kara deliğin ilk fotoğrafı

Bilim insanları ilk defa bir kara deliğin olay ufkunun çevresini görmeyi başardılar.

Kara delikler sahip oldukları olağanüstü kütle sebebiyle uzay-zaman dokusunu içinden hiçbir şeyin çıkamayacağı kadar bükerler. Işığın dahi geri dönmesinin mümkün olmadığı bu sınır olay ufku olarak tanımlanıyor. Işık bu noktadan sonra geri çıkamayacağı için doğal olarak olay ufkunun içersi hiçbir biçimde görülemiyor. Zaten bu sebeple kara delik diye adlandırıyoruz.

Olay Ufku Teleskobu Dünya çapında dağılmış radyo teleskopları kullanarak sanal biçimde oluşturulmuş Dünya boyutlarında bir teleskop. Bir teleskobun boyutu onun çözünürlüğünü belirler. Olay Ufku Teleskobu 20 mikro-arcsaniye çözünürlüğe sahip. Bu çözünürlük Paris’te bir caféde otururken New York’taki bir gazeteyi okuyabilmenizi mümkün kılabilir!

kaynak: eso.org |

Bereşit Ay yörüngesine girdi

İsrail’de geliştirilen Bereşit adlı uzayaracı Ay yörüngesine girmeyi başardı. Ay yüzeyine inmesi planlanan aracın önce Ay yörüngesinde yapacağı manevralarla yavaşlaması gerekiyor. Bu manevralardan ilkini başarıyla gerçekleştiren Bereşit 8 Nisan’da ikinci manevrayı da gerçekleştirerek 211 km ile 467 km yükseklikteki eliptik bir yörüngeye yerleşmeyi başardı. Bereşit’in yeterince yavaşlayabilmesi için iki defa daha yörünge değiştirmesi gerekiyor.

Ay’ın arka yüzü. Bereşit/SpaceIL

Eğer bir cismin bulunduğu yörünge tam bir çemberse yörüngenin herhangi bir noktasındaki hızı hep aynı olur. Oysa neredeyse her zaman eliptik yani elips şeklinde yörüngelerden bahsederiz. Elips biçimli yörüngede hız her zaman aynı değildir ve etrafında yer aldığı gökcismine yakınken en yüksek uzakken de en düşün hız görülür.

Bereşit’in manevralarından bahsederken aslında hızın yüksek (hızlanmak için) veya düşük olduğu (yavaşlamak için) noktalarda uzayaracındaki roketin ateşlenmesinden bahsediyoruz. Bu sayede daha az enerji harcanarak istenilen hızlara ulaşılmış oluyor.

Apollo 7

Apollo 7 görevinde kullanılan Saturn V roketi, Atlas okyanusunun 10 km üzerinde yükselmekte. Saturn V’in 110 metreden yüksek olduğunu düşünürseniz birinci kademe motorlarının ürettiği gaz sütununa bakarak ne kadar güçlü olduğunu anlayabilirsiniz. Rafine edilmiş kerosenden oluşan RP-1 yakıtı ile sıvı oksijen yakan birinci kademe, roketi 60 km yükseklik ve saniyede 2.3 km hıza ulaştırdıktan sonra ayrılıyordu ki bu süreç fırlatmadan sonra 2.5 dakika sonra gerçekleşiyordu!

Fotoğraf bir uçaktan çekilmiş (C-135) 11 Ekim 1968.

Apollo 7 görevi ilk insanlı Apollo görevidir. Mürettebat Dünya yörüngesinde daha sonraki görevde ayrılıp tekrar kenetlenmesi denenmeden önce Komuta Modülü ile Servis Modülü’nün performansını test etti. Ayrıca uzaydan ilk kez canlı yayın denemesi yapıldı.

Görsel: NASA, yüksek çözünürlüklü hali burada.

kaynak: NASA | reddit.com | Wikipedia |

Alan Bean Godspeed

Ay’da yürüyen dördüncü insan olan NASA astronotu Alan Bean Godspeed üretken bir ressam, Amerikan donanmasında havacı subay, uçak mühendisi ve test pilotuydu.
15 Mart 1932’de dünyaya gelen Alan Bean 26 Mayıs 2018 yılında 86 yaşındayken hayatını kaybetti.

Alan Bean uzay konulu resimler yaptığı stüdyosunda .

