Haftalık Gökyüzü Raporu – 28

Avcı Meteor Yağmuru’na hazır olun!

Halley Kuyrukluyıldızı’ndan arta kalan parçalardan oluşan Avcı meteor yağmuru (Orionids) bu yıl 21 Ekim gecesi en yoğun noktasına ulaşacak. Bu gece saatte 20 meteor görebilmek mümkün. Ay 19’unda yeniay evresine girdiğinden ışık kirliliğinin olmadığı bir bölgeden meteor yağmurunu rahatça izleyebilirsiniz.

Avcı meteorlarının gökyüzünden saçılma noktası.

Halkalı cüce gezegen Haumea

Güneş Sistemi’nin en son gezegeni Neptün’ün ötesinde içlerinde Plüton’un da bulunduğu cüce gezegenler yer almakta. Şimdi, içlerinde Türk gökbilimcilerin de bulunduğu bir grup araçtırmacı, Neptün ötesi cisimlerden Haumea’ya dair çok ilginç bir keşifte bulundular. Buna göre Haumea’nın halkası var.

Haumea ve halkasının tasviri.

Adınızı Mars’a yazdırın

NASA, Mars’a gidecek InSight aracına adınızı yazmanız için sizi çağırıyor. Kasım 2018’de Mars’a inmesi planlanan InSight aracının üzerinde isminizin yer almasını istiyorsanız tek yapmanız gereken 1 Kasım 2017’ye kadar bu formu doldurmak.

Kızıl gezegen Mars

Batman’da Uzay Haftası etkinliği düzenlendi

Geçtiğimiz hafta Dünya Uzay Haftası’ydı ve ülkemizde de bu haftaya yönelik çeşitli etkinlikler düzenlendi. Bunlardan biri Batman’daydı. Mezopotamya Astronomi Derneği’nin (MAD) desteği ile Batman 50. Yıl Ortaokulu’nda temel astronomi eğitimi verildi, ardından güneş gözlemi yapıldı. Okulda görevli matematik öğretmeni Murat Avcı’nın organize ettiği etkinliğe MAD’den gönüllü eğitmen Hasan Çetres destek verdi.

İkonik Apollo fotoğrafları açık arttırma ile satılacak

NASA’nın Apollo projesi kapsamında Ay’a giden astronotların çektiği orjinal 445 adet fotoğraf açık arttırmayla satılacak. 300 ile 9000 dolardan satışa çıkacak fotoğrafların çoğunda NASA’nın işaretleri, altyazıları bulunmakta. Fotoğraflardan bir örnek aşağıda: Dünya’nın uzaydan bir insan tarafından çekilen (John Glenn) ilk fotoğraf. Almaya niyetiniz olmasa bile uzay tarihinin önemli fotoğraflarını bu adresten görebilirsiniz.

Çin’in ilk uzay istasyonu Dünya’ya düşecek

Medyada sıklıkla “Çin uydusu” olarak haberleştirilen Tiangong-1 (Cennet Sarayı-1), 2011 yılında yörüngeye yerleştirilen Çin’in ilk uzay laboratuar modülü olma özelliği taşıyor ve aylar içinde Dünya’ya düşeceği bildirildi. Yörüngedeki tüm cisimler sürekli olarak moleküllerle çarpışarak yavaşlarlar bu sebeple de alçak yörüngelere düşerler. Eğer uzayaracının devamlı kullanılması sözkonusu ise bünyesinde bulunan yakıtla veya ISS’de olduğu gibi yakıt takviyesi ise yörüngedeki görevine devam etmesi sağlanır.

Çin’in ilk uzay istasyonu Tiangong-1 Çin için bir kilometre taşı olsa da artık görev süresini doldurdu. Bu nedenle düşüşüne göz yumuldu. Emektar uzayaracının 2017 sonu, 2018 başı gibi Dünya’ya düşmesi bekleniyor. Çin’in ikinci uzay laboratuarı Tiangong-2 hâlâ görevine devam etmekte.

 

 

Haftalık Gökyüzü Raporu – 27

Fizik Nobel’i kütleçekim dalgalarını keşfeden LIGO fizikçilerine gitti

2017 Nobel Fizik Ödülü’nü LIGO-Virgo dedektör işbirliğinin üyeleri Rainer Weiss, Barry C. Barish ve Kip S. Thorne isimli bilim insanları kazandı. Ünlü fizikçi Albert Einstein izafiyet teorisinin bir parçası olarak kütle çekimsel dalgaların varlığı kuramsal olarak öngörülüyordu fakat kütle çekim dalgalarının deneysel olarak tespiti, fikrinin ortaya atılmasından (1916) yaklaşık 100 yıl sonra (2015) LIGO sayesinde gerçekleşebildi. LIGO ve kütleçekim dalgalarıyla ilgili daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.  Bu arada kazananlardan Kip S. Thorne Interstellar (Yıldızlararası) filminin senaryosunun bilimselliğini sağlayan kişi. Throne’nin Yıldızlararası Bilimi adlı kitabını bir okuma önerisi olarak anmak lazım.

Türk bilim insanları çift yıldız sisteminde kayma keşfetti

Çift ve çoklu yıldız sistemleri evrende sıkça görülen şeyler. 1968 yılında keşfedilen ve yaklaşık 180 bin ışık yılı uzağımızda bulunan SXP 1062 isimli nötron yıldızı da bir çift yıldız sisteminin parçası. Yaklaşık 10 km çaplı yıldız 1 km kalınlığında kabuğa sahip. Boyutlar sizi yanıltmasın, Nötron yıldızları çok yüksek madde yoğunluğuna sahiptir. Diğer bir özellikleri ise güçlü manyetik alanlarıdır. ODTÜ’lü ekip bir nötron yıldızına dair önemli bir keşifte bulundu.

