kutup ışıkları: Auroralar

Güneş rüzgarlarıyla gelen yüklü parçacıklar gezegenimizin manyetik alanı tarafından engellenir. Bunların bir bölümü Kuzey ve Güney kutup bölgelerine yönelir. Buralarda atmosferdeki gazlarla etkileşime giren parçacıklar gökyüzünün neon lambalar gibi aydınlanmasına sebep olur. Bu ışıklar kutup ışıkları veya aurora olarak adlandırılır.

Mavi Lagün, İzlanda 🇮🇸 üzerinde kutup ışıkları via @aurorareykjavik

Bunun gibi hızlandırılmış çekimlerde ışıkların gökyüzündeki hareketlerini daha iyi görebiliriz. Fakat şunu da söylemek lazım, bu ışıklar gözünüze fotoğraflardaki kadar parlak ve renkli gözükmezler. Buna rağmen harikadırlar. Tabii sadece auroraları görmek istiyorsanız. Işık kirliliği yarattığı için astronomi gözlemlerinde engel oluşturuyorlar. Her güzelin bir kusuru var.

Auroralar oluştukları kutup bölgesine göre farklı isimlendirilebiliyor. Bizim bulunduğumuz kuzey enlemlerinde Aurora Borealis veya kuzey ışıkları deniliyor. Bizdeki eski ismi şavk-ı şimal. Güney enlemlerinde ise Aurora Australis, güney kutup ışıkları deniliyor. Ancak Kuzey kutup bölgesi yakınlarında daha yoğun yerleşim olduğundan çoğunlukla bu isimlere denk gelirsiniz.

Cam igloda üşümeden aurora seyretme keyfi.

Finlandiya’nın Kakslauttanen kenti, kuzey ışıklarını izleyebileceğiniz ilginç bir otele ev sahipliği yapıyor: İglo Köyü (The Igloo Village) Bu otel hakkında da yazmıştım zamanında: kuzey ışıklarını cam iglolarda izlemek

Farklı gezegenlerde kutup ışıkları

Kutuplar üzerinde oluşan ışıklar elbette yalnızca Dünyamız’a özgü bir fenomen değil. Güneş’in yolladığı parçacıklarla etkileşime girebilecek atmosferi olan her gezegende bu tarz ışıklar oluşmakta. Satürn ve Jüpiter’de oluşan auroralara linklerden göz atabilirsiniz.

mantar bulutu (yoğunlaşma bulutu)

Çoğunlukla nükleer patlamalardan tanıdığımız mantar bulutları volkanik patlamalarla da ortaya çıkabilir. Görselde buna örnek olabilecek Etna yanardağı patlaması görülüyor.

Bir anda ortaya çıkan çok büyük miktarda enerji, etraftaki havaya göre çok sıcak bir gaz kütlesi yaratır. Patlamanın ardından etraftaki daha soğuk ve yoğun hava sıcak bölgenin yükselmesine (bkz: Rayleigh-Taylor Düzensizliği) neden olur. Temelde sıcak hava balonlarından pek farkı yok.

Rayleigh-Taylor Düzensizliği

Mantar bulutunun baş kısmı atmosferde bir denge seviyesine erişene kadar yükselmeye devam eder. Bu seviyede artık çevredeki hava ile bulutun yoğunluğu aynıdır ve yoğunluk farkı kalmadığı için bulutun yükselmesi mümkün olmaz. Burada artık yatayda çevresine doğru yayılmaya başlar.

Kaynak: Wikipedia |

kamikaze ardındaki güneş halesi

9 Mayıs 2010’da, Kanada’daki Vancouver adasındaki karnavaldan bir sahne. Vücutlarında adrenalin yoğunluğu artmış biçimde eğlenen yolcular farkında değil, ama içinde bulundukları kamikaze küçük bir an için fotoğrafçıya güneş halesiyle beraber poz veriyor.

Fotoğrafı çeken Robb McCaghren’in zamanlaması çok iyi; güneşin, hızla hareket eden kamikazenin kolları ardında kaldığı kısa zamanı yakalamayı başarabilmiş. McCaghren, Canon 5D MKII fotoğraf makinası ve 15 mm 2.8 balık gözü lens kullanmış. Görüntü sonradan işlenerek HDR‘ye dönüştürülmüş.

kaynak: spaceweather.com

beyaz gökkuşağı

beyaz-gokkusagi

20 Kasım 2016 tarihinde İskoçya’dan Melvin Nicholson, tüm zarafeti ile kaydetmeyi başardığı yukarıdaki beyaz gökkuşağı ile karşılaştığı anı şu şekilde tarif etmiş:

“Büyünün de ötesindeydi. Uzun süre hiç unutmayacağım anlardan birisi.”

beyaz gökkuşağı ya da sis kuşağı nedir?

Beyaz gökkuşağı sisli ortamda oluşur ve sis yayı/ sis kuşağı olarak da geçer. Sis kuşağı 0.05 milimetreden daha küçük su damlacıklarından oluşur. Küçük damlacıklar ışığı klasik gökkuşağını oluşturan büyük damlalar gibi saçamaz. Burada önemli faktör farklı renkli ışınların dalga boylarıdır. Bu nedenle sis kuşakları oldukça renksizdir. Sadece kırmızı bir dış kenar ile mavimsi iç kenarı olur.

Sadece sisli havaladara değil, bulut kaynaklı olarak havada bir uçaktan da görülebilir. Elbette görebilmek için yere bakıyor olmanız gerekiyor, çünkü beyaz gökkuşağı güneşin tersi istikamette görülebilir.

kaynak: gazetemanifesto (Nicholson’un kaydı) | wikipedia

Norveç spirali

Dün gece ortaya çıkan Norveç’deki tuhaf spirale, kontrolden çıkan bir Rus roketinin neden olabileceği iddia edilmişti. Rus makamları olayı resmi olarak doğrulamasa da Rus ordusundan bazı kaynaklar, Beyaz Deniz’de bulunan bir denizaltıdan fırlatılan bir roketin kontrolden çıktığı bilgisini vermiş.

Kontrolden çıkan bir roketin nasıl böyle bir fenomene neden olabileceğini ise aşağıdaki videolardan izleyebilirsiniz. Kontrolden çıkaran kendi etrafında dönmeye başlayan roketin eksoz gazlarının ne şekil alabileceği videolarda görülebiliyor.