29 Ekim

29 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1959 – Antonov An-24 ilk kez uçtu. Antonov Tasarım Bürosu tarafından 1957’de Sovyetler Birliği’nde geliştirilmeye başlayan An-24, kısa ve orta menzilde, zor koşullarda hizmet vermek üzere tasarlandı. Güç-ağırlık oranı muadili uçakların çoğundan daha yüksekti ve daha dayanıklı motorları daha minimal ekipman ihtiyacı gerektiriyordu. Başarılı bir model olduğu için taşımacılık dışında sonradan farklı görevler için modifiye edildi. SSCB’de 1978 yılına kadar üretilen An-24, Çin’de Xian Y-7 olarak üretilmeye devam ediyor.

1969 – Bugünkü internetin atası olan ARPANET üzerinden ilk kez bilgisayar-bilgisayar bağlantısı kuruldu.

1991 – NASA’nın Galileo uzayaracı 951 Gaspra asteroidine yakın geçiş yaparak bir asteroidi ziyaret eden ilk uzay sondası oldu.

1998 – Uzay mekiği Discovery STS-95 görevi için fırlatıdı. Bu görevde:

77 yaşındaki John Glenn uzaya çıkan en yaşlı insan ünvanını aldı. John Glenn NASA’nın Mercury Projesi astronotlarından biriydi. Uzaya çıkan beşinci insan, yörüngeye çıkan ilk Amerikan astronotu olmuştu.

STS-95 mürettebatı. John Glenn ortada.

ESA astronotu Pedro Duque uzaya çıkan ilk İspanyol oldu.

Pedro Duque

29 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1690 – İngiliz matematikçi ve astronom Martin Folkes doğdu (ö. 1754)
1808 – İtalyan astronom ve meteorolog Caterina Scarpellini doğdu (ö. 1873)
1997 – Yunan-Amerikan astronom ve astrofizikçi Andreas Gerasimos Michalitsianos öldü (d. 1947)
2012 – İngiliz-Amerikan astronom ve akademisyen Wallace L. W. Sargent öldü (d. 1935)
1856 – Fransız fizikçi ve akademisyen Jacques Curie doğdu (ö. 1941)
1880 – Rus fizikçi ve akademisyen Abram Ioffe doğdu (ö. 1960)
1960 – İtalyan fizikçi ve akademisyen Fabiola Gianotti doğdu
1970 – Estonyalı fizikçi ve akademisyen Kaido Reivelt doğdu
1783 – Fransız matematikçi, fizikçi ve filozof Jean le Rond d’Alembert öldü (d. 1717)
2004 – Türk fizikçi ve akademisyen Ordal Demokan öldü (d. 1946)

28 Ekim

28 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1971 – Birleşik Krallık, uzaya kendi ürettiği uyduyu kendi imkanlarıyla gönderebilen altıncı ülke oldu. İngilizler kendi Black Arrow roketlerini kullanıp Prospero 1 adlı uyduyu yörüngeye çıkartmayı başardı. Uzay ortamının iletişim uydularına etkilerini araştırmayı amaçlayan uydu 1973 yılına kadar çalışmayı sürdürdü. Araştırma faaliyeti sona erdikten sonra uyduyla 25 sene boyunca yılda bir temas kurulmaya devam etti. İlk Britanya uydusu Ariel 1, bir Amerikan roketiyle 1962 Nisanında uzaya çıkmıştı.

Prospero 1’i yörüngeye taşıyan Black Arrow roketi.

2009 – NASA’nın Ares I-X roketi başarıyla fırlatıldı. Kısa ömürlü Constellation programında fırlatılan tek roket bu oldu.

2014 – NASA’nın Cygnus CRS Orb-3 ikmal görevini taşıyan Antares roketi kalkış sırasında patladı. Cygnus Uluslararası Uzay İstasyonu için gerekli malzemeleri taşıyordu.

antares-rocket-explosion-launch-pad
NASA, Antares kargo roketinin patlamasıyla ilgili fotoğrafları flickr hesabından paylaştı.

28 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1718 – Hırvat rahip, matematikçi, astronom ve kaşif Ignacije Szentmartony doğdu (ö. 1793)
1880 – Belaruslu-Estonyalı astrofizikçi ve astronom Wilhelm Anderson doğdu (ö. 1940). Anderson’un en bilinen çalışması beyaz cücelerin kütle limitine dair olanıdır. Edmund Stoner’ın önceki çalışmasını genişletmişti. Çalışma daha sonra tekar Stoner tarafından geliştirildi. Beyaz cüce kütle sınırı Subrahmanyan Chandrasekhar tarafından daha da geliştirildi ve şu anda Chandrasekhar sınırı olarak tanımlanıyor.