Apollo 12 görevinde Ay Modülü’ne pilotluk yapan Bean, Ay’da yürüyen 4. insan olmuştu. Aynı zamanda ABD’nin uzay laboratuvar programı Skylab 3’de de komutan olarak görev almıştı.

Samanyolu dalgalıymış

Derya içre olup deryayı bilmeyen balıklar gibi biz de içinde bulunduğumuz Samanyolu galaksisini tam olarak bilmiyoruz. Diğer gökadalara dışardan bakmak onların tüm yapısını incelemeye müsade etse de Samanyolumuzun tam şeklini çözmemiz kolay değil. Sarmal yapıda olduğunu biliyor ve düz bir disk gibi düşünüyorduk. Eğer Çinli astronomların gözlemleri doğruysa düz sandığımız disk uçlarından eğimli olabilir. Gökbilimciler bu bulguya uzak noktalardaki 1.339 yıldızı inceleyerek ulaştılar. Sebeple ilgili bir şey söylenmese de gökadalar genelde komşularının kütleçekim etkisiyle şekil değiştirebiliyorlar.

Görselde, çevresiyle olan kütleçekim etkileşimi sonucu önemli biçimde bükülmüş olan ESO 510-G13 galaksisi görülüyor. Bu gökada 150 milyon ışıkyılı uzağımızda bulunuyor.

Kaynak: astronomidiyari.com | Görsel: NASA/ESA/Hubble UT

Haftalık Gökyüzü Raporu – 46

Rolls-Royce, yerli savaş uçağı motoru projesinden çıkıyor

Rolls-Royce sadece lüks arabalar üretmiyor, aynı zamanda önemli bir motor üreticisi. Uçak motorları konusunda da uzman. Türkiye’nin TF-X olarak bilinen Milli Muharip Uçak (MMU) programına motor geliştirmek isteyen Kale Grubu bu iş için Rolls-Royce ile 2017’de ortaklık kurmuştu. Rolls-Royce yaptığı bir açıklamayla Kale Grubu ile yürüttüğü çalışmaların kapsamını daralttığını duyurdu. Reuters kaynaklı bir habere göre Rolls-Royce aldığı karar için “geçen yıl Kale Grubu ile görüşmelerde fikri mülkiyetlerin paylaşılması ve projeye Katar-Türk ortaklı bir şirketin katılımıyla ilgili bir takım anlaşmazlıkların etkili olduğu” kaydedildi.

TF-X’in temsili bir görüntüsü

Türk-Katar ortaklı şirket diye bahsedilen, AKP iktidarına yakın sermayedar Ethem Sancak’ın BMC şirketi. Muhemelen TF-X projesinin potansiyel rantı, zırhlı araç üreten şirketi uçak motoru işine sokma fikrini doğurmuş. Rolls-Royce’un kararında S-400 geriliminin de etkisi olabilir. TF-X projesi hakkında detaylı bilgiyi Ayhan Tarakcı’nın videosundan edinebilirsiniz.

Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan anılacak

İÜ Amatör Astronomlar Kulübü, Dünya Emekçi Kadınlar Günü için 7 mart 2019’da Türkiye’nin astronomi araştırmaları adına önemli bir isim olan Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan’ın anılacağı bir etkinlik gerçekleştirecek.

Prof. Dr. Ethem Derman’ın sunum yapacağı etkinlikte hava koşulları uygun olduğu takdirde teleskoplarla gökyüzü gözlemi yapılacak.

Güneş Sistemi’ndeki en uzak gökcismi keşfedildi

Geçtiğimiz Aralık ortasında böyle bir başlık atıp Farout (çok uzak) adı verilen yeni keşfedilmiş bir gökcisminin haberini vermiştim. Şimdi Farout’tan da daha uzakta bulunan yeni bir cisim keşfedildi ve Farfarout (çok çok uzak) ismi verildi. Oy farfara farfara.. Farout 120 AB uzakta keşfedildi, Farfarout ise 140 AB uzaklıkta. Fark 3 milyar km civarında.

Ay yolundaki Bereşit ilk fotoğrafını yolladı

İsrail’in geliştirdiği ve Ay’a giden ilk özel girişim uzayaracı olması planlanan Bereşit sondası, Ay yolundaki ilk fotoğrafını yolladı. Fotoğrafta Avustralya kıtası görülüyor. Fotoğraftaki plakada “küçük ülke, büyük rüyalar” yazmakta. Önemli olanın büyük olmaktan çok hayaller olduğu açık.

Bereşit ile ayrıntılı bilgiyi bu yazıdan edinebilirsiniz.

