Güneş’teki yılan

Bugünlerde gözler haklı biçimde Mars’ın üzerinde olsa da güneşimizde de görülmeye değer bir hareketlilik var: dev bir flament! Aşağıda gördüğünüz fotoğraftaki yılan gibi kıvrılan flamentin bir ucundan diğer ucuna olan mesafe, Dünya-Ay arası mesafeden ( 384.403 km ) daha uzun!

Güneş'teki yılan

Yukarıdaki görüntüleri Britanya’dan Richard Fleet bir hidrojen-alfa filtreli teleskop yardımıyla çekmiş. Flament, Güneş’ten fışkıran milyarlarca ton plasmadan meydana geliyor.  Bu ağır yapı güneş rüzgarları ve yıldızın atmosferindeki akımlar sayesinde yüzeyden yüksekte durabiliyor. Fakat nihayetinde yüzeye düşecek ve parlak bir güneş patlamasına sebep olacak.

Güneş'teki yılan

kaynak: spaceweather.com

dev güneş lekesi: AR1302

Dün başlayan bir geomanyetik fırtına, dünyanın her iki kutbunu kutup ışıkları (aurora) ile aydınlatıyor. Güçlü güneş aktivitesinin bir sonucu olan manyetik fırtınanın kaynağı ise oldukça büyük bir güneş lekesi olan AR1302. Bu güneş lekesi o kadar büyük ki bir uçtan diğerine uzunluğu yaklaşık 150.000 km: bu, uç uca 11-12 dünya demek. AR1302, teleskopsuz da görülebiliyor ama elbette güvenlik hâlâ gerekli

AR1302
Fabiano Belisário Diniz - Curitiba, Brezilya

Yukarıdaki AR1302 fotoğrafını Brezilya’dan Fabiano Belisário Diniz gün batımı sırasında çekmiş.

kaynak: spaceweather.com

uyuyan dev uyandı

Güneş uzun zamandır pek etkin değildi. Yeni döngünün ilk lekelerinden birini hava muhalefeti nedeniyle kaçırmıştım. Fakat 2009 geride kalırken uyuyan devimiz uyanmış gibi gözüküyor. Etkinliği artan yıldızımız gözlemcilere güneş lekeleri konusunda artık daha cömert davranmaya karar vermiş olmalı. Yılın son günü dürbünle yansıtma yöntemiyle leke 1039’u görme şansım oldu.

2010 yılı içersinde daha fazla leke göreceğiz muhtemelen. Minimuma giren güneşimizle beraber rafa kaldırdığım “güneş dürbünü” projemi (Leke) bu ay tekrar gündemime almayı düşünüyorum.

Çoğu unutulan veya gelecek yıla devredilen kararlar alma dönemi olarak yılbaşlarını değil doğum günümü kullanıyorum. Pratikte fazla bir şey değişmiyor tabi. Yine de bir değişiklik yapıp bu yılbaşı Leke’nin yapımına başlama kararı alayım dedim. Doğum günüme bir ay var. Belki bu fazladan karar etki eder de geçen yaş günümde aldığım Leke’yi tamamlama kararımı bir ay içinde gerçekleştiririm.

Bu projenin ayrıntılarını daha sonra yazarım.

Eğer siz de 2010 yılında daha fazla güneş gözlemi yapmayı planlıyorsanız, gökbilim forumundaki şu başlığa göz atmanız faydalı olabilir. Şayet bir gözlem aracınız varsa, Güneş’i doğrudan gözlemeniz için gerekli güneş filtresini ucuza temin edebilirsiniz böylece. Ben de teleskobum için siparişimi verdim.

Yeni çıkan güneş lekelerini ve güneş lekelerinin konumunu öğrenmek içinse spaceweather.com sitesini kullanabilirsiniz.

iki yeni güneş lekesi

Güneşimiz uzun süredir, alışılmamış bir sukunet içersinde. Uzun süren solar minimum döneminde çok az güneş lekesine rastlandı. Tabi bilim insanları bu durumun nedenlerini ortaya çıkartmaya çalışıyorlar. Bir süre önce science.nasa.gov adresinde, lekelerin normalden seyrek görülmesine dair bir makale yayınlandı. Türkçesine gökyüzü.org‘dan ulaşmak mümkün.

Bu sırada güneş yavaş yavaş hareketleniyor gibi: Güneş yüzeyinde iki yeni leke görüntülendi. Alttaki fotoğraf Kophenag’dan Jacob Bassøe tarafından çekilmiş. Her zamanki gibi spaceweather.com adresinde birkaç fazladan örnek daha mevcut.

Yıllar önce güneş lekelerini gözlemek için basit bir dürbün düzeneği hazırlamıştım. Küçük bir monoküler ve onun yansıttığı ışınların güneş ve lekelerinin görüntüsünü oluşturduğu ‘ekran’dan oluşuyordu. Güneş etkinliğinin azalmasıyla beraber kısa görev süresine rağmen emekliye ayrıldı ve bir köşede parçalandı ne yazık ki. Fakat bu yaz -güneş etkinliğinin de artacağını umarak- yeni ve daha iyi bir leke gözlem aracı yapmayı planlıyorum. Yaz içersinde birkaç yazı kısmetse yeni yapacağım bu aletin planlaması, yapımı ve onunla gerçekleştirdiğim gözlemlerle ilgili olacak.

yeni güneş lekesi

Uzun bir aradan sonra Güneş yeniden ‘lekelendi‘. Güneş’in kuzey yarıküresinde gözlemlenen yeni leke, 24. güneş lekesi döngüsünün bir üyesi. Yeni lekenin aşağıdaki görüntüsü ise Pete Lawrence (digitalsky.org.uk) tarafından çekilmiş: