18 Kasım

18 Kasım günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1965 – Roket motorlu, açılı kanatlı bir araştırma uçağı olan Bell X-2 “Starbuster”, motorlarını çalıştırıldığı ilk uçuşunu yaptı. Daha önce bağlandığı B-50’den bırakılıp süzülerek iniş yapmıştı. Yarbay Pete Everest’in pilot olduğu görevde roket motorlarının çalıştırılmasıyla süpersonik hıza erişen uçak, Mach 2.87 (3050 km/h) hıza erişerek rekor kırdı.

2009 – Atlantis uzay mekiği (STS-129) Uluslararası Uzay İstasyonu’na kenetlendi. Mekik yük bölmesinde uzaya iki büyük ExPRESS Lojistik Taşıyıcısı taşıdı. Bunlar içerlerinde iki yedek jiroskop, iki nitrojen tankı tertibatı, iki pompa modülü, bir amonyak tankı tertibatı, istasyonun robotik kolu için yedek bir mandallama uç efektörü, Mobil Taşıyıcı için yedek bir arka göbek sistemi ve yüksek basınçlı gaz tankı içeriyordu.

2013 – NASA’nın MAVEN (Mars Atmosphere and Volatile EvolutioN) uzay sondası Mars’a gitmek üzere fırlatıldı. MAVEN, Mars’ın üst atmosferi ile iyonosferini ve güneş rüzgarının bu atmosferin bileşenlerini nasıl kopardığını araştırmak için NASA tarafından geliştirildi.

2017James Webb Uzay Teleskobu kriyojenik test odası Chamber A’den çıkarıldı.

18 Kasım günü doğanlar ve ölenler:

1787 – Fransız fizikçi ve fotoğrafçı, dagerreyotipin geliştiricisi Louis Daguerre doğdu (ö. 1851)
1839 – Alman fizikçi ve eğitimci August Kundt doğdu (ö. 1894)
1897 – Nobel Ödülü sahibi, İngiliz fizikçi ve akademisyen Patrick Blackett doğdu (ö. 1974)
1923 – Amerikalı amiral, pilot, ilk Amerikan astronotu, Ay’da yürüyen en yaşlı kişi ünvanına sahip olan Alan Shepard doğdu (ö. 1998). Merkür Projesi (Project Mercury) ile 1971 yılında ilk kez uzaya çıkan Shepard, Apollo 14 görevine de komutan olarak katıldı.

1941 – Nobel Ödülü sahibi, Alman kimyager ve fizikçi Walther Nernst öldü (d. 1864)
1944 – Amerikalı gökbilimci, arkeoastronom, yazar, Griffith Gözlemevi Direktörü Edwin C.Krupp doğdu
1962 – Nobel Ödülü sahibi, Danimarkalı futbolcu, fizikçi ve akademisyen Niels Bohr öldü (d. 1885)
2004 – Amerikalı fizikçi ve akademisyen Robert Bacher öldü (d. 1905)

16 Kasım

16 Kasım günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1959 – Joseph Kittinger ilk yüksek irtifa atlayışını yaptı. Kittinger atlayışını, Excelsior balonuyla çıktığı 23.28 km (76,400 fit) yükseklikten yaptı. Boynuna sarılan paraşüt neredeyse bir felakete yol açacaktı. Neyse ki acil durum paraşütü hayatını kurtardı.

1965 – Sovyetler Birliği Venera 3 uzay sondasını Venüs’e göndermek üzere bir Molniya M roketi ile fırlattı. Sonda 1 Mart 1966’da bir başka gezegenin atmosferine ulaşan ilk uzayaracı oldu ancak gezegene erişemeden bağlantı kopmuştu. Başka bir gezegenden veri iletmeyi başarmak, ardılı olan Venera 4’e kalacaktı.

Venera 3

1973 – NASA’nın Skylab istasyonuna üç kişilik Skylab 4 mürettebatı gönderildi. Ekip Florida’daki Cape Canaveral uzay merkezinden fırlattıldı. Astronotlar 84 gün süren görev kapsamında medikal ve diğer alanlarda bilimsel deneyler yaptı, Güneş’i, Dünya kaynaklarını ve Kohoutek kuyrukluyıldızını gözlemledi.

