 (MA-9) roketi, son Mercury görevi için Cape Canaveral Fırlatma Yerleşkesi 14’den havalanıp, astronot Gordon Cooper’ın Faith 7 (inanç; güven) adını verdiği uzayaracını yörüngeye çıkardı. Bu son Mercury görevi aynı zamanda uzaydaki son  Amerikan solo uçuşu olacaktı. Bundna sonraki tüm görevlerde uzayaraçlarında birden fazla astronot görev aldı.

Mercury-Atlas 9 ve ona bağlı (en üstte) Faith 7 uzayaracı.

Mercury-Atlas 9 sonların olduğu gibi bazı ilklerin de gerçekleştiği bir görev oldu. Bunlardan en önemlisi görev dahilinde televizyon kamerasıyla Dünya’ya görüntü aktarımı olmuştur. Siyah-beyaz karıncalı görüntü o dönem için önemli bir teknik başarıydı.

Dünya’yı 1 gün 10 saat 19 dakika boyunca 22 kez turlayan uzay aracındaki Cooper, uzayda 24 saatten fazla kalan ilk ABD’li astronot ünvanını kazandı. Bu da son Mercury ile gerçekleşen bir başka ilk olarak kayıtlara geçti.

Görev sonunda Büyük Okyanus’a inen Faith 7 içindeki astronotu ABD donanmasına ait Kearsarge gemisi karşıladı.

Merkür Projesi sembolü

kaynak: history.nasa | fb/history.nasanasa.gov |