Türkiye’nin ilk cep uydusu uzayda

Grizu 263 Uzay Takımı’nın geliştirdiği Grizu 263A isimli cep uydusu, SpaceX tarafından uzaya fırlatıldı. Uydunun 500 km yörüngede üç yıl boyunca çalışması bekleniyor. Uydunun yapacağı ölçümler Bülent Ecevit Üniversitesi bünyesinde kurulan yer istasyonunca toplanacak.

Türkiye’nin ilk cep uydusu Grizu 263A

Cep (PocketQube) sınıfı uydular 5cm ölçüsünde küp şeklinde oluyor. Normal küp uyduların (10cm) sekizde biri hacme sahipler.

Fırlatma SpaceX tarafından yürütülen Transporter-3 görevi kapsamında yapıldı. Aynı anda toplam 105 uydu yörüngeye çıktı.

2016 yılında kurulan Zonguldak Bület Ecevit Üniversitesi bünyesindeki Grizu 263 Uzay Takımı Cansat Competition yarışmasında 2018 yılında Dünya ikincisi, 2021 yılında ise Dünya dördüncüsü olmuştu.

kaynak: grizu263

güney ışıkları

Genel olarak kutup ışıkları/aurora olarak adlandırılan doğa olayları, gerçekleştikleri bölgeye göre kuzey ışıkları veya güney ışıkları olarak da adlandırılıyorlar. Aşağıdaki fotoğrafta Hint Okyanusu üzzerindeki güney ışıkları gözüküyor. Fotoğraf Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki astronotlarca çekilmiş.

Uzay İstasyonu’ndan görüntülenen güney ışıkları.

Dünya’nın manyetik alanının doğruca Yer’e gelmesini engellediği güneşten gelen yüklü parçacıkların bir kısmı kutuplardan doğru atmosferimize sokulurlar. Bu esnada da florasan lambaların yanmasına benzer biçimde çeşitli renklerde ışıldamalara sebep olurlar.

görüntü: spaceweather.comUUİ astronotları

30 Aralık: Samanyolu’ndan başka galaksiler olduğunun anlaşıldığı gün

30 Aralık 1924 günü, astronom Edwin Hubble, o güne kadar sarmal bulutsu olarak tanımlanan Andromeda‘nın aslında bir galaksi olduğunu ve Samanyolu‘nun evrendeki birçok galaksiden sadece biri olduğunu duyurdu.

İnsanlar Copernicus ve Galileo’ya kadar Dünya’nın tüm evrenin merkezinde olduğuna inanıyorlardı; ve evren oldukça küçük bir yerdi. Dünya ve diğer gezegenlerin Güneş’in etrafında dolandığı anlaşılınca, bu defa Güneş’in evrenin merkezi olduğuna inanmaya başladılar. Elbette sonradan güneş sistemimizin de evrenin merkezinde olmadığı ortaya çıktı.

Pek de büyük olmayan evrenin merkezindeki Dünya modeli.

Hubble’ın keşfi

Edwin Hubble Güney Kaliforniya’da bulunan Wilson Dağı’ndaki yeni ve güçlü 2,5 metrelik (100 inç) teleskopla spiral bulutsular üzerinde çalışıyordu. Gökyüzündeki bu bulanık ışık parçalarının genel olarak galaksimizdeki gaz veya toz bulutları olduğu düşünülüyordu. Bu bulutların, Macellan Bulutları hariç, evrendeki her şeyi içerdiği varsayılıyordu. Bazı bulutsularda birkaç yıldız varmış gibi görünse de hiçbiri Samanyolu gibi kalabalık değildi.

Andromeda’nın ilk fotoğrafı. Astrofotografi öncüsü Isaac Robert, 1888 yılında çekti.

Hubble Andromeda’da sadece birkaç yıldız bulmakla kalmadı, Cepheid değişken yıldızlarını da keşfetti. Bu yıldızların parlaklığı değişir. Henrietta Leavitt adlı çok akıllı bir Harvard hesaplama uzmanı, 1912’de onlarla mesafemizin ölçülebileceğini keşfettmişti. Bu tip bir yıldızın parlaklığı ve periyodu hesaplandığında ne kadar uzakta olduğunu belirleyebiliyorsunuz. Yıldızın parlaktan soluğa ve tekrar parlağa dönme süresinin uzunluğuna periyod deniyor.

Bogdan Jarzyna //www.astrobin.com/354627/

Leavitt’in formülünü kullanan Hubble, Andromeda’nın yaklaşık olarak 860 bin ışık yılı uzakta olduğunu hesapladı. Bu değer, Samanyolu’ndaki bilinen en uzak yıldızla aramızdaki mesafenin 8 katı kadardı. Bu keşif ‘bulutsu’ denilen bu yatıların aslında Samanyolu’nun dışında ayrı yıldız sistemleri olduğunu gösteriyordu; Elbette evrenin Samanyolu’ndan ibaret olmadığını da.

Evreni kavramamızda büyük bir çığır açan keşif ilk başta pek ses getirmemişti. Gazeteler Hubble’a ancak 25 Şubat’ta başka bir bilimciyle bir ödülü paylaştığında yer verdi.

Çalışmalarına devam eden Hubble yeni galaksiler keşfetti. Bu yeni galaksilerin Doppler etkisi analizini yaptığında ise başka bir büyük keşfe daha imza atacaktı.

