Sally Ride: ilk Amerikalı kadın astronot

Uzaydaki ilk ABDli kadın astronot, uzaya çıkan 3. kadın; Fizikçi; Çocuklar için uzayı keşfetme temalı bilim kitapları yazan, özellikle kız öğrencilerin bilime yönelmesi için desteğini ölene dek sürdüren bir bilim kahramanı.

sally-ride

26 Mayıs 1951’de doğan Ride, Stanford Üniversitesi’nde fizik okudu.

İlk kez 1963 yılında ilk kadın, Valentina Tereşkova, uzaya çıkmıştı. Bu tarihten sonra ise uzun bir dönem kadınlar yörünge faaliyetlerine katılamadılar. 1977 yılında NASA kadın astronot çalışmasına başladığında Sally Ride öğrenimini sürdürmekteydi. Okul gazetesinde kadınları astronot programına davet eden bir ilan gördüğünde başvurmaya karar verdi ve bu iş için seçilen 6 kadından biri oldu.

sally-ride-orta-guvertede

Sonunda Ride, 18 Haziran 1983 tarihinde STS-7 görevi dahilinde Challenger uzay mekiği ile yörüngeye çıkarak, uzaya çıkan ilk Amerikalı kadın ünvanını kazandı. Ride’ın mekikteki görevi robot kolu kontrol etmekti. Uzay mekiğinde taşınan uyduları başarıyla yörüngeye yerleştirdi.

sally-ride-kumanda

Bu görevden sonra 1984 tarihinde tekrar bir uzay mekiği görevi ile uzaya çıktı. Sally Ride sonrasında onlarca kadın daha uzaya çıkma şansına erişti.

1987 yılında NASA’daki görevinden ayrılan Ride, California Üniversitesi’nde ders vermeye başladı. Bilim ve matematik alanında çalışmak isteyen kadınların ve kızlara yardım etmenin yollarını aramaya koyulan Ride, NASA’ya EarthKAM projesini önerdi. EarthKAM orta okul öğrencilerinin Uluslararası Uzay İstasyonu üzerindeki bir kamera ile Dünya’nın fotoğraflarını çekmesini, daha sonra çektikleri fotoğraflar üzerinde çalışmasına dayanıyor. EarthKAM programı bugün Sally Ride’ın adını da taşıyarak devam ediyor.

Sally Ride 23 Temmuz 2012’de ölene dek öğrencilerin, özellikle de kızların bilim ve matematik alanında çalışması için desteğini sürdürdü. Öğrenciler ve öğretmenler için bilim kitapları yazdı, bilim programlarını ve festivallerde çalıştı.

kaynak: NASA |

fotoğraflar: NASA ve Wikipedia

ilk yayın: 19 Haziran 2016

Samantha Cristoforetti

Avrupa Uzay Ajansı’na (ESA) bağlı İtalyan astronot. 23 Kasım 2014’te uzay istasyonuna çıktı. Bunun için 8500 astronot adayı arasından sıyrılarak ESA’nın 3. kadın astronotu seçilmesi gerekti.

Kasım 2014 ve Haziran 2015 tarihleri arasında 199 gün (+16 saat 42 dakika) boyunca Uluslararası Uzay İstasyonu’nda uçuş mühendisi olarak görev aldı, Sefer 42 – 43 mürettebatlarına dahil oldu.

Sosyal medyayı iyi kullanan astronotlardan biri olduğu için epey hayran edindi. İtalyan astronot, mikro yerçekiminde ilk defa espresso yaparak daha önce hiç gerçek kahve içilmemiş olan yörüngede bir ilke adını yazdırmayı başarmıştı.

Samantha Cristoforetti Dünya manzarasına karşı espressosunu yudumluyor.

ASI’ın (İtalyan uzay ajası) Futura Görevi kapsamında bilimsel deneyleri gerçekleştirdi.

Futura, İtalyanca “gelecek” anlamına geliyor ve dişil ifadeye sahip. Fizik, biyoloji ve insan psikolojisi, radyasyon araştırması ve teknoloji tatbikatlarını konu alan deneyleri içeren bir bilim programı. Gelcekte Güneş Sistemi’nde gerçekleşecek insanlı araştırmalardaki hayatı iyileştirmeyi amaçlıyor.

Samantha Cristoforetti’nin kısa biyografisi

26 Nisan 1977’de Milan’da dünyaya geldi.

Liseyi 1996’da bitirdikten sonra bir yıl değişim öğrencisi olarak ABD’de eğitim gördü.

2001’de Almanya’daki Münih Teknik Üniversitesi’nden makina mühendisliği diplomasıyla mezun

Fransa’da Ecole Nationale Supérieure de l’Aéronautique et de l’Espace’de dört ay deneysel bir ayrodinamik projesinde çalıştı.

Master tezini, Moskova’daki Mendeleev Kimyasal Teknolojiler Üniversitesi’nde, katı roket yakıtları üzerine hazırladı.