SpaceX yolcu taşımacılığına bir adım daha yaklaştı

Hali hazırda Dragon kapsülleri ile Uluslararası Uzay İstasyonu’na kargo taşıyan SpaceX, yörüngeye mürettebat taşımak için tasarladığı kapsülü ilk denemesinde başarıyla yörüngeye çıktı. Elbette bu denemede araç boş gönderildi.

Dronlar Alemi

Doğu Eksperesi’nin Erzincan, İliç’ten geçerkenki olağanüstü görüntüsü dorn ile kaydedilmiş:

Çok uzun zamandır hayalleri süsleyen uçan arabalara hiç olmadığından daha yakınız. Pek çok ülkede farklı şirketler uçabilen arabalar üzerine çalışıyor, uçan taksiler hizmete girmeye hazırlanıyor. Peki sıradan arabalar için lastik üreten bir şirket bu dönüşüme nasıl hazırlanır? Goodyear’ın uçan arabalar için hem tekerlek hem de pervane olabilen tekerlek tahayyülü:

NGC 2997

Antlia (Hava Pompası) takımyıldızı sınırlarında (güney yarı gök küresi) yer alan bir sarmal gökada. 55 bin ışıkyılı genişlikteki bu galaksi yaklaşık 55 milyon ışıkyılı uzağımızda bulunuyor ve her saniye 1100 km kadar bizden uzaklaşmaya devam ediyor.

Galaksi düzlemi bizim bakış açımıza göre yaklaşık 45 derecelik eğime sahip; sıcak dev iyonize hidrojen gazı bulutlarıyla çevrili küçük galaksi çekirdeği etrafındaki ve onun etrafındaki sarmal kollar rahatça seçiliyor. Bu haliyle NGC 2997 sarmal gökadası Sc sınıfına girmekte.

Toplamda 100 milyar güneş kütlesine sahip olduğu düşünülen NGC 2997 Samanyolumuzdan daha az kütleye sahip.

görsel: VLT UT1 + FORS 1
kaynak: eso.org | apod.nasa.gov | lco.global/spacebook/galaxy-classification/ |

Haftalık Gökyüzü Raporu – 45

Murat Yılmaz Gödence Observatory

Mart geldi: geceler kısalsa da daha az zorlayıcı hava koşulları yakınımızda. Mart ayında Ay’ın ve gezegenlerin konumları ve önemli gök olaylarını ayrıntılı şekilde astrobilgi.org‘dan öğrenebilirsiniz.

Hava koşullarından ötürü gözlem etkinlikleri için genelde yaz ayları tercih edilse de bir süreden beri kışın da gidilebilecek gözlem etkinliği bulabiliyorsunuz.

Bunlardan biri olan Ankara Astronomi Topluluğu‘nun düzenlediği Beypazarı Karagöl gözlem ve astrofotografi kampının yenisi 8 Mart 2019 tarihinde gerçekleştirilecek. Beypazarı’na 30 km mesafede 1600 metre rakımlı Karagöl’de gerçekleşecek etkinlik Cuma-Cumartesi akşamı kamp, Pazar günü de kahvaltının ardından Ankara’ya dönüşle sonlanacak. Konaklama bireysel olarak getirilecek çadırlarda yapılacak. Çadır, mat, uyku tulumu ve mümkünse bir battaniye gibi bazı malzemelerin mutlaka getirilmesi isteniliyor. Kamp alanının da kendine göre bazı kuralları var. Ayrıntıları buradan öğrenebilirsiniz.

Eğer kampa katılamıyorsanız Ankara Astronomi Topluluğu üyelerinden Mustafa Aydın’ın Radyo A’da yaptığı astrofotoğraf söyleşisini dinleyerek bir sonraki etkinliğe kadar idare edebilirsiniz.

Tuhaf bir yıldız

Yıldızların çoğu birbirine benzer, boyut ve sıcaklıklarına göre içerdikleri elementlerin oranlarında fazla bir şaşma olmaz. Ancak bazı yıldızların yüzeylerinde kimi ağır elementler olağanın çok üzerinde bulunur. Kimyasal tuhaf olarak sınıflanan bu yıldızlar genellikle kırmızı-soğuk dev yıldızlar veya mavi-sıcak cüce yıldızlardır.

Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Tolgahan Kılıçoğlu, Ankara Üniversitesi Kreiken Gözlemevi T40 Teleskobu ile yaptığı 2 yıllık gözlem ve araştırmaları sonrasında bu bahsettiğimiz genel tanımlara da uymayan ‘kimyasal tuhaf’ olarak adlandırılan sıcak bir dev yıldız keşfetti. Mevcut teorilerin pek öngörmediği bu sonuç teorilerin geliştirilmesinde rol oynayacak.

Ankara Üniversitesi Kreiken Gözlemevi, Doç. Dr. Tolgahan Kılıçoğlu

Normal yaşantımızda farketmesek de Dünya’nın küresel olduğunun farkındayız, en azından şuursuz olmayanlarımız. Peki gezegenimizin küreselliğini gözle tespit edebilmek için çıkmamız gereken yükseklik ne kadardır? Evrim Ağacı’ndan Çağrı Mert Bakırcı konu hakkındaki ayrıntılı yazısında bu yüksekliğin 35.000 ft (10.670 km) veya biraz altı olduğunu belirtmiş. Yeri gelmişken AstroTürk’ün ufuk hesaplama aracını da hatırlatayım.

İsrail’in Ay yolculuğu başladı

İsrailli SpaceIL girişiminin geliştirdiği Ay sondası Bereşit 22 Şubat günü SpaceX Falcon 9 roketi ile Dünya yörüngesine girdi. Yörüngede gerçekleştireceği 3 manevra ile Ay’a ulaşmak için gerekli enerjiyi toplayacak Bereşit ismi verilen uzayaracı Ay’a ulaşan ilk özel girişim araç olacak ve İsrail Ay’a ulaşan 4. ülke olacak. Uzayaracıyla ilgili detaylı bilgiye buradan erişebilirsiniz.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 44

Samanyolu dalgalıymış

Derya içre olup deryayı bilmeyen balıklar gibi biz de içinde bulunduğumuz Samanyolu galaksisini tam olarak bilmiyoruz. Diğer gökadalara dışardan bakmak onların tüm yapısını incelemeye müsade etse de Samanyolumuzun tam şeklini çözmemiz kolay değil. Sarmal yapıda olduğunu biliyor ve düz bir disk gibi düşünüyorduk. Eğer Çinli astronomların gözlemleri doğruysa düz sandığımız disk uçlarından eğimli olabilir. Gökbilimciler bu bulguya uzak noktalardaki 1339 yıldızı inceleyerek ulaştılar. Sebeple ilgili bir şey söylenmese de gökadalar genelde komşularının kütleçekim etkisiyle şekil değiştirebiliyorlar.

Çevresiyle olan kütleçekim etkileşimi sonucu önemli biçimde bükülmüş olan ESO 510-G13 galaksisi 150 milyon ışıkyılı uzağımızda bulunuyor. Görsel: NASA/ESA/Hubble UT

Tesadüfen keşfedilen komşu gökada

Samanyolu’nun 30 ışıkyılına kadar yakınında olan gökadalar komşu olarak anılır. Astronomlar Samanyolu halesi içinde bulunan (~13.000 ışıkyılı) yıldız kümelerinden biri olan NGC 6752‘deki beyaz cüceleri incelerken milyonlarca ışıkyılı uzakta yer alan bir cüce gökada keşfetti. 100 bin ışıkyılı çapındaki Samanyolu’na göre yaklaşık 3000 ışıkyılı çapıyla oldukça küçük kalan bu gökada Bedin 1 olarak isimlendirildi.

Samanyolu’ndan bu kadar bahsettikten sonra içinde bulunduğumuz galaksi hakkındaki 25 ilginç bilgiye de gözatmak isteyebilirsiniz diye yazıyı buraya bırakıyorum.

İstanbul Üniversitesi Amatör Astronomlar Kulübü Mars’taki su ve yaşam izlerini astroarkeoloji ve astrobiyoloji açısından irdeleneceği bir sunum organize ediyor. 15 Şubat Cuma günü saat 18:00’da gerçekleşecek sunumu Olcaytuğ Özgüllü yapacak.

Son olarak Ay’ın arka tarafına uzayaracı gönderen Çinliler sadece Ay yüzeyine yönelik çalışmıyorlar. Bambaşka bir perspektiften alışılmadık bir görüntü sunan bu fotoğraf Çin’in Ay yörüngesindeki Longjiang-2 uydusunca çekildi. Uydudan gönderilen 16kb boyutundaki görüntünün Dünya’ya transferi 20 dakika sürmüş. Uzayda iletişim oldukça yavaş işliyor.