Keşif, X-ışını uydularından elde edilen verilerin 3 yıl boyunca analiz edilmesi sayesinde gerçekleştirildi. Araştırmacılar yörünge periyodu 656 gün olan nötron yıldızının 18 dakika olan kendi ekseninde dönme periyodunda büyük bir kayma gözlemledi. Bu tarz kaymalar daha önce hep tek halde bulunan nötron yıldızlarında görülmüştü. Çift yıldız sistemindeki bir nötron yıldızında ise İngilizce ‘glitch’ denilen bu kaymaya ise ilk kez rastlandı. ODTÜ Fizik Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Altan Baykal kaymanın yıldızın içindeki yoğun maddenin kabuğu ile etkileşmesinden kaynaklandığı bilgisini vermiş.

Çin’de Mars simülasyonu

Ülkenin kuzeybatısındaki Çinghay eyaletinde kurulacak olan üs, Da Çaidan bölgesi sınırındaki kırmızı kayalıklarda inşaa edilecek. Bir “Mars topluluğu” ve bir “Mars kamp alanı”nı da içeren üs, uzay ve astronomi eğitimi, Mars temalı turizm, bilimsel araştırma ve film çekimi gibi alanlar için tasarlanmış, Çin’in ilk kültürel ve turistik üssü olacakmış. Gerçekten bilimsel çalışma sahası mı yoksa sadece Mars temalı bir Disney Land mı olacak onu zaman gösterecek.

Avustralya uzay ajansı kuruyor, Türkiye beklemede

Avustralya da uzay ajansı kuracak. Kendi roket fırlatma olanakları ile kendi uydusunu ilk inşa edip uzaya gönderen ilk ülkelerden biri olan Avustralya devleti daha sonraki yıllarda astronomi araştırmalarında ilerlese de uzaya teknolojilerine olan ilgisini kaybetti. Bir Japon roketi ile uzaya gönderdikleri mikro uydu 2007 yılında devredışı kaldıktan sonra yeni bir girişimde bulunmadılar.

Avustralya Kısa Dizisi radyo teleskopları
Avustralya Kısa Dizisi

Avustralya uzay ajansına sahip olmayan son 2 OECD ülkesinden biri. Aslında Türkiye’nin de henüz uzay ajansı kurulmuş değil ancak kanunla ilgili tasarı olması sebebiyle bu listede gözükmüyor. Yine de Türkiye’nin henüz bir uzay ajansı yok ve ne zaman kurulacağı tam olarak bilinmemekte.

Hint uydusundan yeni Mars görüntüleri

Biz kuruldu kurulacak diye beklerken uzay çalışmalarında ilerleyen ülkeler bunun meyvelerini topluyor. Hindistan Uzay Ajansı ISRO’nun Mars Yörünge Görevi adlı Mars uydusunden son gelen Mars fotoğrafları yayınlandı. Darısı olmayanların başına.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 26

Ekim ayında gökyüzü

Yeni girdiğimiz Ekim ayında gezegen gözlemi yapmak isteyenleri biraz üzecek. Üzülenler Avcı Meteor Yağmuru ile teselli bulabilir. Orionid 20-21 Ekim’de tepe noktasına ulaşacak. Ekim’de gökyüzü detaylarına uzaydan haberler veya daha geniş kapsamlı olarak astrobilgi sitelerinin rehberlerinden ulaşabilirsiniz.

James Webb Uzay Teleskobu’nun fırlatması 2019’a ertelendi

NASA James Webb Uzay Teleskobu için planladığı fırlatma tarihini erteledi. Buna göre James Webb teleskobu Ekim 2018’de değil, 2019 yılında Mart-Haziran ayları arasında fırlatılacak. James Webb’in fırlatma tarihi daha önce de defalarca kez değişmişti. Ee, Ay’ın üzerindeki bir bombus arısını görebilecek çözünürlükte teleskop yapmak kolay iş değil tabii.

Doğu Anadolu Gözlemevi 2020 yılında açılacak

James Webb ertelene dursun, Türkiye açısından astronomi alanında bir sıçrama sayılan Doğu Anadolu Gözlemevi’nin inşaası devam ediyor.

Erzurum’daki 3170 rakımlı Konaklı Karakaya Tepeleri’ne kurulmakta olan ve optik tasarımının Türkiye’de yapıldığı teleskop Uyarlanabilir Optik denilen son derece yeni bir teknolojiye de sahip olacak. Bu teknoloji sayesinde atmosferin bozucu etkileri büyük ölçüde azaltılacak. Bu da çok büyük bir gözlem imkanı demek.

Plüton’da buz bıçakları

Plüton ve uydularına 2015 yazında yakın geçiş yapan Yeni Ufuklar sondasıyla yapılan keşifler bilim insanlarınca hâlâ incelenmeye devam ediyor. Yeni Ufuklar (New Horizons) verileri sayesinde Plüton’un bir bölgesinde devasa buz bıçaklarının varlığından haberdar olmuştuk. Yeni bir çalışmada bu bıçak benzeri yapıların hemen hemen metandan meydana geldiği ve Plüton’daki iklim değişimlerine bağlı olarak gerçekleşen süblimleşme (katıların direkt gaz hale geçmesi) neticesinde oluştuğu açıklaması getiriliyor.

Dünya’daki dikitler.
Plüton’dakiler biraz daha yüksek! Plüton’un dev buzul bıçaklarının kimisi Dünya’daki yüksek yapılarla yarışacak büyüklükte.