Skylab 4

1974 – Arecibo mesajı Puerto Rico’daki Arecibo radyo teleskobundan yayınlandı. Mesaj olası zeki yaşam formlarının çözebileceği, insanlık ve Dünya hakkında temel bilgiler taşıyan bir sinyaldi ve Messier 13 (M13) küresel yıldız kümesine gönderildi. Hedeflenen yıldız kümesi 22,200–25,000 ışık yılı uzaklıkta bulunduğu için, eğer sinyali alan birileri varsa ve temasa geçmek isterlerse, yaklaşık 50 bin yıl sonra cevap alabilirdik. Alabilirdik diyorum, çünkü mesaj sinyalleri, geçen süre içersinde yer değiştirecek olan M13’ü ıskalayacak.

1982 – Uzay mekiği Columbia Edwards Hava Kuvvetleri Üssü’ne iniş yaparak STS-5 görevini bitirdi. Mekik mürettebatı yörüngeye iki tane iletişim uydusu çıkarmıştı.

16 Kasım günü doğanlar ve ölenler:

1717 – Fransız matematikçi, fizikçi ve filozof Jean le Rond d’Alembert doğdu (ö. 1793)
1841 – Fransız fizikçi ve akademisyen Jules Violle doğdu (ö. 1923)
1922 – Amerikalı bilgisayar bilimcisi, fizikçi ve mühendis Gene Amdahl doğdu (ö. 2015)
1922 – Polonyalı-Alman fizikçi ve akademisyen Max Abraham öldü (d. 1875)
1974 – Alman fizikçi ve mühendis Walther Meissner öldü (d. 1882)
2019 – İskoç gökbilimci John Campbell Brown öldü (d. 1947)

15 Kasım

15 Kasım günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1966 – Gemini Projesi: programın son görevi olan Gemini 12 Atlantik Okyanusu’na güvenli bir iniş yaptı.

Jim Lovell  ve Buzz Aldrin Gemini 12 kapsülü ile okyanusa indikten sonra çıkarıldıkları gemide mürettebatı selamlarken.

1988 – Sovyetler Birliği’nde geliştirilen uzay mekiği Buran ilk ve son uzay uçuşunu yaptı. Bu aynı zamanda insansız gerçekleştirilen tek mekik görevidir. Buran, Energia roketi ile otonom biçimde yörüngeye çıkıp Dünya’ya geri döndü. Uzaya çıkan beşinci uzay mekiği olan Buran birkaç yıl sonra Sovyetler Birliği’nin dağılması sebebi ile bir daha uçamadı.

Buran uzay mekiği.

1990 – Uzay mekiği Atlantis STS-38 görevi için fırlatıldı.

2017 – Avrupa Güney Gözlemevi’nin (ESO) Şili’deki La Silla’da bulunan gözlemevinde konuşlu HARPS (Yüksek Hassasiyetli Dikey Hız Gezegen Araştırıcısı) ile çalışan bir ekip Ross 128 yıldızının etrafında dolanan, Dünya boyutlarında bir ötegezegen keşfetti. Ross 128b adlı gezegen, suyun sıvı halde bulunabileceği bir yörüngede dolanıyor. Ross 128 yıldız sisteminin bizden uzaklığı ise yaklaşık 11 ışık yılı.

15 Kasım günü doğanlar ve ölenler:

1630 – Alman astronom ve matematikçi Johannes Kepler öldü (d. 1571)
1738 – Alman-İngiliz gökbilimci ve besteci William Herschel doğdu (ö. 1822)
1849 – Amerikalı gökbilimci ve eğitimci Mary E. Byrd doğdu (ö. 1934)
1912 – Estonyalı fizikçi ve akademisyen Harald Keres doğdu (ö. 2010)
1959 – Nobel Ödülü sahibi, İskoç fizikçi ve meteorolog Charles Thomson Rees Wilson öldü (d. 1869)
1967 – Amerikan askeri, pilot ve astronot Michael J. Adams öldü (d. 1930)

14 Kasım

14 Kasım günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1967 – Amerikalı fizikçi Theodore Maiman, Dünya’nın ilk lazeri olan, yakut lazer sistemi için patent aldı.

