21 Ağustos 2017 güneş tutulması (Amerika Birleşik Devletleri)

21 Ağustos 2017 günü, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki 300 milyondan fazla insan güneş tutulmasına şahit olacak.

Ay’ın yaklaşık 112 km genişliğindeki gölgesi, Kanada ve ABD üzerindeki 14 eyaletten geçerek kıtayı boydan boya geçecek.

Bu güneş tutulması ne yazık ki Türkiye’den gözlemlenemeyecek ancak hatırlatmakta yarar var: Güneş’e doğrudan veya daha da kötüsü bir teleskop veya dürbünle bakılması kalıcı göz hasarlarına sebep olabilir. Bunun için isli cam, röntgen filmi gibi şeyleri değil özelleşmiş güneş filtrelerini kullanmanız gerekir; zira görünür ışığı filtreleyen nesneler, gözle görülmeyen zararlı ışınları engelleyemez.

gezegen yakınlaşması ve meteor yağmuru

Bugünlerde Venüs, Mars ve Satürn gezegenleri birbirine yakın konumda. Ramazan’ın gelişi ile bu üç gökcisminin yanına bir de hilal halindeki Ay eklenecek. Tüm bu gökcisimleri 10 derece çaplık bir daire içersinde bulunacaklar. Yakınlaşmayı, 12 Ağustos günbatımından sonra batı ufkunda görebileceksiniz. Gök haritası için buraya tıklayın.

Gezegenler saat 10 gibi ufkun ardına geçtiğinde, bu kez Kahraman (Perseid) meteor yağmurunu izlemeye başlayabilirsiniz. Kuzey doğu yönünden saatte 60-100 göktaşı yaklaşık 280.000 km/saat hızla atmosfere girerek yanacak. Gökyüzünde Ay olmayacağı için, meteor yağmuru daha iyi izlenebilecek. Daha detaylı bilgiye astronomidiyari.com’da ulaşabilirsiniz.

kaynak: science.nasa.gov | astronomidiyari.com |

gökbilim canlı yayınları

Geçen hafta pazartesi günü ilk kez bir uzay mekiği fırlatılışını canlı izleme fırsatı buldum. Aslında NASA’nın sitesinde tüm fırlatmaları izlemek mümkün olsa da ben ancak denk gelebildim. Şansıma son gece uçuşunu yakaladım (STS 130). Bundan sonra kalan dört fırlatma da gündüz gerçekleşecek. Aslına bakarsanız gündüz uçuşları daha iyi, eski kayıtlardan gördüğüm kadarıyla.

Geçen hafta cumartesi günü de bir ötegezegen geçişi canlı yayınlanacaktı. Ben bu canlı yayını kaçırdığımı sanıyordum fakat yayın, farklı bir ötegezegeni hedef alacak şekilde, bu hafta cumartesiye ertelenmiş durumda. Bu kez kaçırmamayı umut ediyorum. Konunun ayrıntılarını Astronomi Diyarı‘nda okuyabilirsiniz.

kaynak: astronomidiyari.com | görüntü: günün nasa görüntüsü

yakınlaşma

Hava şartları gözlem için berbat, İstanbul’da. Daha iyi şartları olanlar için bir hatırlatma yapalım: Bugün, yalnızca Mars değil; Ay da 2010 yılı içindeki en yakın konumunda. Üstelik senenin en büyük dolunayı ile Mars gökyüzünde birbirine yakın konumda bulunacak.

Ay, yılın en küçük dolunayına göre %14 daha büyük ve %30 daha parlak gözükecek. Ay’ın neden daha büyük göründüğünü, 400 yıl önce Johannes Kepler açıkladı: Ay’ın Yer çevresindeki yörüngesi bir çember değil, bir yanı Dünya’ya diğerinden 50.000 km yakın olan bir elips (şekil). Gökbilimciler, Dünya’ya yakın olan noktayı yerberi, uzak olan noktayı da yeröte olarak adlandırıyorlar.

Yerberi ve yeröte deyimleri Yer’in uyduları için kullanılır. Aynı kavramların daha genel tanımı için enöte ve enberi terimleri kullanılır.

halkalı güneş tutulması kareleri

İstanbul’da havanın kapalı olması sebebiyle güneşi görmedim, ama tutulma bölgesinden çok güzel fotoğraflar spaceweather.com‘a ulaşmış. Artık bunlarla idare edeceğiz. Yukarıdaki fotoğraf İran’da Nilüfer Khavari tarafından çekilmiş. Büyük güneş lekesi 1040 güneşin üzerinde rahatça seçilebiliyor.