Tersinir Mars ve Satürn ikinci oldu

Ülkemizin başarılı astrofotoğrafçılarından Tunç Tezel’den yine bir ödül haberi var: Tezel, Kraliyet Greenwich Gözlemevi ve Müzesi, 2017 Yılın Astronomi Fotoğrafı Yarışması’nda “Gezegenler, Küçük Gezegenler ve Kuyrukluyıldızlar” dalında, Tersinir Mars ve Satürn isimli fotoğrafıyla 2. oldu. Yarışmada tüm kategorideki fotoğraflara buradan ulaşabilirsiniz.

Tunç Tezel
Canon EOS 6D kamera, 50 mm f/3.5 lens, ISO 3200

Uzay Haftası

5 Ekim günü Eyüp’teki Ali Kuşçu Uzay Evi’nde Uzay Haftası kutlanacak. Etkinlikte İstanbul Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. A. Talât SAYGAÇ “Karadelikler” isimli bir seminer verecek. Hava şartları müsade ederse gökyüzü gözleminin de olacağı etkinlik halka açık ve ücretsiz.

Türkiye’de bilim ve teknoloji

Tevfik Uyar’dan gelişmiş ülkelerdeki havacılık kurumları ve Türkiye’dekilerle ilgili ibretlik karşılaştırma:

Haftalık Gökyüzü Raporu – 25

Haziran ayında gökyüzünde neler göreceğiz?

Bu sene yaz gecikti ancak havalar güzelleşiyor. Peki açık gece gökyüzünde neler görebileceğiz? Uzaydan Haberler’in Haziran Ayı Gökyüzü Rehberi’nden öğrenebilirisiniz.

Türkiye’de geliştirilen küp uydu uzay istasyonundan fırlatıldı

İstanbul Teknik Üniversitesi ve HAVELSAN tarafından geliştirilen  BeEagleSat ve HAVELSAT ismi verilen küp uydular Uluslararası Uzay İstasyonu’ndan 26 Mayıs 2017 tarihinde Türkiye saati ile 15:15’de Dünya yörüngesine bırakıldı. Projeye Sabancı Üniversitesi de x ışını algılayıcısı tasarlayarak katıldı.

Küp uydular Avrupa Birliği 7. Çerçeve Programı projesinin bir parçası olarak geliştirilmiş. Projede toplam 50 küp uydu var ve alınacak sonuçlar neticesinde mevcut termosfer modelinin iyileştirilmesi ümit ediliyor.

Elon Musk, Trump’ın danışmanlığından istifa etti

Elon Musk, Donald Trump’ın danışmanlığından istifa etti. İstifanın sebebi Trump’ın iklim değişikliği karşıtı fikir ve politikaları. Trump Amerikası Paris İklim Anlaşması’ndan çekiliyor. Aslına bakarsanız iklim konusunda Trump’ın uyguladığı politika ile seçim kampanyasında söyledikleri arasında herhangi bir fark yok.

Musk’ın Trump’la ilgili ilk hayal kırıklığı NASA bütçesi konusunda olmuştu. Trump, NASA için 19.5 milyar dolarlık bütçe ve 2033’e kadar Mars’a gitme ültimatomunu da içeren S.442 kararnamesini imzaladıktan sonra. Recod’un kurucu ortaklarından Kara Swisher “Elon Musk biryerlerde gülümsüyor” mealinde bir tvit atmıştı; Musk ise bütçenin NASA’da neredeyse hiçbir şeyi değiştirmeyeceğini ve gelecek Mars görevleri için ek fon ayrılmadığını söyleyip bütçeden sanıldığı gibi memnun olmadığını belirtmişti.

Ben tabii kimsenin günahını almayayım ama uzay endüstrisine yatırım yapan Musk’ın bu beyanından sonra siz aklınıza yazar kasa sesi getirin 😉

SpaceX Dragon kapsülü uzay istasyonuna vardı

SpaceX’in uzay istasyonuna ikmal taşıyan Dragon kapsülü Uluslararası Uzay İstasyonu’na başarıyla kenetlendi. Astronotların CanadArm isimli robot kol kullanarak kenetledikleri kapsül 1 ay boyunca UUİ ile kaldıktan sonra kontrollü şekilde atmosfere giriş yapıp Büyük Okyanus’a indirilmeye çalışılacak. SpaceX kapsülü tekrar kullanabilmeyi umut ediyor.

Pahalı bulunca kendi dronunu üretti

Siirt’te üniversite öğrencisi Ferman Özlük, piyasada beğendiği dronun pahalı olduğunu görünce arkadaşlarını da harekete geçirip dron üretti. Siirt Üniversitesi Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu Elektrik ve Enerji Teknolojisi Bölümü’nda öğrenci olan Özlük, Sistem Analizi ve Tasarım dersinin proje ödevi için dronu kendisi üretmeye karar vermiş:

“Arkadaşlarımla drone yapmak için para topladık. Hangi parçalar lazımsa araştırdık. Kumanda, motor ve diğer parçaları tek tek inceleyip sipariş ettik. Okula getirip birleştirdik. Sürücüsüyle ilgili bazı özellikleri de araştırarak çözdük. Gittiğim alışveriş merkezlerinde drone fiyatları 7-8 bin lira civarındaydı. Kendi hava aracımızı ise yaklaşık 700 liraya mal ettik.”

Anadolu Ajansı

Hindistan en güçlü roketini başarıyla fırlattı

Hindistan da kendi roketlerini geliştirmekle meşgul. Hindistan Uzay Araştırmaları Kurumu (ISRO) şimdiye kadar geliştirdiği en güçlü ve ağır roket olan GSLV Mk III (Geosynchronous Satellite Launch Vehicle Mark III ) roketini başarıyla fırlattı. 5 Haziran’da Sriharikota’daki Satish Dhawan Uzay Mekezi’nden fırlatılan roket ile GSAT-19 isimli iletişim uydusunu yer eş zamanlı yörüngeye başarıyla oturtuldu.

