Ay’ın karanlık yüzü nedir?

Ay’ın karanlık yüzü oldukça yanlış bir tanımlamadır. Ay’ın, Dünya’dan gözükmeyen yüzü için kullanılan Ay’ın karanlık yüzü tanımın aksine, tüm yüzeyi Güneş ışınlarını alır. Bu nedenle Ay’ın arka yüzü veya uzak yüzü (far side) demek daha doğrudur.

İnsanlık tarihi boyunca bir gizem olarak kalan Ay’ın arka yüzü, Sovyet uzay sondası Luna 3 ile ilk defa açığa kavuştu. Elde edilen ilk görüntülerin niteliği düşük olsa da yeterli fikri veriyordu. Uzak kısımda, bizim gördüğümüz yüzündeki gibi, deniz olarak anılan düzlüklerden oluşan bir yüzey değil, aksine çok sayıda darbe kraterince dövülmüş bir yüzeyle karşılaşıyoruz.

Ay’ın arka yüzünün Luna 3 tarafından çekilen ilk fotoğrafıyla NASA’nın Lunar Reconnaissance Uydusu’nca yakalanan ayrıntılı görüntüsü.

İlk kez fotoğraflayan Luna 3’ten sonra farklı uzayaraçlarıyla, yıllar geçtikçe daha ayrıntılı şekilde inceleme şansı bulduğumuz uzak yarı küreye ilk iniş yapan uzayaracı ise Çinlilerin Chang’e-4 aracı oldu.

Dünya kaynaklı her türlü radyo sinyali Ay tarafından engellendiği için bu yüzüyle iletişim Ay uyduları olmazsa sağlanamıyor bunun radyo astronomi için bir olanak olabileceğini, elektromanyetik kirlilikten uzak kısımda radyo teleskopların kurulmasını önerenler var. Tabii Ay’a ulaşmak kolay olmadığından şimdilik bir girişim söz konusu değil.

Dünya’dan baktığımızda Ay yüzeyinin %50’sini değil, salınımı (librasyon) hareketi sayesinde %68’ini görebiliyoruz.

Ay, Dünya’nın etrafında eliptik bir yörüngede hareket ettiğinden ötürü, Dünya’dan uzaklığı sürekli değişiklik gösterir. Yörüngenin Dünya’ya en yakın noktasına enberi (perigee) denir, en uzaktaki noktaya ise enöte (apojee) denir. Yörüngede hareket eden her cisim gibi uydumuz, bize en yakın olduğu konumda aynı zamanda en yüksek hıza sahiptir. Uzaklaştıkça da yörünge hızı azalır.

Hızdaki bu değişim, diğer faktörlerle birlikte, ay salınımı adı verilen bir etkiye neden olur. Dünya’dan, Ay kuzeyden güneye hafifçe sallanıyor ve doğudan batıya biraz sallanıyor gibi görünür. Bu sayede aynı anda olmasa da Ay’ın yarısından fazlasını Dünya’dan gözlemleme şansı buluruz.

kaynak: space.com | timeanddate.com | earthsky.org |

KategorilerayEtiketler