21 Ağustos 2017 güneş tutulması (Amerika Birleşik Devletleri)

21 Ağustos 2017 günü, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki 300 milyondan fazla insan güneş tutulmasına şahit olacak.

Ay’ın yaklaşık 112 km genişliğindeki gölgesi, Kanada ve ABD üzerindeki 14 eyaletten geçerek kıtayı boydan boya geçecek.

Bu güneş tutulması ne yazık ki Türkiye’den gözlemlenemeyecek ancak hatırlatmakta yarar var: Güneş’e doğrudan veya daha da kötüsü bir teleskop veya dürbünle bakılması kalıcı göz hasarlarına sebep olabilir. Bunun için isli cam, röntgen filmi gibi şeyleri değil özelleşmiş güneş filtrelerini kullanmanız gerekir; zira görünür ışığı filtreleyen nesneler, gözle görülmeyen zararlı ışınları engelleyemez.

Yenişarbademli’de muhteşem bir gökyüzü şöleni gerçekleşti

Geçtiğimiz hafta Isparta’nın Yenişarbademli ilçesinde gerçekleştirilen Gökyüzü Gözlem Şenliği’ne katıldım. İlçe sınırlarındaki Dedegül dağının yamacındaki 1700 metre yükseklikteki Melikler yaylasında yapılan gözlem şenliği müthiş bir deneyim oldu.

Şenlik alanı 1700 metre yükseklikte nemden fazla etkilenmiyor. Yakınlarda ışıklarıyla gökyüzünü boğabilecek büyük bir şehir de mevcut değil. Tüm bunların sonucu olarak insana gerçekten karanlık bir gökyüzü sunuyor. Birçok yıldız kümesini çıplak gözle rahatlıkla seçebiliyorsunuz.

Dedegül Dağı’nın üzerinde Samanyolu.
Can Rıfat Turcan

İlk kez böylesi bir etkinlik gerçekleştirildiği için kimi aksaklıklar olmadı değil ancak Yenişarbademli’nin doğası ve olağanüstü güzellikteki gökyüzü ve gözlem koşulları tüm bunları unutturmaya fazlasıyla yetti. Yenişarbademli’nin sahip olduğu doğa, tarih ve elbette ışık kirliliğinden uzak konumu gelecek yıllardaki etkinlikler için büyük umut vadediyor. Türkiye’nin en önemli gözlem şenliklerinden birine dönüşememesi için bir sebep göremiyorum.

Elbette böyle bir etkinlik için doğa kadar, organizasyonu yapacak insanlar da gerekiyor. Yenişarbademli belediyesinin desteği ile gerçekleşen etkinlikte belediye başkanı Mustafa Erdem ve ekibi oldukça misafirperverdi. Organizasyondan sorumlu Rana Özdemir ve başta Prof. Dr. Ethem Derman ile Prof. Dr. Zeynel Tunca olmak üzere sunumlar ve etkinlikleri hazırlayanlar alkışı hakediyor.

karşı konumdaki Satürn

Satürn 15 Haziran’da karşı konumdaydı. Dünya’dan uzak yörüngeye sahip gökcisimlerinin Güneş-Dünya-gökcismi biçiminde dizilmesi durumuna ‘karşı konum’ diyoruz. Karşı konumdaki gezegenlerin yüzeyi, Dünya’daki gözlemcilerin bakış açısından tam olarak aydınlanmış olarak görülür. Bu görüntü 11 Haziran’da karşı konuma yakınken çekildi:

Satürn’ün şimdiye dek yerdeki teleskoplardan elde edilmiş en keskin görüntüsü bu olabilir. Yedi amatör astronomdan oluşan bir grup tarafından, 105 cm çaplı Pic du Midi gözlemevinden elde edilen bu görüntüde, Satürn’ün halka yapısı oldukça detaylı biçimde görülmekte.

Pic di Midi, belli zamanlarda amatör astronomların kullanımına açılan bir gözlemevi. Satürn’ün yörüngesinde dolaşan Cassini uzayaracından elde edilen veriler sayesinde, astronomların yerdeki teleskoplarla Satürn’ü izlemesine gerek kalmıyor. Cassini ise şu sıralar Muhteşem Son’unun 9. turuna devam ediyor.

Satürn nasıl görülebilir?