Yeni roket Hindista’nın halihazırda kullanımda olan GSLV Mk II roketinin geliştirilmiş bir versiyonu. 49 metrelik yükseklik 43 metreye düşürülmüş, asıl fark ise ağırlıkta. 705 ton kalkış ağırlığına sahip GSLV Mk III 200 ton daha ağır. Yük kapasitesi iki katına çıkarak 4 tona ulaşmış.

Roket daha önce yeni geliştirilen 3 astronot taşıma kapasiteli bir kapsül ile denenmiş. Bu testte yörüngeye çıkılmamış ancak roketin ileride Hindistan’ın insanlı uzay görevleri için önemli bir basamak olacağını söylemek zor değil.

Stratolaunch: havadaki roket rampası

Microsoft kurucu ortaklarından Paul Allen’ın şirketi Stratolaunch Systems bugüne kadar tamamı kompozit malzemeden üretilmiş en büyük uçağı Mojova Çölü görücüye çıkardı. Dev uçağa 6 adet Boeing 747 motoru güç veriyor. Kalkış ağırlığı 590 tona kadar çıkabilen uçağın test uçuşlarına başlayacak. Uçağın bu kadar büyük olmasının sebebi stratosfere kadar tırmanıp oradan uzaya roket fırlatmada kullanılmak istenmesi. En büyük hava sürtünmesi atmosferin stratosfere kadar olan kısmında gerçekleştiği için, bir rampadan fırlatılıp onlarca kilometre yükselene kadar sürtünmeden dolayı harcanan yakıttan tasarruf sağlayacak. Stratolaunch’ın 2020’ye kadar tam kullanıma girmiş olması planlanıyor.

NASA Güneş’i hedefliyor

NASA geçtiğimiz hafta Güneş’i inceleyecek Parker Güneş Sondası’nı tanıttı. Sonda yıllar içersinde Güneş ve Venüs çevresinde hızlanarak şimdiye dek ulaşılmamış bir hızla Güneş’e yaklaşacak. Araştırmacılar bu sonda sayesinde Güneş’in taç küresinin neden yüzeyinden daha sıcak olduğu sorusunun yanıtını bulabilmeyi amaçlıyorlar.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 24

İlk kozmonotlardan Viktor Gorbatko hayatını kaybetti

İlk Sovyet kozmonotlarından Viktor Gorbatko, 17 Mayıs’ta yaşamını yitirdi. Üç uzay uçuşu gerçekleştiren Gorbatko 82 yaşındaydı. Geçtiğimiz haftalarda hastalanıp hastaneye kaldırılan eski kozmonot yoğun bakıma ünitesinde hayatını kaybetti.

Uzay havasını da kirletmişiz

Yeryüzünü öylesine kirletiyoruz ki en yakın yerleşimden binlerce kilometre uzaklıktaki ıssız bir ada bile tonlarca atıkla kaplanabiliyor. Yeni yapılan bir araştırmaya göre marfitlerimiz yeryüzü ile sınırlı değil! Araştırmacılar 1950-1960 arasında 15-400 km yükseklikte yapılan nükleer silah testlerinin uzay havasını da olumsuz etkilediğini tespit etti.

Mezopotamya Astronomi Derneği ikinci yaşını kutladı

18 Mayıs 2015 tarihinde Batmanda kurulan ve Türkiye’nin ikinci Astronomi Derneği olan Mezopotamya Astronomi Derneği (MAD) iki yaşını kutladı. Dernek iki yıl boyunca herhangi bir yerden maddi destek görmeden 30’un üzerinde etkinliğe imza attıp binlerce kişiyi gökyüzü ile buluşturdu. Derneğin başkanı Mahmut Tekeş, Batman Yön gazetesine verdiği röportajda derneğin faaliyetlerini anlatıp, astronomların okullarda derse girememeleri sorununu gündeme getirdi.

Hilal Gözlemi

Müslüman dünyasında her Ramazan ‘hilal’ tartışması tekrar eder. Dini günler ay takvimine (kameri) göre belirlendiği için yeni bir ayın başlangıcını (Ramazan ayı) belirlemek için hilalin ne zaman görüldüğü önemli bir hâl alıyor. Mezopotamya Astronomi Derneği ve Batman il müftülüğünün organizasyonuyla, Batman’ın yüksek dağlarından olan Kıra Dağı’nda 25 ve 26 Mayıs akşamları “Hilal Gözlemi” yapılacak.

Astronomi Öğretmenleri Seminerleri – 14

Astronomi eğitimi alanların okullarda öğretmenlik yapamamalarının sonucu astronomi derslerinin çoğunlukla yetersiz gerçekleşmesine neden olmakta. Çünkü farklı dalların öğretmenleri astronomi dersine girdiğinde farklı ders işleyebiliyor veya astronomi konusunda yetersiz kalabiliyorlar. Bu soruna çare bulmak için Astronomi Öğretmenleri Seminerleri düzenlenmekte. Bu seminerlerde amaç astronomi derslerine giren öğretmenlere dersleri daha iyi işleyebilmeleri için gerekli teorik ve pratik eğitimi vermek. Astronomi Öğretmenleri Seminerleri’nin 14.sü 2-4 Haziran tarihlerinde Düzce’de gerçekleştirilecek.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 23

Elon Musk Mars’ı kolonileştirme planını açıkladı

Uluslararası Uzay Yolculuğu Konferansı’nda konuşan, SpaceX şirketinin kurucularından Elon Musk Kızıl Gezegen’de koloni kurma planlarını açıkladı.

