Omega Centauri

NGC 5139 katalog numarasıyla da bilinen Omega Centauri (Omega Erboğa ya da ω Cen) Erboğa takımyıldızı sınırları içersinde, bizden yaklaşık 15,800 ışık yılı uzaklıkta bulunana bir küresel yıldız kümesidir.

Bilinen 200 kadar küresel yıldız kümesinin en büyüğü olan NGC 5139, yaklaşık 150 ışık yılı çaplık bir hacim içersinde 10 milyon civarında yıldızı barındırmaktadır. Toplam kütlesi Güneş’in yaklaşık 4 milyon katı olarak hesaplanmakta.

Samanyolu galaksimizin yörüngesinde, gökada halesi içinde hareket eder. Gökada halesinde bulunan diğer küresel kümelerin pek çoğundan farklı olarak, Omega Erboğa’nın yıldızları birbirlerinden farklı yaş ve madde bolluğuna sahiptir. Bu durum astronomlara Omega Erboğa’nın çalkantılı bir geçmişe sahip olabileceğini düşündürüyor. Yıldız kümesinin, Samanyolu gökadası ile birleşen küçük bir gökadanın geriye kalan parçası olması da ihtimaller dahilinde.

Roberto Colombari tarafından elde edilen Omega Centauri görseli.

Omega Centauri nasıl gözlenir?

Omega Erboğa bir güney gökyüzü cismidir. 3.9 kadirlik görünür parlaklığıyla (en parlak küresel küme) güney yarıküredeki gözlemcilere çıplak gözle bile rahatlıkla kendisini gösterir. Biz kuzeyde yaşayanlar için bu dev kümenin güzelliğini seyretmek çok kolay olmasa da imkansız değil.

Omega Centauri ülkemizden Nisan-Haziran döneminde görülebilir. Güney illeri görebilmek açısından daha şanslı olacaklardır. Dürbün iyi bir gözlem deneyimi sunacaktır. Daha detaylı görüntü almak istenirse teleskop kullanmak gerekir. Güney ufkuna oldukça yakın olacağından, ufkun ışık kirliliği yönünden temiz olması ve yer şekilleriyle kapanmaması şart.

Gözlem Tarihçesi

150 yılında Batlamyus’un Almagest adlı kataloğuna yıldız olarak geçen yıldız kümesi, bu katalogdan yararlanan ve Uranometria adlı yıldız atlasını yayınlayan Johann Bayer tarafından da yıldız olarak işaretlenerek Omega Centauri olarak adlandırılıyor. 1677’de Edmond Halley tarafından bulutsu olarak, 1830’larda John William Herschel tarafından ise küresel yıldız kümesi olarak tanımlandı.

kaynaklaren.wikipedia.org/wiki/Omega_Centauri | bulutsu.org | astrobin.com/167929/ |

ilk yayım: 20 Mart 2018 22:30

SWAN kuyrukluyıldızı (C/2020 F8)

SWAN kuyrukluyıldızı veya resmi adıyla C/2020 F8 (SWAN), Güneş Heliosferik Gözlemevi (SOHO) uzayaracı üzerindeki SWAN kamerası tarafından yakalanan fotoğraflar üzerinde 25 Mart 2020 tarihinde keşfedildi.

Bugün (6 Mayıs 2020) için Dünya’dan 0.614 astronomik birim (AB) uzaklıkta, Balina (Cetus) takımyıldızı sınırlarında bulunan SWAN kuyrukluyıldızının parlaklığı 5.5 kadir olarak ölçülmüş durumda.

Güney Avustralya’daki Adelaide tepeleri üzerinden SWAN kuyrukluyıldızının görünümü. 📷 Will Godward

SWAN kuyrukluyıldızı nasıl görülebilir?

Çıplak gözle görülebilecek kadar parlak hale gelmiş durumda ancak şu an Güney gök küresinde bulunduğu için bizim gece gökyüzümüze girmiş değil.