Halkalı gezegeni gözlemek için güney doğu yönüne bakmanız gerekiyor. Parlak olacağı için farketmesi kolay olacaktır. İyi seyirler.

kaynak: planetary.org |

Analemma

Yunanistan’da bulunan antik Corinth şehrindeki Apollon tapınağı üzerinde analemma.
Telif: Anthony Ayiomamitis

Eğer her gün aynı saatte güneşi fotoğraflarsanız, güneşin gökyüzündeki konumunun sabit kalmadığını farkedersiniz. Yıldızımız gökyüzünde bozuk bir ‘8’ çizer. Gökbilimde bir gök cisminin diğer bir gök cisminden gözlendiğinde, günün belli anındaki konumunun hareketini gösteren eğri analemma olarak adlandırmaktadır. Türkçesi günizi olarak da geçmekte.

Güneş’in analemmasının bu şekli almasındaki etkenler Dünya yörüngesinin elips şekli ve Dünya’nın eksen eğikliğidir. Bu etkenler değiştiği için farklı gezegenlerde analemmanın şekli de farklı olur.

Güneş Mars gökyüzünde bu şekilde bir analemma çizer.

Analemma yakalamak neden zordur?

Analemma çekmek oldukça zordur. Çünkü tek seferde yakalayabileceğiniz bir olay değil. Yıl içersinde 30 – 50 gün çekim yapmanız gerekir. Daha sonra bu çekimler bilgisayarla birleştirilmeli.

En üstte fotoğrafını gördüğünüz Anthony Ayiomamitis, analog (filmli) makina kullanmış. Önce güneşten gelecek aşırı ışığı kesmek için bir filtre kullanarak güneşin gökyüzündeki hareketlerini yakalamış. Tabii bu yıl boyunca, günün hep aynı vaktinde, aynı noktadan, aynı pozisyonda çekim yaparak mümkün oluyor! Filtre harabelerden gelen ışığı da engellediğinden onlar bu çekimlerde filme yansımıyor. Daha sonra antik harabeleri filtre olmadan ve güneş gökyüzünde değilken çekmiş. Meşakatli bir iş ancak hakkını veriyor.

Tutulemma: güneş tutulmalı analemma

Aşağıda gördüğünüz resim ise Türkiye’den bir astrofotoğrafçının, Tunç Tezel’in kardeşi Cenk Erim Tezel ile beraber çektiği düzünelerce görüntünün birleştirilmesiyle oluşturulmuş 2006 analemması. Bu analemmanın dikkat çekici farkı elbette güneş tutulmasını da içermesi. Resmin sağ altında Venüs parlamakta.

Telif: Tunç Tezen & Cenk Erim Tezel

Tunç Tezel bu analemmayı ‘tutulemma’ olarak adlandırmış.  Bu kelimeyi, analemma ve tutulma kelimelerinin birleşimiyle, kendisi icat ettmiş.

kaynaksolar-center.stanford.edu | spaceweather.com |

Phobos

İnsanlar Mars’ın varlığını binlerce yıldır bilseler de Phobos’un varlığından 1877 yılında Amerikalı astronom Asaph Hall sayesinde haberdar oldular.

Mars’ın iki uydusundan gezegene daha yakın olan Phobos kardeşi Deimos’a göre daha büyük olmasına karşın 22 km çapıyla Güneş Sistemi’ndeki en küçük uydulardan biridir. Yapısı C tipi asteroitlerde olduğu gibi karbon zengini kayadan oluşur. Benzer özellikteki diğer Mars uydusu Deimos gibi bir zamanlar asteroitken, gezegenin kütle çekimine yakalanarak uyduya dönüştüğü düşünülmekte.

ISRO / ISSDC / Emily Lakdawalla

 

 

Yörünge yüksekliği yaklaşık 6000 km olan uydu, Mars’taki bir gözlemci için günde iki defa doğup batar. Yüksekliğinin az olması, Mars’ın bazı bölgelerinde hiç görülememesine sebep olur.

Gökbilimciler Phobos’un 50 milyon yıl içinde ya Mars’a düşeceğini ya da yörüngede kütleçekim gelgit etkilerine dayanamayarak parçalanacağını düşünüyorlar. Eğer parçalanacak olursa Mars da halkalı bir gezegene dönüşebilir. Hakkımızda hayırlısı.

halkalı mars
Uydusunun hazin sonu Mars’ı daha yakışıklı hale getirebilir.