1969 – NASA, Apollo programının insanlı altıncı, Ay yüzeyine insanların indiği ikinci görev olan Apollo 12’yi fırlattı. Astronotlardan Charles Conrad ve Alan Bean Ay’ın üzerinde bir gün 7 saat bulundu, Richard F. Gordon ise onları Ay yörüngesinde bekledi.

Apollo 12 mürettebatı.

1971Mariner 9 Mars yörüngesine giren ilk uzayaracı oldu. NASA’nın Mariner programının bir parçası olan bu robotik uzay sondası 30 Mayıs 1971 tarihinde fırlatılmıştı. Mariner 9 sayesinde Kızıl Gezegen’in tüm yüzeyini kaplayan toz fırtınaları oluşabildiğini öğrendik.

Mariner 9

2000 – Portekiz Avrupa Uzay Ajansı’na (ESA) katılarak ajansın 15’inci üye ülkesi oldu.

2003 – Astronomlar en uzak Neptün ötesi cisim olan 90377 Sedna’yı keşfettiler. Sedna uzun elips biçiminde bir yörüngeye sahip. Güneş’e en yakın olduğu noktada yaklaşık 76 AB, en uzak olduğu noktada ise yaklaşık 960 AB uzaklıkta oluyor. Yörüngedeki hareketini tamamlaması ise 12 bin yıl sürmekte.

Hubble uzay teleskobu ile görüntülenen Sedna.

14 Kasım günü doğanlar ve ölenler:

1925 – Amerikalı fizikçi ve akademisyen Stirling Colgate doğdu (ö. 2013)
1930 – Amerikalı albay, mühendis ve astronot Ed White doğdu (ö. 1967)
1933 – Amerikalı pilot, mühendis ve astronot Fred Haise doğdu

13 Kasım

13 Kasım günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

2012 – Avustralya ve Güney Pasifik’te gözlemlenebilen bir tam güneş tutulması gerçekleşti.

2015 – Dünya’nın geçici bir uydusu olan WT1190F Sri Lanka’nın güneydoğusuna düştü. WT1190F’nin NASA’nın Lunar Prospector görevinden kalma bir uzay çöpü olduğu düşünülüyor. İlk kez 18 Şubat 2013’te keşfedilmişti. Moleküler düzeydeki sürtünmeden ötürü yörüngeye yolladığımız her şey yavaşlayarak daha alçak yörüngelere iner ve en sonunda da Dünya’ya düşmeye mahkumdurlar. Uzay çöpü atmosfere girişte yandığı için yeryüzünde bir tehlike oluşturmadı.

13 Kasım günü doğanlar ve ölenler:

1906 – Sri Lankalı fizikçi ve akademisyen A.W. Mailvaganam doğdu (ö. 1987)
1913 – Sri Lankalı fizikçi ve akademisyen V. Appapillai doğdu (ö. 2001)
1931 – Amerikalı test pilotu ve NASA yöneticisi John Manke doğdu (ö. 2019) 1962’de NASA’da test pilotu olan Manke, kanatsız uçan gövdelerle (lifting-body) 42 uçuş yaptı. Bu hava araçları, geliştirilecek uzayaraçlarının iniş yeteneklerini araştırmak için üretilen, başka bir uçakla havalandırıldıktan sonra ayrılıp kendi başına iniş yapan araçlardı. Manke pilotluktan sonra NASA Uçuş Operasyonları ile Uçuş Araştırma Merkezi’nde yöneticilik yaptı.

John Manke

1947 – Amerikalı fizikçi ve çevreci Amory Lovins doğdu
1957 – Türk sermayedar, siyasetçi Nuri Demirağ öldü (d. 1886) Türkiye’de ilk uçak fabrikasının kuran, ayrıca ilk yerli paraşüt üretimini gerçekleştiren Demirağ, Türk havacılığının öncü isimlerinden birisidir.

Nuri Demirağ (soldan dördüncü) üretilen uçağın önünde poz veriyor.

1996 – Avustralyalı astrofizikçi ve akademisyen Bobbie Vaile öldü (d. 1959)
2010 – Amerikalı gökbilimci ve kozmolog Allan Sandage öldü (d. 1926)