Wilhelm Anderson ca. 1930

1845 – Polonyalı fizikçi, kimyacı Zygmunt Florenty Wróblewski doğdu (ö. 1888)

27 Ekim

27 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1910 – Havacılık öncülerinden John Moisant, tek kanatlı uçağı Blériot XI ile 1910 Uluslararası Havacılık Turnuvası’nda Özgürlük Anıtı’nın çevresinde uçtu.

1961 – NASA, Saturn-Apollo 1 görevindeki ilk Satürn I roketini test etti. Bu fırlatma testinde roketin sadece ilk kademesi çalışıyordu, diğer kademeler ise sadece göstermelikti. Kalkıştan yaklaşık 109 saniye sonra, ilk aşamadaki dört iç motor kapandı ve bunu 6 saniye sonra dış dörtlü takip etti. Roket balistik yörüngede devam etti. Saturn C-1 üretildiğinde Dünya’daki en büyük roket olmuştu.

1994 – Gliese 229B tartışmasız olarak tanımlanan ilk yıldızaltı nesne oldu. Bir kahverengi cüce olan Gliese 229B ve kırmızı cüceden oluşan bir ikili yıldız sistemi olan Gliese 229, bizden 19 ışık yılı uzakta, Tavşan (Lepus) takımyıldızında bulunuyor.

Solda 27 Ekim 1994’de Palomar’daki 60 inçlik teleskoptan elde edilen ilk görüntü, sağda ise Hubble uzay teleskobunun elde ettiği görüntüyü görüyoruz.

2015 – Sikorsky CH-53K King Stallion Mühendislik Geliştirme Model-1 ilk uçuşunu yaptı. 30 dakikalık uçuş boyunca yeni helikopter, yer etkisiyle havada dururken yan, geri ve ileri uçuş yeteneklerini sergiledi.

27 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1449 – Türk astronom, matematikçi ve sultan Uluğ Bey öldü (d. 1394). Timur İmparatorluğu’nun 4. Sultanı Uluğ Bey 1421 yılında Semerkant’da (bugün Özbekistan sınırlarında) 3 katlı bir rasathane inşaa ettirmişti. Uluğ Bey Astronomi ve matematik konularında bilgili olan Uluğ Bey’in kurduğu ve Uluğ Bey Rasathanesi olarak anılan bu önemli yapı İslam dünyasındaki en büyük ikinci rasathaneydi. Günümüze ulaşamayan yapı ilk görselde temelleri üzerinde canlandırılmış. 30-33 metre yüksekliğinde 46 metre çaplı silindirik bir yapı olan gözlemevi binasının ilk katı çalışanların yaşam alanı için ayrılmış, ikinci ve üçüncü katlarıyla düz biçimdeki çatısı gözleme ayrılmıştı.

Uluğ Bey rasathanesinin canlandırması.

1930 – Amerikalı matematikçi ve astronom Ellen Hayes öldü (d. 1851)
1946 – Amerikalı albay, mühendis ve astronot Steven R. Nagel doğdu (ö. 2014)
1951 – Meksikalı-İngiliz fizikçi, kozmolog ve akademisyen Carlos Frenk doğdu.
1968 – Avusturya-İngiliz fizikçi ve akademisyen Lise Meitner (d. 1878)
1980 – Nobel ödülü sahibi, Amerikalı fizikçi ve matematikçi John Hasbrouck Van Vleck öldü (d. 1899)
1992 – Amerikan-İngiliz fizikçi ve filozof David Bohm öldü (d. 1917)
1999 – Amerikalı fizikçi ve akademisyen Robert Mills öldü (d. 1927)

26 Ekim

26 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1940 – North American P-51 Mustang prototipi ilk defa havalandı. Hız, menzil, manevra kabiliyeti ve ateş gücü P-51’e rakiplerine karşı üstünlük sağlamıştı.

P-51 Mustang

1958 – Pan American Airways, Boeing 707’nin New York City’den Paris’e ilk ticari uçuşunu gerçekleştirdi.

