20 Nisan

20 Nisan günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1535 – Stockholm üzerinde bir yalancı güneş fenomeni meydana geldi. Yalancı güneş (sundog, parhelia) meteorolojide, gökyüzünde Güneş’in her iki yanında parlak noktaların oluştuğu bir atmosfer optiği olaydır. Stockholm’de görülen bu olay daha sonra ünlü Vädersolstavlan tablosuna ilham verecekti. Tablo ilk olarak olayın hemen sonrasında Urban målare’in (“ressam Urban”) elinden çıktı. Bu tablo daha sonra kayıplara karıştı, buna karşın 1636’da  Jacob Heinrich Elbfas  ilk tablonun tam olduğunan inanılan kopyasını yapacaktı [wiki]

Vädersolstavlan (Urban målareJacob Elbfas)

1967 – NASA’nın insansız uzayaracı Surveyor 3 Ay yüzeyine indi. Fırtınalar Denizi’ne inen uzayaracı üzerinde bir TV kamerası ve yüzeyden örnek toplama sistemine sahipti. Ay gecesinin başlamasından sonra iki gün daha çalıştıktan sonra araçla iletişim 4 Mayıs 1967’de kesildi. Üç yıl sonra Apollo 12 astronotları Surveyor 3’ü ziyaret edecekti.[solarsystem.nasa.gov]

Apollo 12 astronotları tarafından ziyaret edilen Surveyor 3.

1977 – Sukhoi Su-27’nin revize edilmiş versiyonu olan T-10S ilk uçuşunu gerçekleştirdi. ABD’nin geliştirdiği F-15’in teknik özelliklerine Sovyetlerin cevabı olan iyileştirmeler içeriyordu. [via @ron_eisele]

T-10S

1983 – Soyuz-T8’in buluşma anteni, çıkış sırasında fırlatma örtüsü çarpınca koptu. Bu nedenden ötürü mürettebat (Serebrov, Titov ve Strekalov) Salyut 7 uzay istasyonuna yanaşamadı ve uzayda 2 gün geçirdikten sonra dünyaya geri döndü.

Soldan sağa: Alexandre Serebrov, Vladimir Titov ve Gennady Strekalov.

20 Nisan günü doğanlar ve ölenler:

1918 – Nobel ödülü sahibi, İsveçli fizikçi ve akademisyen Kai Siegbahn doğdu (ö. 2007)
1927 – Nobel ödülü sahibi, İsviçreli fizikçi ve akademisyen K. Alex Müller doğdu.
1928 – İngiliz-Amerikan radyo gökbilimci ve matematikçi Gerald Hawkins doğdu (ö. 2003). Hawkins bilgisayar (IBM 7090) kullanarak Güneş ve Ay’ın Stonehenge’in bir tarih öncesi astronomik gözlemevi olduğunu ortaya çıkardı.

Görsel: Declan Deval

19 Nisan

19 Nisan günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1971 – SSCB önümüzdeki yarım yüzyıl boyunca insan uzay uçuşunda en kalıcı çabayı başlatan, Salyut 1 uzay istasyonunu fırlattı. Salyut 1 yörüngede 175 gün çalıştı. Soyuz 10 uzayaracıyla ilk kenetlenme denemesi başarısız oldu. Daha sonra Soyuz 11 ile mürettebatı giriş yapmayı başardı. Kozmonotlar Salyut içinde uzayda 23 gün geçirdi. Ne yazık ki ekip Dünya’ya dönerken ortaya çıkan bir teknik sorun sebebiyle hayatını kaybetti. [viki]

Sovyetler Birliği 1969 yılında Ay Yarışı’nda ABD’nin öne geçmesinin ardından, daha ucuz ancak daha verimli çalışma olanağı sağlayan uzay istasyonu inşaasına yöneldi. [russianspaceweb]

Salyut uzay istasyonu ve ona kenetlenmek üzere olan Soyuz uzayaracını

1982 – NASA, Sally Ride ve Guion Bluford’un uzay mekiği mürettebatına atandığını duyurdu. 18 Haziran 1983’te Ride, uzaydaki ilk Amerikalı kadın oldu. Aynı yılın 30 Ağustos’unda Bluford, uzaydaki ilk Afrikalı-Amerikalı oldu.

19 Nisan günü doğanlar ve ölenler:

1831 – Alman gökbilimci ve matematikçi Johann Gottlieb Friedrich von Bohnenberger öldü (d. 1765)
1883 – Avusturyalı-Amerikalı matematikçi ve fizikçi Richard von Mises doğdu (ö. 1953)
1906 – Nobel ödülü sahibi, Fransız fizikçi ve akademisyen Pierre Curie öldü (d. 1859)
1912 – Nobel ödülü sahibi, Amerikalı Nükleer kimyacı Glenn T. Seaborg doğdu (ö. 1999). Seaborg, transuranik olarak adlandırılan elementlerden dokuzunu uranyum ve başka elementleri çekirdeklerle bombardıman ederek üretmeyi başardı.
1964 – Amerikalı astorfizikçi, gökbilimci ve akademisyen Kim Weaver doğdu.