Gezegenlerarası Taşıma Sistemi ile yapılacak seferlerin başlama tarihi 2022 olacak. Daha önce planlanan tarih 2024’tü. Ayrıca yolcuların ölümü göze alması gerekecek olan Mars yolculuğunun bilet fiyatının ABD’de bir ev fiyatına çekilmesi hedefleniyor. Bu da 100-200 bin dolar demek. İşler planladıkları gibi giderse Mars’ta ilk uçuştan sonraki 30-40 yıl içinde 1 milyonluk bir nüfus oluşacak.

musk_final

Raptor: Mars için geliştirilen roket motoru

Bu arada SpaceX Mars yolculuklarında kullanılacak Raptor roketini test etti. Falcon roketlerinde kullanılanlardan 3 kat daha güçlü olan Raptor metan ile çalışabiliyor. Metan Mars’ta elde edilebilecek bir roket yakıtı olduğundan önemli.

spacex-raptor-rocket

Dünya’daki yaşam sanılandan daha erken oluşmuş

Bilim insanlarının yaptığı son çalışma gezegenimizdeki ilk yaşam oluşumunun 4.1 milyar yıl önce ortaya çıktığı tespit edildi. Bu tarih şimdiye kadar kabul görenden 300 milyon daha erken. Buna göre yaşam, gezegen oluştuktan oldukça kısa süre sonra meydana geldi.

Araştırma için 10.000’in üzerinde zirkon minerali örneği incelendi. Magmadan oluşan ve geç bozunan zirkon minerali, oluşurken çevresel örnekleri içinde hapsedip milyarlarca yıl saklayabilen zaman kapsüllerine dönüşmekte.

zirkon
zirkon

400 ppm

1 milyon partikülde 400 partikül.

Bu değer, atmosferdeki karbondioksit miktarı için kritik eşiği belirtiyor -ki eşiği geçtik. Geri dönülemez eşiğin aşılması nedeniyle artık karbondioksit salınımını azaltmak çare değil, hayatlarımızda daha dramatik değişiklikler yapmamız gerekiyor.

Kasırgadan elektrik üretebilecek türbin geliştirildi

Challenergy şirketinin kurucusu olan Atsushi Shimizu adlı bir mucit, kasırgalarda da enerji üretecek bir rüzgar türbini geliştirdi. Rüzgar hızı arttıkça elde edilen enerji rüzgar hızının karesi oranında artar. Ancak rüzgarın sahip olduğu enerji arttıkça yıkıcı gücü de artmakta, bu yüzden klasik rüzgar türbinleri belli bir hızın üzerindeki rüzgarlarda zarar görmemesi için durdurulur. Japonya’yı sıkça vuran kasırgalar gibi afetlerde ise kimi türbinler zarar görmekten kurtulamaz.

Max Conrad Photography
Max Conrad Photography

Shimizu kasırganın gücüne dayanabilmesi için geleeneksel türbin yapısı yerine dikey eksenli türbin tasarımını seçmiş. Bir kasırga sırasında rüzgar aniden yön değiştirebilir ki bu türbinler herhangi bir yönden gelen rüzgarla dönüşüne devam edebilmekte. Peki kasırgadan enerji toplamanın potansiyeli nedir? Şayet depolama sorunu çözülebilirse, Japonya’nın 50 yıllık ihtiyacı olan elektrik tek bir kasırgadan temin edilebilir!

yeni bir karbondioksit kaynağı keşfedildi

Bu arada bilim insanları yeni bir karbon dioksit kaynağı buldular: Hidroelektrik santrallerin su rezervleri. Barajlar atmosfere yılda toplam 1 milyar ton CO2 eşdeğeri metan salıyor. Bu toplam CO2 üretimimizin yüzde 1.3’üne denk geliyor.

baraj

atmosfer oksijen sızdırıyor

CO2 artışı sizi endişendirdiyse bir de şunu dinleyim: Atmosferde oksijen azalıyor! Yeni bir çalışma son 800,000 yılda atmosferimizdeki oksijenin binde 7 oranında azaldığını ortaya koydu.

Rosetta görevi bitti

67P kuyrukluyıldızını araştıran Rosetta uzayaracının görevi sona erdi. iki yılı aşkın süredir 67P’yi gözlemleyen Rosetta kontrollü biçimde kuyrukluyıldıza düşürüldü.

rosetta-mission-complete
“Görev Tamamlandı”

Adana’da dron yasağı

Adana İl Güvenlik Komisyonu olası saldırılara karşı ildeki tüm dron uçuşlarını yasakladı. Türkiye’nin Suriye topraklarında başlattığı askeri operasyona karşı IŞİD’in bomba yüklü bir dronla askeri birliklere saldırmasının ardından bu karar alındı.

 

 

Haftalık Gökyüzü Raporu – 22

Europa’da su izi bulundu

Hubble teleskobu, Jüpiter’in uydusu Europa’nın üzerindeki yarıklardan su buharı olduğu düşünülen fışkırmaları gözlemledi. Bu fışkırmalarla uydunun yüzeyinden 200 km kadar yükselen suyun tekrar yüzeye düştüğü düşünülüyor. Buzlarla kaplı yüzeyin altında ise Dünya’daki okyanusların sahip olduğundan iki kat fazla su olduğuna inanılıyor.

Çin’deki dünyanın en büyük teleskobu faaliyete geçti

fast-teleskobu

Çin’in 500 metrelik çapıyla ‘dünyanın en büyük teleskobu’ ünvanına sahip FAST radyo teleskobu faaliyete geçti. 180 milyon dolara mal olduğu düşünülen FAST’in inşaası 5 yıl sürmüş ve geçtiğimiz temmuz ayında tamamlanmıştı. FAST’in tahtından ettiği, Porto Riko’da bulunan 305 metre çaplı Arecibo teleskobu 1963 yılında inşaa edilmişti.