Evrenin genişlediğinin keşfi

Doppler etkisi yakınlaşan veya uzaklaşan bir kaynaktan yayılan dalgaların, bir gözlemci tarafından farklı algılanmasına neden olur. Buna klasik olarak ambulans sireni örneği verilir.

Doppler etkisi yüzünden galaksiler (veya başka gökcisimleri) eğer bize yakınlaşıyorlarsa bize gelen ışınları belli ölçüde maviye kayar. Tersine bizden uzaklaşıyorlarsa bu kez de ışınlar kırmızıya kayacaktır.

Hubble’ın gözlemleri, kırmızıya kayma miktarının galaksinin uzaklığıyla orantılı olduğunu gösteriyordu. Bu sonuç, evrenin Büyük Patlama ile oluşarak genişlediği teorisini destekliyor.

Büyük Patlama sonrasında evrenin evrimi.

kaynak: wired.com |

ilk yayın: 31 Aralık 2020

James Webb teleskobu nerede?

James Webb Uzay Teleskobu Dünya’dan yaklaşık 1.5 milyon km uzaklıktaki Lagrange 2 (L2) noktası çevresinde görev yapacak. 25 Aralık 2021 günü fırlatılan teleskop görev yerine ilerlemeye devam ediyor.

3 Ocak: James Webb Dünya’dan 878000km uzaklaştı, L2 noktasına ise 568000km yolu kaldı. Böylece Lagrange 2 noktasına olan yolculuğunun %60’ını geride bıraktı.

27 Aralık: Teleskop Ay’ın yörüngesinin ötesine geçti. Fırlatmadan 60 saat sonra rotasına ince ayar çekmek için ikinci rota düzeltme ateşlemesi yapıldı. Ateşleme 9 dakika 27 saniye sürdü. Bu şekilde üç manevra planlandı. Sonuncusu fırlatmadan 29 gün sonra, James Webb’i L2’de optimum yörüngeye sokabilmek için gerçekleştirilecek.

Lagrange noktaları
L2 noktasının konumu (ölçeksizdir)

James Webb teleskobu, L2 noktasında yörüngede kalacak ve Güneş ve Dünya’ya göre her zaman aynı bölgede yer alacağı için çok daha geniş bir alanı rahatça gözleyebilecek.

Bu şekilde teleskobun bulunacağı yörünge ile, Dünya ve Ay’a olan uzaklığı karşılaştırılmış. Teleskop yaklaşık 400.000 km uzağımızdaki Ay’ın dahi çok ötesinde olacak. Aşağıda da diğer Lagrange noktaları ile James Webb’in bulunacağı L2 noktasının yerleri gösterilmekte.

James Webb'in yörüngesi, Ay ve Dünya'nın uzaklıklarının karşılaştırılması
Ay, L2 noktası ve Hubble yörüngelerinin karşılaştırması (ölçeksizdir)

Hangi teleskop: yeni başlayanlar için teleskop önerisi

Astronomiyle ilgileniyorsanız bir yerden sonra teleskop edinme isteği de kendini gösteriyor ve kafalarda hangi teleskop sorusu ortaya çıkıyor. Öncelikle bilmeniz gereken teleskop almak için acele etmeniz gerekmediği. İlk olarak teleskoplar hakkında yeterli bilgiye sahip olup kendi koşullarınıza uygun bir model seçmek daha sağlıklı bir karar olacaktır.

Genelde astronomiye dürbün ile başlanması önerilir. Teleskopla başlamaktan daha ucuz bir alternatif. Üstelik kullanması daha kolay. Teleskop kuramadığınız yerde rahatlıkla gözlem yapabilirsiniz. Dürbünlerin büyütme gücü düşük olduğu için gökyüzünde daha geniş bir alan gösterirler. Bu sebeple derin uzay cisimleri dediğimiz bulutsu ve yıldız kümelerini çok güzel gösterirler. Fakat düşük büyütme gücü dürbünleri Ay ve gezegen gözleminde dezavantajlı duruma geçirir. Derin uzay cisimleri için ışık kirliliğinden uzaklaşmak gerekiyor. Teleskoplar şehir içinden hiç olmazsa Ay ve gezegen gözlemlerine devam edebilirsiniz.

Gördüğünüz gibi, her şey koşullara bağlı olduğundan bir şey almadan önce iyi araştırma yapmak lazım. Ben burada 1500 lira bütçe dahilinde ilk teleskop olarak tercih edilebilecek, önerdiğim modelleri listeliyorum. Modeller arasındaki fiyat farklarını karşılaştırma kolaylığı olsun diye tek bir kaynaktan aldım. Siz alırken fiyatları başka mağazalardan da karşılaştırın.

yeni başlayanlar için teleskop önerileri

50mm çaplı

Bunlar para vermeye değer en ucuz teleskoplar ama kapasite bakımından son derece sınırdalar. Eğer bütçe sıkıntısı yoksa daha üst modelleri tercih etmek yerinde bir karar olacaktır. Bu modellerden daha ucuzlarını optik kalitesi bakımından tatmin edici sonuçlar veremeyecek oyuncaklar olarak değerlendirmek lazım.

Celestron PowerSeeker 50AZ
1554₺ hepsiburada.com

Meade Infinity™ 50 Alt/Az
2048₺ astroshop.com.tr