İtalyan Hava Kuvvetleri Akademisi’ndeki eğitimleri kapsamında, Naples Federico II Üniversitesi’nde havacılık bilimlerini lisans derecesiyle tamamladı. Akademiden en yüksek nişan olan Onur Kılıcı kazanarak 2005 yılında mezun oldu.

2005-2006 arasında ABD’nin Sheppard hava üssünde görev aldı. Avrupa-NATO Jet Pilot Eğitimi’ni tamamlayıp savaş pilotu oldu.

2007-2008’de uçuş eğitimini İtalya’da sürdürdü.

2009 Mayısında ESA astronotu olarak seçildi. Kasım 2010’da temel astronot eğitimini tamamladı.

Nihayet 23 Kasım 2014’de Kazakistan’dan fırlatılan bir Soyuz uzayaracıyla Uluslararası Uzay İstasyonu’na çıktı.

Astronot Cristoforetti 2015’in en önemli kadın figürlerinden biri seçildi.

Kaynak: ESA |

Lego’nun yeni seti: NASA kadınları

Meşhur oyuncak şirketi Lego’nun Amerikan uzay programında kilit rolleri olan bilim, teknoloji, mühendislik, matematik alanlarında önemli işlere imza atan kadınları konu alan yeni seti raflara 1 Kasım’da yerleşecek.

Maia Weinstock tarafından tasarlanan bu set Lego hayranlarından en çok oyu alarak tasarıdan gerçeğe dönüşme şansı yakalamıştı. Weinstock’un orjinal önerisinde Katherine Johnson da vardı fakat o sete dahil değil. Neden çıkartıldığına dair henüz bir bilgi yok. Matematikçi olan Johnson Mercury ve Apollo görevlerinin uçuş yollarının hesaplanmasında görev almıştı.

Setin son halinde yer alan önemli kadınlar ise şunlar:

Margaret Hamilton, bilgisayar bilimci: 1960’lı yıllarda NASA’nın Ay’a insan göndermeye yönelik Apollo görevlerindeki araçların kullandığı tarihin ilk uçuş bilgisayarlarının yazılımlarını geliştiren ekibi yönetti. Yazılım mühendisliğinin anası olarak anılıyor.

Sally Ride, astronot, fizikçi ve eğitimci: Fizik eğitimi alan Ride, 1983’te uzaya çıkan ilk ABD’li kadın oldu. NASA astronotu olarak emekliye ayrıldıktan sonra, çocukları, özellikle de kızları bilim alanında cesaretlendirmeye odaklanan bir eğitim şirketi kurdu.

Nancy Grace Roman, astronom: NASA’nın ilk kadın yöneticilerinden biri olan Roman, Hubble Uzay Teleskobu’nu planlamadaki rolüyle “Hubble’ın Anası” olarak biliniyor. Ayrıca NASA’nın astronomi araştırma programını geliştirdi.

Mae Jemison, astronot, hekim, girişimci: Tıp eğitimi alan Jemison 1992 yılında uzaya çıkan ilk Afrika kökenli Amerikalı oldu. NASA’dan emekliye ayrıldıktan sonra, yeni teknolojiler geliştiren ve öğrencileri bilim dalında teşvik eden bir şirket kurdu.

kaynak: ideas.lego.com |

Margaret Heafield Hamilton

Apollo kumanda modülünde.
Apollo kumanda modülünde.

Margaret Heafield Hamilton: İnsanlığı Ay’a ulaştıran yazılım ekibine liderlik etti. “Asenkron işletim”, “öncelikli işlem kuyrukları”, “hata toleranslı sistemler”, “yazılım test otomasyonu” konularında tarihin ilk modellerini geliştirdi. Yazılım mühendisliğinin mucidi.

17 Ağustos 1936’da ABD’nin Indiana eyaletindeki Paoli şehrinde doğan Margaret Hamilton, 1954’te liseden mezun olduktan sonra 1958 yılında Earlham Collage’da matematikten B.A, felsefe dalında da minor derecesi alıyor. Hukuk eğitimi gören kocasına yardımcı olmak için çalışmaya başladı. Kocası eğitimini tamamlayıp avukatlığa başlayınca bu kez kendisi matematik alanındaki eğitimini tamamlamak için üniversiteye dönmeyi planlıyordu.

Boston, Massachusetts’te MIT’de (Massachusetts Teknoloji Enstitüsü) LGP-30 ve PDP-1 bilgisayarlarında hava durumunu önceden tahmin etmeye yarayan bir yazılım geliştirilmesinde çalıştı.

Mad Men çağı
Bu dönem de Hamilton’ın ekibindeki kadınlar MIT kredi derneğinden kocalarının imzası olmadan borç alamıyorlardı. Erkekler için böyle bir uygulama elbette söz konusu değildi. Hamilton bu duruma itiraz ederek kuralların değişmesini sağlıyor. Kadın haklarının geride olduğu bu günlerde hesaplama makinalarını işletmek “kadın işi” olarak görülüyordu: Sadece tuşlara basmaktan ibaret sayılan bir iş!
Manhattan Projesi’nde gerekli hesaplamalar, kadınların programlayıp işlettiği, delikli kartlarla çalışan hesaplama makinalarıyla yapılmıştı. Kimi zaman teknolojiyi geliştirenlerin talimatlarla hareket etseler de çoğu zaman bu kadınlar hesaplamalar için gereken yaklaşımı kendileri tasarlıyorlardı.
Bir delikli kart örneği. O zamanın DVD'leri gibi düşünebilirsiniz.
Bir delikli kart örneği. O zamanın DVD’leri gibi düşünebilirsiniz.

İnsanlığı Ay’a ulaştıran kodlar

Margaret Hamilton daha sonra MIT’deki Apollo uzay araçlarındaki uçuş bilgisayarlarında kullanılacak yazılımın geliştirildiği bölüme geçiyor. 31 yaşındaki Hamilton öncülüğündeki ekibin yazdığı kodlar, “Sistemlerin Sistemi” adı verilen dev bir bilgisyarada test ediliyordu.

Margret Hamilton, kodlarla beraber.
Margret Hamilton, kodlarla beraber.

Hamilton’ın geliştirdiği bir kod, bilgisayara hangi işlemlerin öncelikli ve önemli olduğunu ortaya çıkarma kabiliyeti sağlıyordu. Bu sayede, günümüz hesap makinaları kadar işlem gücüne sahip bilgisayarın işlem gücü daha önemsiz işlemler yerine iniş fonksiyonlarına ayrılarak, bilgisayarın aşırı veri akışı sebebiyle verimli biçimde çalışamayacak duruma gelmesinin önüne geçiliyordu.

Yazılıma hata düzeltme için ek yapma önerisini NASA başta kabul etmediyse de sonuçta Hamilton baskın geldi ve kendi yazdığı hata ayıklama kodunu ekledi. NASA astronotlarının hata yapmayacağını düşünüyordu. Bu kod, ilk kez Ay’a inileceği Apollo 11 sırasında kritik bir rol üstlendi. İniş sırasında hata sonucu açılmış olan randevu radarı, sisteme aşırı yük binmesine neden olmuştu. Neredeyse tüm cihazların alarm verdiği bir durumda NASA görevi iptal etmeyi dahi düşündü. Ancak Hamilton’ın eklediği yazılım sayesinde sistem iniş için öncelikli olan yerlere kaynak aktararak inişin başarılı biçimde gerçekleşmesini sağlayacaktı.

20 Temmuz 1969 günü, Apollo 11 astronotlarının Ay’a inişini dünya çapında yaklaşık 600 milyon insan canlı olarak izlemişti.

Hamilton TIME’a verdiği demeçte,  Apollo 11 Ay yüzeyine inişini gerçekleştirdiğinde, “aman tanrım, çalıştı!” diye düşündüğünü ifade etmiş.

Apollo uzay aracının bilgisayarı

Apollo porjesi devam ederken mikro çip teknolojisi henüz yeni geliştiriliyordu ve emekleme aşamasındaydı. Dolayısıyla uzaya çıkarmak için yeterince güvenli değillerdi. Bu yüzden o günlerde güvenle kullanılabilecek bir alternatifi kullandılar: bakır düğümler. Bu yapılar çember şeklindeki bir mıktası saran bakır tellerden oluşuyordu. Koddaki her 1 ve 0 için bakır düğümün (halkanın merkezinden geçen düğüm 1; etrafına örülen düğüm ise 0) örülmesi gerekiyordu!

Apollo’nun, bugün ROM olarak nitelendiriğimiz  bakır düğümlerden oluşan hafızası 12,000 kelime (word – burada kelimeden bahsettiğimiz 8-9-10 vs. bitten oluşan veri öbeği) kapasiteliydi. Ayrıca  1,024 kelimelik de geçici, silinebilir hafızası vardı ki buna bugün RAM diyoruz. Apollo Programı’na kadar bu kadar gelişmiş bir bilgisayar kullanılmamış ve yazılım uzay görevinin yürütülmesinde bu kadar önemli bir rol üstlenmemişti.

Sonraki Çalışmalar

Margaret Hamilton 1986 yılında kendi şirketi Hamilton Technologies Inc.’i kurdu ve burada Evrensel Sistem Dili üzerine çalıştı.

Margaret Hamilton NASA’da gerçekleştirdiği çalışmalar için, 2016 yılında, ABD Başkanı Barack Obama tarafından Başkanlık Özgürlük Madalyası ile onurlandırıldı.

Lego figürü Hamilton

Meşhur oyuncak şirketi Lego, 2017 yılında piyasaya çıkan, Amerikan uzay programında kilit rolleri olan bilim, teknoloji, mühendislik, matematik alanlarında önemli işlere imza atan kadınları konu aldığı setinde, Margaret Hamilton’a da yer verdi.