Porto Riko karanlığa gömüldü

Porto Riko’nun tek derdi teleskobunun 2. sıraya düşmesi değil: Ada ülkesi Porto Riko’daki bir elektrik santralinde meydana gelen yangın ülkenin önemli bir kısmını elektriksiz bıraktı. 1.5 milyon insanın karanlığa gömülmesi uydu fotoğraflarına da yansıdı. Suomi NPP uydusunun yakaladığı görüntüler sayesinde adada yaşayanların uğradığı dramatik değişim rahatça görülüyor.

porto-riko

NASA burçların değiştiğini açıkladı mı?

NASA geçtiğimiz hafta çıkan “NASA burçların değiştiğini açıkladı” haberlerine cevap verdi: “Astroloji bilim değildir”. NASA’nın birkaç ay önce yaptığı, Dünya’nın ekseninin 3 bin yılda değiştiği açıklamasınıa istinaden bu tarz haberler ‘uydurulmuştu’.

Bilecik’e yıldırım düştü

Sonbahar geldi ve hava koşullarıyla kendini hissettiriyor. Son hafta yurdun büyük kısmı, yağış, fırtına gördü. Fakat en etkileyici fırtına Bilecik’e rast geldi:

bilecik-yildirim

 

Türkiye Uzay Ajansı için çalışmalar tamamlandı

Anadolu Ajansı’nın haberine göre Ulaştırma Bakanı Arslan, Türkiye Uzay Ajansı’nın kurulması için gereken çalışmaların tamamlandığını ve yeni yasama döneminde konunun meclis gündemine geleceğini açıkladı.

uydu4-m

 

Haftalık Gökyüzü Raporu – 20

Perseid Göktaşı Yağmuru

Perseid meteor yağmuru bu yılki pik noktasına 12-13 Ağustos tarihinde ulaştı. İzleme şansı bulamadıysanız, dünyanın dört bir yanındaki astrofotoğrafçıların çektiği birbirinden güzel fotoğraflarla yetinebilirsiniz. Aşağıdaki fotoğraf Jörgen Tannerstedt tarafından çekilmiş.

Jorgen-Tannerstedt

Gökyüzü Bülteni’nin Temmuz-Ağustos 2016 sayısı çıktı

gokyuzuTürk Astronomi Derneği’nin (TAD) iki aylık olarak çıkarttığı Gökyüzü Bülteni’nin Temmuz-Ağustos 2016 sayısı yayınlandı. Bu sayın kapak konusu evrenin bize ulaşan ‘ilk görüntüsü’, kozmik mikrodalga fon ışınımı. Gökyüzü bu sayıdan itibaren belli sayıda basılacak ve bu kopyalar  astronomi ile ilgili üniversite bölümleri, gözlemevleri ve müzelere gönderilecek. Bülteni çevrimiçi okuyabilir veya PDF olarak cihazınıza indirebilirsiniz.

Astronomi Öğretmen Seminerleri’nin yenisi Çorlu’da gerçekleşecek

Astronomi Öğretmen Seminerleri’nin 11’incisi 23-25 Eylül 2016 tarihleri arasında Çorlu’da yapılacak. Çorlu kaymakamı Levent Kılıç’ın desteğiyle gerçekleşecek ve teması Öğretmenler ve Bilim/Fen Eğitimi Açısından Astronominin Önemi olarak belirlenen kongre kapsamında astronomi ve ışık kirliliği konusunda öğretmen eğitimleri, öğretmen sunumları ve uygulamalı eğitimler gerçekleştirilecek. Ayrıntılı bilgiye astronomiogretmenleri.com sitesinden ulaşabilirsiniz.

 

aos-11

Moon Express Ay seferi için izin aldı

Moon Express isimli bir Amerikan şirketi Ay’a bir araç yollamak için devletten gerekli izinleri aldığını açıkladı. İzin aldığı kurumlar arasında Federal Havacılık Kurulu ve NASA’nın yanı sıra Beyaz Saray ve ABD dışişleri bakanlığı da var. Elbette bir Amerikan şirketinin faaliyetleri için kendi ülkesinden izin alması doğal görülebilir ancak gök cisimleri üzerinde kimin izin vermeye yetkili olduğu konusu gelecek on yıllarda çokça tartışılacak.

moon-express

Şirketin hedefi Google Lunar X Prize’ı kazanmak. Bunun için Ay’a gönderilen aracın en az 500 metre yol alması ve Dünya’ya yüksek çözünürlüklü bir video gönderebilmesi gerekiyor. Bu hedefin gerçekleştirilmesi 20 milyon dolarla ödüllendirilse de esas kazanç daha yüksek olacaktır. Ay görevi 2017 yılında gerçekleştirilecek.

Türkiye’den bir dron: AKN 3000

Bugün onlarca ülkede farklı tiplerde insansız hava araçları geliştirilmekte. Türkiye’de geliştirilenlerden biri de ASELSAN’ın Göktürk AŞ ile ortaklığının ürünü olan AKN3000 (Akıncı 3000). Alçak irtifa gözlemleri için geliştirilen dron askeri ve güvenlik alanlarını hedefliyor. Yüksek yerlilik oranına sahip olduğu söylenen araç 6 rotorlu döner kanat tipinde, 50 dakikaya yakın uçuş süresi, 3000 metre irtifa, saatte 90 km hız gibi uçuş özelliklerine sahip.

akinci

Gövdesi karbon fiber ve kevlar (çelik yelek malzemesi) kompozit malzemeden üretilmiş. Bu da aracı oldukça dayanıklı bir hale getiriyor. Olumsuz hava şartlarına da dayanıklı olan AKN 3000, HD görüntü kaydı ve bu görüntünün 5 km’ye kadar aktarımını gerçekleştirebilmekte. Şirketin gelecek yıllarda siviller için farklı modeller geliştirebileceği söyleniyor.