Yörüngesindeki gariplikler gökbilimcilerin içinin oyuk olabileceğini düşünmeye itmişti. Yapılan incelemeler, Phobos’un %25-35 oranında gözenekli olması gerektiğini göstermişti. Bu sonuç gezegenbilimcilere Phobos’un Mars’ın etrafında tur atan bir “moloz yığını”ndan biraz daha fazlası olduğu konusunda yol gösterdi. Büyük ve küçük parçaların biraraya gelmesiyle oluşan bir moloz yığını, bu parçalar birbirine tam uymayacağı için içinde boşluklar oluşur.

 

Haftalık Gökyüzü Raporu – 25

Haziran ayında gökyüzünde neler göreceğiz?

Bu sene yaz gecikti ancak havalar güzelleşiyor. Peki açık gece gökyüzünde neler görebileceğiz? Uzaydan Haberler’in Haziran Ayı Gökyüzü Rehberi’nden öğrenebilirisiniz.

Türkiye’de geliştirilen küp uydu uzay istasyonundan fırlatıldı

İstanbul Teknik Üniversitesi ve HAVELSAN tarafından geliştirilen  BeEagleSat ve HAVELSAT ismi verilen küp uydular Uluslararası Uzay İstasyonu’ndan 26 Mayıs 2017 tarihinde Türkiye saati ile 15:15’de Dünya yörüngesine bırakıldı. Projeye Sabancı Üniversitesi de x ışını algılayıcısı tasarlayarak katıldı.

Küp uydular Avrupa Birliği 7. Çerçeve Programı projesinin bir parçası olarak geliştirilmiş. Projede toplam 50 küp uydu var ve alınacak sonuçlar neticesinde mevcut termosfer modelinin iyileştirilmesi ümit ediliyor.

Elon Musk, Trump’ın danışmanlığından istifa etti

Elon Musk, Donald Trump’ın danışmanlığından istifa etti. İstifanın sebebi Trump’ın iklim değişikliği karşıtı fikir ve politikaları. Trump Amerikası Paris İklim Anlaşması’ndan çekiliyor. Aslına bakarsanız iklim konusunda Trump’ın uyguladığı politika ile seçim kampanyasında söyledikleri arasında herhangi bir fark yok.

Musk’ın Trump’la ilgili ilk hayal kırıklığı NASA bütçesi konusunda olmuştu. Trump, NASA için 19.5 milyar dolarlık bütçe ve 2033’e kadar Mars’a gitme ültimatomunu da içeren S.442 kararnamesini imzaladıktan sonra. Recod’un kurucu ortaklarından Kara Swisher “Elon Musk biryerlerde gülümsüyor” mealinde bir tvit atmıştı; Musk ise bütçenin NASA’da neredeyse hiçbir şeyi değiştirmeyeceğini ve gelecek Mars görevleri için ek fon ayrılmadığını söyleyip bütçeden sanıldığı gibi memnun olmadığını belirtmişti.

Ben tabii kimsenin günahını almayayım ama uzay endüstrisine yatırım yapan Musk’ın bu beyanından sonra siz aklınıza yazar kasa sesi getirin 😉

SpaceX Dragon kapsülü uzay istasyonuna vardı

SpaceX’in uzay istasyonuna ikmal taşıyan Dragon kapsülü Uluslararası Uzay İstasyonu’na başarıyla kenetlendi. Astronotların CanadArm isimli robot kol kullanarak kenetledikleri kapsül 1 ay boyunca UUİ ile kaldıktan sonra kontrollü şekilde atmosfere giriş yapıp Büyük Okyanus’a indirilmeye çalışılacak. SpaceX kapsülü tekrar kullanabilmeyi umut ediyor.

Pahalı bulunca kendi dronunu üretti

Siirt’te üniversite öğrencisi Ferman Özlük, piyasada beğendiği dronun pahalı olduğunu görünce arkadaşlarını da harekete geçirip dron üretti. Siirt Üniversitesi Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu Elektrik ve Enerji Teknolojisi Bölümü’nda öğrenci olan Özlük, Sistem Analizi ve Tasarım dersinin proje ödevi için dronu kendisi üretmeye karar vermiş:

“Arkadaşlarımla drone yapmak için para topladık. Hangi parçalar lazımsa araştırdık. Kumanda, motor ve diğer parçaları tek tek inceleyip sipariş ettik. Okula getirip birleştirdik. Sürücüsüyle ilgili bazı özellikleri de araştırarak çözdük. Gittiğim alışveriş merkezlerinde drone fiyatları 7-8 bin lira civarındaydı. Kendi hava aracımızı ise yaklaşık 700 liraya mal ettik.”