1968 – Soyuz 3, Sovyetlerin ilk uzay buluşmasını gerçekleştirmek için fırlatıldı. Bu, Soyuz 1 kazasından yaklaşık bir buçuk yıl sonra gerçekleştirilen ilk Soyuz fırlatmasıydı. Bir gün önce fırlatılan insansız Soyuz 2 uzayaracına yaklaştıktan sonra kenetlenmek için üç deneme yapan Soyuz 3 kozmonotu Georgy Beregovoy başarı sağlayamadı. Bu denemelerin sonrasında, Beregovoy yörüngede topografik ve meteorolojik gözlemler yaptı. Ayrıca yörüngeden TV yayını gerçekleştirildi.

1977 – Uzay mekiği Enterprise, Edwards Hava Kuvvetleri Üssü’nde, son serbest uçuş testini gerçekleştirdi.

2004 – Cassini uzayaracı Satürn’ün uydusu Titan’a ilk yakın geçişini gerçekleştirdi. 9 farklı fotoğrafın işlenerek birleştirilmesiyle oluşturulan mozaik görselle Titan’ın ilk kez tam disk görüntüsü elde edilmiş oldu. Mozaiği oluşturan görseller, atmosfer etkilerini azaltıp yüzey özelliklerini öne çıkarabilmek için işlendi. Birleştirilen görüntüde her piksel 2-4 km mesafeyi temsil ediyor.

Titan

26 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1631 – Alman astronom ve matematikçi Michael Maestlin öldü (d. 1550)
1846 – Amerikalı astronom Lewis Boss doğdu (ö. 19). Derlediği iki yıldız kataloğu en bilinen işleridir. En önemli keşfi ise Hyades yıldız kümesinin yakınsak noktasının hesaplanmasıydı. 1882 yılında Şili’ye Venüs geçişini gözlemlemek üzere bir araştırma gezisine öncülük etti. Ay’daki bir krater Onun onurana isimlendirilmiştir, ayrıca 1905 yılında Kraliyet Astronomi Topluluğu tarafından altın madalya ile ödüllendirildi.
1902 – Amerikalı astronom ve akademisyen Henrietta Hill Swope doğdu (ö. 1980)
1920 – Amerikalı astronom ve akademisyen Sarah Lee Lippincott doğdu (ö. 2019)
2015 – Amerikalı fizikçi ve akademisyen Leo Kadanoff öldü (d. 1937)

25 Ekim

25 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1965 – Atlas-Agena fırlatıldı. Agena hedefi yörüngeye ulaşamayınca Gemini 6 fırlatması ertelenmek zorunda kalacaktı. Nükleer savaş başlığı taşımak için kullanılan SM-65 Atlas roketinden türetilen bu tür, uzaya beş Mariner sondasını ve Gemini uzayaraçlarının kenetleneceği hedef araçları (Agena) çıkartmak için kullanıldı.

Atlas-Agena

2007 – Discovery uzay mekiği STS-120 görevi için geldiği uzay istasyonunun Destiny modülüne kenetlendi. Fotoğrafta uzay mekiği buluşma pitch (baş-kıç) manevrası yaparken görülüyor. Mekiğin altında yer alan bir termal tuğlanın fırlatma sırasında zarar görmesi nedeniyle, atmosfere girişte gerçekleşen Columbia faciasından sonra uzay mekiklerinin tuğlaları bu şekilde kontrol edilmeye başlanmıştı.

Discovery uzay mekiği baş-kıç manevrası yaparken. STS-120. NASA

25 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1647 – İtalyan fizikçi ve matematikçi Evangelista Torricelli öldü (d. 1608). Barometrenin mucidi olan Torricelli aynı zamanda Torricelli Yasası ile de tanınır. Bu yasaya göre bir kabın alt kısmına açılan bir delikten akan suyun hızı suyun derinliğinin karesi ile orantılıdır. Bu yasa Bernoulli yasasına da bir temel oluşturmuştur.

Ay’daki Torricelli krateri.

1789 – Alman astronom Heinrich Schwabe doğdu (ö. 1875)
1825 – Alman astronom ve jeofizikçi Johann Friedrich Julius Schmidt doğdu (ö. 1884)
1877 – Amerikan astronom Henry Norris Russell doğdu (ö. 1957)
1928 – Danimarkalı bilgisayar bilimci, astronom ve akademisyen Peter Naur doğdu (ö. 2016)
1935 – Amerikalı asker, pilot ve astronot Rusty Schweickart doğdu
1949 – İngiliz astronom ve Dante bilimci Mary Ackworth Orr Evershed öldü (d. 1867)
1910 – Amerikalı fizikçi ve video oyun tasarımcısı William Higinbotham doğdu (ö. 1994)