Gövde üzerinde on dört parke taş
Akıncı’nın gövdesiyle gerçekleştirilen test!

Hitomi yeniden üretilebilir

Japon Uzay Ajansı JAXA’nın bu yılın başında yörüngeye oturttuğu ancak kısa süre içersinde kontrolden çıkarak parçalanan uydusu Hitomi’yi 2020 yılına dek yeniden üretebileceği açıklandı. Hitomi’nin önemi yüksek çözünürlükle X-ışını gözlemi yapabilmesinde saklı. Yerine geçebilecek başka araç olmadığından uydunun kaybı bilim camiasında üzüntüyle karşılanmıştı.

hitomi-yeniden-uretilebilir

Çin’in kuantum uydusu

Çin bu ay uzaya kuantum deneyleri yürütmek için bir uydu gönderecek. 100 milyon $ bütçeli uydu projesinin öncelikli amacı kuantum iletişim alanında çalışmak olacak. Eğer uydu başarılı olursa Çin yeni kuantum test uyduları göndermeye niyetli.

Çin’in Ay gezgini -muhtemelen- son kez öldü

_90668496_hi020365942

2013 Aralık’ında Chang’e-3 görevi kapsamında çalışmaya başlayan ay gezgininin Ay üzerindeki 31 aylık araştırma görevi sona erdi.
Bu görev Çin’in Sovyetler ve ABD’den sonra Ay yüzeyinde araştırma yapmayı başaran 3. ülke olmasını sağlamıştı. Gezgin, Çinli Ay tanrıçası Chang’e’nin evcil tavşanı olan Yutu olarak adlandırılıyor. Üç ay çalışması için tasarlanan Yutu ay yüzeyinde iki yıldan uzun süre çalışarak daha önce Sovyet Ay gezgini Lunokhod 1’in 11 aylık rekorunu geçmişti. Yutu’nun Şubat 2014’de, henüz görevi yeni başlamışken donarak kaybedildiği sanılmıştı ancak mühendisler Yutu’yla yeniden bağlantı kurmayı başarmıştı. Yutu bu kez o kadar şanslı olamayacak gibi gözüküyor.
_90668503_ea088c90gw1eslhlfjlecj20go0kmwge

Haftalık Gökyüzü Raporu – 19

Dünya’nın yarı-uydusu keşfedildi

Dünya’nın Ay dışında bir başka kozmik arkadaşının daha olduğu ortaya çıktı. Keşfedilen 2016 HO3 isimli asteroid Dünya’nın yarı uydusu olarak nitelendiriliyor. 38-120 metre çapında olduğu tahmin edilen gökcisminin yüz yıllar boyunca gezegenimizi terk etmeyecek.

Uzay İstasyonu mürettebatından 3 kişi Dünya’ya döndü

sefer47-donus

Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki 186 günlük görev süresi dolan Sefer 47’in 3 üyesi Dünya’ya geri döndü. Soyuz TMA-19M uzayaracı ile yörüngeden ayrılan Tim Kopra (NASA), Tim Peake (ESA) ve Yuri Malenchenko’yu (Roscosmos) yerde Rus kurtarma ekibi karşıladı. Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki astronot ve kozmonotların faaliyetlerini Uzay İstasyonu’nun sosyal medya hesaplarından takip edebilirsiniz: Twitter, Facebook, Instagram.

Uzay İstasyonu’nun ticari 3B yazıcısından ilk çıktı alındı

istasyon-3d-yazici

Uzay İstasyonu’na Nisan sonunda gönderilen 3 boyutlu yazıcıdan ilk çıktı alındı: astronotların istasyonun bakımını yaparken kullanabileceği bir anahtar. Eklemeli Üretim Tesisi (Additive Manufacturing Facility – AMF) ismi verilen bu 3 boyutlu yazıcının üreticisi, daha önce de uzaya ilk 3B yazıcıyı gönderen Made In Space şirketi. Uzaydaki yazıcının astronotların ihtiyaç duyduğu bazı aletlerin Dünya’dan getirilmeye gerek kalmadan İstasyon bünyesinde üretilmesinden, Dünya’da üretilen bazı gereçlerin uzay ortamına adapte edilmiş tasarımlarının test edilmesine kadar geniş bir yelpazede kullanım alanı olacak.

Satürn halkasındaki bozulma

saturn-halka-jetleri
telif: NASA / JPL-CALTECH/SPACE SCIENCE INSTITUTE

Nasıl ki Ay’ın çekim etkisi Dünya denizleri üzerinde gel-git şeklinde görülüyorsa, Satürn’ün uydularının çekim etkisi de gezegenin halkalarında belirir. NASA’nın Cassini uzayaracının yakaladığı bu görüntüde Satürn’ün en dıştaki F halkasındaki, kimi zaman “jetler” diye de tabir edilen bozulmalardan birini yakalamış. Fakat bu kez bunun sorumlusu, resmin sağ altında görülen Pandora isimli uydu değil.

Uçaklar uyduların yerini alabilir mi?

uydu-ucak

Boeing yıllarda havada kalacak bir uçağın patentini aldı. Tasarlanan oldukça garip görünümlü bu uçak, enerjisini üstündeki güneş panellerinden alarak, yüksek irtifalarda uçabiliyor. Böylesi bir uçağın taşıma kapasitesi sınırlı olsa da uyduların yerine geçebilmesini sağlayacak gözlem ve iletişim sistemlerini taşıyabilir.