13 Nisan

13 Nisan günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1928 – Junker W 33 D-1167 Bremen ilk başarılı trans-Atlantik uçuşunu gerçekleştirdi. Otuz yedi saat süren yolculuğun sonunda iki saatlik daha yakıt kalmıştı. [wikipedia]

Junker W 33 D-1167 Bremen

1960 – Amerika Birleşik Devletleri dünyanın ilk uzaydan konum bulma sistemi olan Transit 1-B uydusunu fırlattı. Bir Thor-Ablestar roketi ile fırlatılan uydu 1964 yılında ABD deniz kuvvetleri hizmetine girdi [via Ron Eisele].

1970 – Ay’a doğru yol alan Apollo 13’ün servis modülünde kaza gerçekleşti. Oksijen tankında meydana gelen patlama yakıt, astronotlar için su ve oksijen sağlama görevini üstlenen ekipmanın kaybı anlamına geliyordu. Diğer bir sorun ortamda biriken karbondioksit gazıydı. Solunum sonucu açığa çıkan karbondioksit belli bir konsantrasyondan sonra zehire dönüşür. Mürettebatın komuta modülündeki ekstra filtre kartuşlarını kullanması gerekir ancak iki modülde kullanılan filtrelerin şekilleri farklıdır. Astronotlar eldeki malzemelerle bu sorunu aştılar. Apollo 13 ekibi Ay’ın etrafından dönerek Dünya’ya geri döndü.

13 Nisan günü doğanlar ve ölenler:

1850 – İrlandalı gökbilimci Arthur Matthew Weld Downing doğdu (ö. 1917)
1940 – Afrikalı-Amerikalı biyofizikçi Ruby Puryear Hearn doğdu.
1941 – Amerikalı gökbilimci ve akademisyen Annie Jump Cannon öldü (d. 1863)
1992 – Türk matematikçi ve fizikçi Feza Gürsey öldü (d. 1921)
2008 – Amerikalı fizikçi ve akademisyen John Archibald Wheeler öldü (d. 1911)

Melba Roy Mouton

Melba Roy Mouton (1929-1990), NASA’nın Yörünge ve Jeodinamik Bölümü’nde Araştırma Programları Başkan Yardımcısı olarak görev yapan bir matematikçi ve bilgisayar programcısıydı. Mouton, NASA’nın Goddard Uzay Uçuş Merkezinde çalıştı ve çeşitli uçakların uçuş yollarını ve konumlarını hesaplamak için bilgisayar programları yazdı.

Melba Roy Mouton bir bilgisayarın önünde poz verirken. Telif: NASA

Ayrıca Echo uydularını izleyen “insan bilgisayarlar” grubuna da liderlik etti. Roy ve ekibinin hesaplamaları, milyonlarca insanın uydu üstlerinden geçerken onu görebilmelerini sağlayan yörüngesel eleman zaman çizelgelerinin üretilmesine yardımcı oldu.

kaynak: nasa.gov |

Uzaya çıkan ilk kedi: Félicette

Parisli Félicette (Feliset okunur) 18 Ekim 1963’te uzaya çıkan ilk kedi ünvanını kazandı. Uzaya insan yollamadan önce, uzay ortamının ve roket seyahatinin ne gibi etkileri olduğunun öğrenilmesi gerekti. Bu sebeple uzay ajansları kobay olarak hayvan kullanmaya başladı. Görevleri sonrasında bu kobaylar -ölü veya diri- büyük bir üne kavuştular.

Uzaya çıkıp geri dönen tek kedi olan Félicette’in ‘imzalı’ fotoğrafı.

Başlangıçta Paris sokaklarında başı boş gezen bir dişi kedi olan Félicette, kendini bir anda Fransız Uzay Programı kapsamında, 14 hemcinsiyle beraber astronot eğitim kampında buldu. Aday kediler arasından görev için uygun olduğu düşünülüp seçilen kedi, 18 Ekim 1963 günü Cezayir’deki bir tesisinden yükselen bir roketle uzaya çıktı.

Yörünge altı uçuşu 13 dakika süren Félicette, yerçekimsiz ortamı 5 dakika deneyimleme şansı buldu. Kediyi taşıyan kapsül uzayın sınırını aştıktan sonra paraşütle Dünya’ya güvenli şekilde inmeyi başardı.

kaynak: smithsonianmag.com |