Parçalı Ay Tutulması – 16/17 Temmuz 2019

16-17 Temmuz gecesi parçalı (kısmi) ay tutulması gerçekleşecek. Ay’ın Dünya’nın gölgesi içinden geçmesiyle oluşan bu ay tutulmasının tüm evrelerini, Türkiyemizin tamamından izlemek mümkün.

Tutulma Türkiye saati ile 21:43‘de başlıyor. Ay ilk olarak Dünya’nın yarı gölgesine giriş yapacak. Yarı gölge konisinden geçen Ay’ın parlaklığının azaldığına şahit olacağız.

23:01‘de uydumuz gezegenin tam gölge konisine içine girecek ve parçalı tutulma başlayacak. Bu sırada Ay’ın gittikçe büyüyen bir bölümü kırmızı renk alacak.

Tutulmanın maksimuma eriştiği 00:30‘da kızıllık tüm Ay yüzeyini kaplamadan azalmaya başlayacak. Tutulmanın tepe noktasında Ay yarıküresinin yaklaşık %65’lik kısmı tam gölge konisi içine girmiş olacak.

01:59‘da parçalı tutulma sona eriyor.
03:17‘de ise yarı gölge tutulması bitecek.

kaynak: timeanddate.com/eclipse |

Kameri Ay: Ay’ın evreleri

Yazının başında uyarayım: takvimde kullandığımız ay terimi uydumuz olan Ay’dan geldiği için gökcismi ile takvim terimi aynı isimle bolbol yer alacak. Büyük harfle başlayanlarda uydumuzdan bahsediyorum 🙂

Kamerî takvim, yani Ay takvimi, uydumuzun tam devresini temel alır ki buna sinodik ay da denir. Tam devresinden kasıt Ay’ın Dünya çevresindeki yörünge hareketinden dolayı aydınlık kısmının büyüyüp sonra tekrar küçülüp ilk haline dönmesi.

Arkaplanda İtalya Cridola’daki zirveler üzerinde Ay’ın evrelerinin görüldüğü bu birleştirilmiş görselde fotoğrafçı Giorgia Hofer, bir kameri ay boyunca uydumuz Ay’ın gökyüzündeki konumlarını ve evrelerini kaydetmiş. Ay’ın tüm evrelerini elde edebilmek için 27 gün için Ay’ın her 1481 dakikadaki (24 saat 41 dk) pozisyonunu hesaplamış, fakat hava koşulları elverişli olmadığı için gereken pozların çekilmesi işi tüm yıla yayılmış.

kaynak: spaceweathergallery.com | tr.wikipedia.org |

31 Ocak süper kanlı mavi ay

31 Ocak 2018 günü gerçekleşecek dolunay, Ay’a dair 3 sıfat taşıyor. Süper Ay, Mavi Ay, Kanlı Ay. Peki bunlar gerçekte ne demek:

Mavi Ay, bir ay içersinde gözüken ikinci dolunaya batı kültüründe verilen isim. Sadece bir isim, renkte herhangi bir değişim görmeyeceksiniz.

Kanlı ay: Bugün tam ay tutulması gerçekleşecek. Tutulma sırasında Ay Dünya’nın atmosferinden kırılan ışınlar sebebiyle kırmızı gözüküyor. Ancak tutulmayı Türkiye’den göremeyeceksiniz.

Süper ay: Ay’ın yörüngesinin en yakın olduğu noktada gerçekleşen dolunay. Tutulmayı göremediğimiz için, Ay’ı gördüğümüzde artık en beri noktasında olmayacak. Aslına bakarsanız sürekli Ay’ı gözlemiyorsanız farkı anlamanız zaten mümkün değil.

süper ay nedir? ne zaman? nereden? nasıl izlenir?

supermoon-perigee-full-moon-apogee-2011-cb-devgun
2011 yılındaki en yakın ve en uzak dolunayların görünür boyutlarının karşılaştırması. Birleşik görüntüyü oluşturan, Hindistan’dan C.B. Devgun.

3 Aralık 2017 tarihinde, “süper ay” veya “süper dolunay” olarak tabir edilen astronomik bir olaya şahit olacağız. Ay’ın, yörüngesinde Dünya’ya en yakın olduğu noktada (yerberi) gerçekleşen dolunaylar süper ay olarak tanımlanıyor. En yakın konumda olması doğal olarak daha büyük görünmesi anlamına gelmekte. Süper dolunaylar çap bakımından ortalama dolunaylara göre %15 kadar daha büyük gözükmekte. Süper dolunayın gökyüzünde kapladığı alansa %30 daha geniş. Ay enberi noktasına ne kadar yakınsa o kadar büyük gözüküyor. Esasen bu küçük farkı hissetmek çok kolay değil ancak süper ay yine de iyi bir gözlem hedefi.

3 Aralık 2017 akşamı yılın ilk ve tek süper ayı gözükecek. Dünya’dan ortalama 382,900 km uzakta olan Ay, bu akşam 357,492 km uzaklıkta olacak.

Ay hem enberi noktasına yakın olacağından hem de ay yanılsaması sayesinde ufka yakınken daha büyükmüş gibi gözükeceğinden (bu daha önemli) akşamın ilk saatlerini değerlendirmek önemli. Ay yanılsamasının ne olduğunu Ay neden ufka yakınken daha büyükmüş gibi gözükür yazısından öğrenebilirsiniz.

Tsiolkoviski Krateri

tsiolkovski_krateri
JAXA/NHK

Japonların (JAXA) Kaguya Ay yörünge aracı üzerindeki HGTV kamerasının yakaladığı bu görüntü Tsiolkoviski Krateri‘ne ait. Rus bilim insanı Konstantin Tsiolkoviski’nin adını taşıyan bu çarpma krateri, Ay’ın Dünya’dan görülmeyen karanlık yüzünde bulunuyor.

Apollo 17 astronotlarından, ayrıca jeolog olan Harrison Scmitt ve diğer bazı bilim insanları, Apollo 17’nin iniş yerinin burası olması gerektiğini savundular. Ancak bu görüş NASA’da fazla riskli bulunduğu için kabul edilmedi. Ay’ın arka yüzüne radyo sinyalleri erişemediği için, böylesi bir görevde ayrıca bir iletişim uydusu kullanmak gerekecekti. Böylece Apollo 17, 11 Aralık 1972’de Taurus-Littrow vadisine indi.

kraterin Apollo 8 görevi sırasında çekilen fotoğrafı
kraterin Apollo 8 görevi sırasında çekilen fotoğrafı

Kraterin iç yüzeyi ile kenar yükseklikleri arasındaki fark 3200 m civarında. Türkiye’deki en yüksek 14. dağ olan Hasan Dağı (Aksaray) 3268 m yükseklikte.