Aşağıdaki fotoğrafsa Elias Chasiotis tarafından Yunanistan’da çekilmiş. Güneş ve Ay, antik çağdan kalan, deniz tanrısı Poseidon’a adanmış bir tapınağın arkasından doğuyorlar. Tutulmanın izlenebilldiği batıdaki en uç nokta Yunanistan’dı.

Bunlar halkalı tutulmayı izleyemeyecek kadar şanssız yerlerden alınan görüntüler. Bir de halkalı tutulmanın tamamını izleyebilenler var. Beijing Gezegenevi’nden Siang Zhan önüne tül perde gibi geçen bulutların arkasındaki güneşi yakalamış. İstanbul’da maşallah pancurlar bile kapalıydı.

Daha fazla fotoğrafa spaceweather.com’un tutulma albümünden ulaşılabilir.

kaynak: spaceweather.com | görüntü: Nilüfer Khavari’nin izniyle [1] | Elias Chasiotis [2] | Siang Zhan [3] |

Leonidlerin dönüşü

Caltech ve NASA’daki gökbilimcilere göre, yıllardır süren “Leonid sessizliği”nin sona erdiği geçtiğimiz 17 Kasım’daki Leonid göktaşı yağmuru, aynı zamanda 2009 Kasım’ındaki daha aktif olacak Leonidlerin habercisi.


Göktaşı fırtınasından sözedebilmek için, saatte ortalama 1000 veya daha fazla göktaşının düşmesi gerekiyor.  Astronomlara göre 2009 Kasım’ında bu sayı 500’e kadar çıkacak: yarım-fırtına.

Leonidlerin kökeni 500 yıl önceki bir kuyruklu yıldıza dayanıyor. 17 Kaasım 2008 tarihinde dünyamızın yolu, 1466 yılındaki 55P/Tempel-Tuttle adı verilen bu kuyruklu yıldızın kalıntılarından oluşan akıntıyla kesişti. Her kesişmede arta kalan kalıntıların bir bölümü Dünya’ya düştüğü ve kalanların sayısı azaldığı için, kimse bu eski göktaşı yağmuru kaynağının artık güçlü bir sağnağa sebep olabileceğini düşünmüyordu. Fakat Leonidler herkesi yanılttı. Asya ve Avrupa’daki gözlemciler, saatte 100 meteor saydılar.

2009’da Dünya 1466 akıntısının merkezine daha yakın geçeceği için, saatte 500 veya daha fazla göktaşı gezegenin atmosferine girecek. 1998 ve 2002 yıllarındaki büyük Leonid göktaşı yağmurlarının en iyi yıllarında ise saatte 3000 meteorluk güce  kadar ulaşılmıştı.

Kaynak: science@nasa |

yakınlaşma

Gökyüzünde üç önemli gökcismi yakınlaşmaya başladı. Bunlar: Ay, Jüpiter ve Venüs. Güney batı ekseninde gözlenebilen yakınlaşmanın en iyi günü, Ay’ın %15’inin aydınlanmasıyla oluşacak olan hilalin iki gezegen ile birlikte görüleceği 1 Aralık pazartesi.

kaynak: science@nasa | görüntü: Stephen O’Meara

iyi geçen bir hafta

İki gök olayı ile süslenen geçen hafta, gökyüzü gözlemcileri için oldukça verimli geçti. İlk gerçekleşen gök olayı, her sene tekrarlanan Kahraman (Perseid) göktaşı yağmuruydu. Göktaşı yağmurunu Romanya’dan gözlemleyen Alex Conu (skyphotographers.com), atmosfere giren bir göktaşını görüntülemeyi başarmış:

İran’dan Siamak Sabit ise bir Perseid’i Kraliçe ( Cassiopeia ) takım yıldızının yakınlarında yakalamış:

Geçen hafta 16-17 Ağustos gecesi gerçekleşen ikinci gök olayı ise parçalı ay tutulmasıydı. Işık kirliliğinin yoğun olduğu bölgelerde bile çok rahat bir şekillde gözlemlenebilen tutulma, Dünya’nın çeşitli yerlerinden amatör gökbilimcilerce izlendi. Aşağıdaki görüntüyü yakalayan ise İtalya’dan Marco Fulle :

Ben de fotoğraf makinası kullanarak tutulmayı görüntülemeye çalıştım. Makinamın yakınlaştırma gücü her ne kadar karada çok işe yarasa da, Ay’ı ayrıntılı bir şekilde gözlemeye yetmedi:

günöte

Güneş çevresinde sahip olduğumuz yörünge çember değil de elips şeklinde olduğundan, yörüngenin farklı noktalarında Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığı da değişiyor. Bugün günöte diye tabir edilen, Güneş’ten en uzak noktadayız. Daha detaylı bilgiyi şu yazıda bulabilirsiniz.