Fakat 7 Mayıs’ta göksel ekvatoru aşıp Kuzey’e gelecek olan SWAN, 13 Mayıs günü 85,065,197 km (0,56 AB) Dünya’ya en yakın konumuna gelecek.

20 Mayıs’ta 2’inci kadir parlaklıkta bir yıldız olan Algol’ün yakınında görülecek. Bizim için en iyi gözlem zamanı Capella yıldızına yakın gözükeceği, Mayıs ayının sonu olacaktır.

SWAN çıplak gözle görülebilecek mi?

Tabii o gün geldiğinde ne kadar parlak görülebileceği şansa bağlı. Bu yıl Atlas kuyrukluyıldızına dair umutlar onunla beraber paramparça olmuştu.

Kuyrukluyıldızlar çoğunluğu buzdan oluşan küçük gökcisimleridir. Güneşe yaklaştıklarında bünyelerindeki su buharlaşır ve arkalarında bir kuyruk gibi gözükür. Kuyruğun dışında çevresinde koma denilen atmosfer oluşumu da gözlenir.

Kuyrukluyıldızların kaynağı Güneş Sistemi’nin uzak katmanlarını oluşturan Kuiper kuşağı ve Oort Bulutu’dur. Buralardan diğer cisimlerle kütleçekim etkileşim sonucu saparak Güneş’in çekimiyle Güneş Sistemimizin merkezine doğru yakınlaşmaya başlarlar. Güneş’in etrafında son derece eliptik bir yörüngeye giren kuyrukluyıldızlar pelli periyotlarla görülebiliyor: Halley kuyrukluyıldızı gibi.

kaynak: heavens-above.com | universetoday.com | theskylive.com |

Satürn’ün uydusu Mimas

Satürn‘ün uydularından Mimas, William Herschel tarafından 17 Eylül 1789’da  keşfedildi. 396 kilometre çaplı gökcisminin en karakteristik özelliği şüphesiz sahip olduğu, boyutlarına göre devasa olan kraterdir. Uyduyu keşfinden ötürü, 160 km çaplı bu kratere Herschel adı verilmiştir. Kratere neden olan çarpışma o kadar kuvvetliydi ki Mimas’ın ölümden döndüğünü söyleyebiliriz.

Satürn’ün uydusu Mimas’ın bu karakteristik görüntüsü sıklıkla Yıldız Savaşları‘ndaki (Star Wars) Ölüm Yıldızı (Death Star) isimli savaş istasyonuna benzetilir. Meraklısına bir not: Ölüm Yıldızı, Herschel krateriyle eşit çapa sahip.

Mimas ve Death Star’ın boyutlarının karşılaştırması. Yaklaşık olarak oranlılar. Kaynak: Wikipedia görselleri. Görsel uygulama: AstroTürk

Uydu Mimas’ın özellikleri

Gökbilimciler Mimas’ın 4,5 milyar yıl önce Güneş Sistemi oluşurken ortaya çıktığını düşünmekte. Kaya ve su buzundan oluşan Mimas’ın kütlesi (Dünya’nın 6.3 milyonda biri), küresel bir yüzey yaratmaya ancak yetecek düzeydedir.

Uydu, Satürn etrafındaki yörüngesini 23 saatte tamamlıyor ve tıpkı bizim ayımız gibi kütle çekim kilidi sayesinde senkron hareket edip Satürn’e sadece bir yüzünü göstermekte. Aynı zamanda olağanüstü bir sallanma hareketi (librasyon) gerçekleştiren Mimas’ın yüzeyinin altında büyük bir okyanus olduğu düşünülüyor.

mimas-ve-saturn

Epliktik yörüngeye sahip olan uydunun Satürn’e ortalama uzaklığı 185.539 km (enberi: 181902 km, enöte: 189176 km). Bu uzaklık, bir uydunun çevresinde dolandığı gökcisminin çekim etkisiyle parçalanma eşiği sayılan Roche limitinin üzerinde kalıyor. Yani Mimas güvende.

Mimas, Satürn’ün en küçük ve gezegene en yakın olan küresel uydusu. Daha yakındaki Janus ve Epimetheus çifti küresel şekle giremeyecek kadar düşük kütleli iki gökcismi.

1980 yılında NASA’nın Voyager I sondası Mimas’ın ilk yakın çekim görüntülerini Dünya’ya gönderdi. Bunlar sayesinde Mimas’ın yüzey yapısı hakkında bilgi edinsek de her pikselin (fotoğrafı  oluşturan noktalar) 4-6 km alanı kapsadığı görüntüler oldukça düşük çözünürlüklüydü.

Satürn’ün diğer aylarında olduğu gibi Mimas’ın da daha detaylı görüntülerini, 2000’lerin başında görevine başlayan Cassini uzayaracına borçluyuz.

NASA Cassini Görevi

Yukarıdaki fotoğrafta yaklaşık 400 km çaplı küçük Mimas, 120.000 km çaplı Satürn’ün önünden geçerken görülüyor.

kaynaklar: bulutsu.org | wikipedia |

İlk Yayım: Kasım 16, 2016 22:50

Dünya’nın yakınından geçen asteroid: (52768) 1998 OR₂

1998 OR₂ Amor grubundan, 2 kilometre çaplı, yakın-Dünya cisimlerinden bir asteroittir ve tehlikeli olabilecek cisim sınıfına giriyor. Gezegenimizin yakınlarında dolaşan ve çarpması durumunda felakete yol açabilecek asteroidlere tehlikeli olabilecek cisim deniyor.

Dünya’nın yakınından geçen 1998 OR2 asteroidinin Arecibo Gözlemevi’nden elde edilen radar görüntüsü. EarthSky adresinde hareketli görüntüsüne erişebiliyorsunuz. Arecibo Gözlemevi/NASA/NSF

24 Temmuz 1998 tarihinde NEAT programı kapsamında Phaleakala Gözlemevi’ndeki astronomlar tarafından keşfedilen 1998 OR2’nin izleyeceği yol 2197 yılına kadar net şekilde hesaplanmış durumda. Asteroidin yörüngesi en kötü ihtimalle yüzlerce yıl sonra tehdit olabileceğini gösteriyor. Şimdilik sıkıntı yok yani.

Asteroid 29 Nisan 2020 günü Dünya’nın 0.042 astronomik birim yakınından geçti. Bu 6.3 milyon km demek; Dünya-Ay arası uzaklığın 16 katından fazla. Asteroidin konumu 32 yıllık gözlem yayı (observation arc) sayesinde ±6 km hassasiyetle hesaplanabiliyor.

kaynak: EarthSky | wikipedia |

Kalp Bulutsusu

Kalp Bulutsusu (ilk resim), gökyüzünde Cassiopeia (Kraliçe) takımyıldızı içinde gözüken, Samanyolu’nun Kahraman kolunda ve bizden yaklaşık 7500 ışık yılı uzaklıkta bulunan bir salma bulutsusudur. [kapak 📷: @zauner_mario ]

Daha önce keşfedildiği için parlak kısmı NGC 896 katalog numarasıyla da bilinen Kalp, bir emisyon bulutsusudur. Merkezindeki küçük yıldız topluluğunun ışınımı bulutsunun biçimini şekillendirip yoğun kırmızı rengini veriyor. Bu renk iyonize haldeki hidrojen plazmasının yıldızlardan gelen enerjiyle parlaması sayesinde oluşur.

Kalp Bulutsusu ve onun kalbindeki Melotte 15 yıldız kümesi📷: Simon Addis

Melotte 15 olarak bilinen bu açık yıldız kümesinin birkaç üyesi 50 güneş kütlesinde parlak yıldızlarken, diğer üyeleri Güneş’ten az kütleli sönük yıldızlardır.

Üzerinde oynanmış bu görüntüde kükürtün yayınladığı ışık sarı, oksijenin ışığı ise maviyle gösterilmiş. Görüntünün sağında, Kalp bulutsusunun hemen yakınında Ruh nebulası bulunuyor.