Hubble’ın yörüngeye çıkışı

Hubble Uzay Teleskobu bundan 29 yıl önce yörüngedeki yerini almıştı. Bu süre içinde yaklaşık 45.000 gökcismi üzerinde 1.4 milyondan fazla gözlem gerçekleştirdi ve görevine hâlâ devam ediyor!

Videoda Hubble teleskobunun Discovery uzay mekiğinden robot kol yardımıyla çıkarılışı gözüküyor.

Hubble alçak dünya yörüngesinde 569 km yükseklikte bulunuyor. Yaklaşık 90 dk içinde Dünya etrafında bir tam tur atıyor. Konumu sürekli değiştiğinden bir hedefi devamlı gözlemlemesi mümkün değil. Ayrıca yörüngedeki hareketi sırasında Güneş’ten gelen ışınlar da hesaba katılmak zorunda, aksi halde teleskobun algılayıcıları zarar görür. Bu sebeple videoda da gördüğünüz gibi bir kapağı var!

Hubble yerine geçmesi planlanan James Webb Uzay Teleskobu ise L2 denilen ve Ay’ın dahi çok uzağında duran bir noktada konuşlanacak. Sabit kalabilmesi sayesinde bir hedef kesintisiz biçimde gözlemlenebilecek. Çok soluk gökcisimlerini görüntüleyebilmek için uzun pozlamalı çekimler yapılması gerektiğinden bu özellik bir avantaj.

James Webb Uzay Teleskobu‘nun 2021’de fırlatılması planlanıyor.

evren camdan bakıyor

Alice’in her aynaya bakışında, yeni bir dünya ortaya çıkıyordu.

Aynalar gerçek dünyada da özel güçlere sahiptirler, özellikle de astronomların ellerinde. Aslında, çağdaş astronomi aynalara bağlıdır. Hemen hemen bütün teleskoplar yıldızların ışıklarını toplayıp, nefes kesici görüntülerin şekillendirildiği süper-duyarlı alıcılara yönlendirmek için bir, bazen de birden fazla ayna kullanır. Aynalar olmaksızın evreni araştırmak neredeyse imkansız olurdu.

Üstte: Astronomlar, Hubble Uzay Teleskobu‘nun kalbindeki, 2.4 metre çapındaki aynayı dikkatle incelerken.

X-ışını astronomları için, işler birazcık daha karışık. Brian Ramsey: “Evren üzerine araştırma yapmakta kullanılan X-ışınları, o kadar enerjiktirler ki sıradan bir aynanın içinden geçip giderler.”

Bu yüzden Ramsey ve çalışma arkadaşları, yüksek-enerji X-ışınlarını toplayabilecek sıradışı bir ayna yaptılar.

Ramsey’sin takımı geçtiğimiz günlerde bir balonla, New Mexico’dan fırlatılan HERO (High Energy Replicated Optics) kod adlı cihazı denediler. Balon HERO’yu Dünya atmosferinin %99’una kadar taşıdı; Uzaydan gelen X-ışınlarını bu noktadan toplaması mümkün. Veri analiz ediliyor ve sonuçlar yakında açıklanacak; takım dört gözle, daha önce görülmemiş kozmik görüntüleri bekliyor.

HERO takımı, Fort Sumner’daki Columbia Bilimsel Balon Servisi uzmanlarından, bu devasa balonları fırlatmak için destek alan pek çok bilimsel grupatan bir tanesi. Helyum gazı kullanılan, HERO’nun balonu yükseldikçe şişiyor. Tam şişme durumuna ulaştığında 240 metre genişliğe ulaşıyor ve kargodan 480 metre yukarıda yükseliyor. Balonları, balon hizmet mürettebatı şişirip fırlatıyor, izliyor ve iş bitince paketliyor. İdeal rüzgar durumu (az ya da hiç) mayıs ve eylül aylarında sağlanabiliyor. Fort Sumner bu zamanlarda balon işi için mükemmel bir bölge.

Columbia Bilimsel Balonu
Üstte: HERO stratosfere giderken.

HERO’nun aynasının garip bir şekli var. 96 adet tüpe benzer ayna, belli yerlerden sıyırılarak, soğan katmanları gibi yerleştirilmiş. Bu özel şeklin nedeni, yüksek enerjili X-ışınlarının bizim hergün diş fırçalarken karşısına geçtiğimiz aynaların içinden geçip gitmeleri. Yüksek enerjili protonları geçerken yakalamak amacıyla, aynalar açılı olmalı.

Kaynak: science.nasa.gov