Dr. Umut Yıldız söyleşileri

umut-yildiz-curiosity

ShiftDelete.Net, NASA/JPL bünyesinde çalışan astrofizikçi Dr. Umut Yıldız ile NASA’nın geleceği ve gelecek teknolojiler üzerine bir söyleşi gerçekleştirdi. Bir başka yayın organı Al Jazeera Türk’e de konuşan Yıldız burada da Türkiye’nin Mars’a yolculuk planına dahil olması gerektiğini ifade etti.

Türkiye Uzay Ajansı ile bu alanda söz sahibi olabilir miyiz?

Türkiye Uzay Ajansı’nın (TAU) kurulması senelerdir gündemde. Kurulunca tüm sorunlar hallolmayacak belki ancak onlarca yıllık eksik kapatılmış olacak. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Astronomi ve Uzay Bilimleri öğretim üyesi Prof. Dr. Mustafa Türker Özkan verdiği röportajda TAU’nun kurulması ile Türkiye’nin bu alanda söz sahibi ülkeler arasına girebileceğini kaydetmiş.

Çorum Merkez, sallıyo herkez

corum-merkez

Anadolu Ajansı’nın geçen haftaki Çorum’la ilgili haberi epey gündem oldu. AA’nın geçtiği “Google, dünyanın merkezini Çorum olarak işaretledi” haberinin aslının wikipedia’yı trolleyen vatandaşlarımız olduğu ortaya çıkınca haber geri çekilmek zorunda kaldı. Haber yaparken güvenilir kaynaklar kullanmanın ve bilim haberleri yapacak muhabirlerin temel bilimsel bilgi düzeylerinin önemi bir kere daha kendini hatırlattı.

Haftalık Gökyüzü Raporu 1 yaşında!

16 Haziran 2015’te başladığım ve o hafta gökyüzü ile ilgili haberlerden oluşan Haftalık Gökyüzü Raporu 1 yılı geride bıraktı. Her ne kadar haftalık desem de her hafta yazamadım, kimi zaman yazdım ama tamamlayamadım. İkinci seneyi daha iyi bir performansla kutlamayı umuyorum.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 18

Firavunun uzaylı hançeri

Firavun Tutankhamun’un birlikte gömüldüğü eşyaları arasında bulunan demirden yapılma hançerin malzemesinin kaynağının bir meteorit olduğu saptandı. Esasen bu durum çok da şaşırtıcı değil. Demir madenciliğinin keşfedilmediği antik çağlarda Dünya’ya düşen demir içerikli meteoritler işlenerek silah ve süs eşyası yapımında kullanılıyordu. Yani antik çağlarda bir nevi uzay madenciliği yapılıyordu.

tutankamunun-uzayli-hanceri

SpaceX 2024 yılına kadar Mars’a astronot gönderecek

SpaceX’in başındaki isim Elon Musk, 2018’de başlayacak olan ve 2024 yılında Mars’a ilk astronotu göndermeyi de içeren Mars planını açıklayacaklarını duyurdu (1 Haziran 2016). SpaceX bahsedilen planını, 2018 yılında mürettebatsız bir Kızıl Ejder (Red Dragon) kapsülünü Mars’a göndererek başlatacak. Bu görevden geçmiş bir Haftalık Gökyüzü Raporu’nda bahsetmiştim.
spacex-launches-mars-mission
Mars ve Dünya’nın konumları yörünge özelliklerinden ötürü her 26 ayda bir, Mars’a birşeyler yollamak için en uygun konuma geliyor. SpaceX bu fırsatı kaçırmak istemiyor. İlk başta Kızıl Gezegen’e boş bir kapsül göndererek gelecek görevler için veri toplamayı amaçlıyorlar.

şişirilebilir modüller

Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki şişirilebilir modül BEAM‘e ilk kez bir astronot giriş yaptı. Modüle giriş yapan kişi ise saatlerce süren şişirme operasyonunu yürüten astronot Jeff Williams.

inişi seyretmek

Roketlerin fırlatma görüntülerini seyretmek oldukça zevklidir. Yeniden kullanılabilir roketler sayesinde artık seyretmek için keyifli başka bir şey daha var: inişler.

falcon9-inis-hizli

Uzaydaki Öğretmen anısına para basılacak

Challenger uzay mekiği faciasında hayatını kaybeden öğretmen Christa McAuliffe anısına hatıra 1 dolar basılacak. NASA’nın “Uzaydaki Öğretmen” programıyla astronot eğitimi alan McAuliffe faciayla sonuçlanan STS-51L mürettebatın dahil olmuştu. 28 Haziran 1986’daki fırlatmanın 73. saniyesinde katı yakıt roketlerinden birindeki sızıntı sebebiyle uzay mekiği Challenger havaya uçtu.

McAuliffe-uzaydaki-ogretmen

Dronlar Alemi

Ramazan davulu dron!

Ramazan’ın gelmesiyle beraber davulcular yine sokaklara çıktı. Fakat sene olmuş 2016, artık sokakların yetersiz kaldığını düşünüp, yüksek apartmanlara da davulla ve mani ile uyanma hizmeti vermek isteyen bir grup, dronu davulcuya dönüştürdü.

Siz de benim gibi davul geleneğinin sürdürülmesinden çok haz etmeyenlerdenseniz üstteki habber biraz canınızı sıkmış olabilir. Öyleyse şimdi de iyi haberi verelim: dron avlamak için yeni bir silah geliştirildi.

dronedefender-1