Anadolu Ajansı

Hindistan en güçlü roketini başarıyla fırlattı

Hindistan da kendi roketlerini geliştirmekle meşgul. Hindistan Uzay Araştırmaları Kurumu (ISRO) şimdiye kadar geliştirdiği en güçlü ve ağır roket olan GSLV Mk III (Geosynchronous Satellite Launch Vehicle Mark III ) roketini başarıyla fırlattı. 5 Haziran’da Sriharikota’daki Satish Dhawan Uzay Mekezi’nden fırlatılan roket ile GSAT-19 isimli iletişim uydusunu yer eş zamanlı yörüngeye başarıyla oturtuldu.

Yeni roket Hindista’nın halihazırda kullanımda olan GSLV Mk II roketinin geliştirilmiş bir versiyonu. 49 metrelik yükseklik 43 metreye düşürülmüş, asıl fark ise ağırlıkta. 705 ton kalkış ağırlığına sahip GSLV Mk III 200 ton daha ağır. Yük kapasitesi iki katına çıkarak 4 tona ulaşmış.

Roket daha önce yeni geliştirilen 3 astronot taşıma kapasiteli bir kapsül ile denenmiş. Bu testte yörüngeye çıkılmamış ancak roketin ileride Hindistan’ın insanlı uzay görevleri için önemli bir basamak olacağını söylemek zor değil.

Stratolaunch: havadaki roket rampası

Microsoft kurucu ortaklarından Paul Allen’ın şirketi Stratolaunch Systems bugüne kadar tamamı kompozit malzemeden üretilmiş en büyük uçağı Mojova Çölü görücüye çıkardı. Dev uçağa 6 adet Boeing 747 motoru güç veriyor. Kalkış ağırlığı 590 tona kadar çıkabilen uçağın test uçuşlarına başlayacak. Uçağın bu kadar büyük olmasının sebebi stratosfere kadar tırmanıp oradan uzaya roket fırlatmada kullanılmak istenmesi. En büyük hava sürtünmesi atmosferin stratosfere kadar olan kısmında gerçekleştiği için, bir rampadan fırlatılıp onlarca kilometre yükselene kadar sürtünmeden dolayı harcanan yakıttan tasarruf sağlayacak. Stratolaunch’ın 2020’ye kadar tam kullanıma girmiş olması planlanıyor.

NASA Güneş’i hedefliyor

NASA geçtiğimiz hafta Güneş’i inceleyecek Parker Güneş Sondası’nı tanıttı. Sonda yıllar içersinde Güneş ve Venüs çevresinde hızlanarak şimdiye dek ulaşılmamış bir hızla Güneş’e yaklaşacak. Araştırmacılar bu sonda sayesinde Güneş’in taç küresinin neden yüzeyinden daha sıcak olduğu sorusunun yanıtını bulabilmeyi amaçlıyorlar.

Yenişarbademli Gözlem Şenliği

Isparta’nın Yenişarbademli ilçesinde belediyenin desteği ile 13-14-15 Temmuz 2017 tarihlerinde bir gökyüzü şenliği gerçekleştirilecek. Prof Dr. Ethem Derman ve Prof. Dr. Zeynel Tunca’nın konuşmacı olarak katılacağı ve pek çok amatör gökyüzü fotoğrafçısını yer alacağı şenlik gökyüzü sevdalılarını Isparta’da buluşturacak.

Yenişarbademli deniz seviyesinden 1150 m yükseklikte bulunuyor. Etkinliğin olacağı yer ise 1700 m yükseklikteki Melikler Yaylası’ndaki ‘Cennet’ adı verilen şenlik alanı. Otel pansiyon gibi imkanların çok az olduğu bölgedeki şenliğe katılanlar kamp çadırlarını hazırlamalı.

Son başvuru 16 Haziran Cuma  30 Haziran Cuma 17:30’a uzatıldı, katılım ücreti ise 50 ₺. Gözlem şenliği hakkında daha detaylı bilgi almak ve başvuru için aşağıdaki adresi kullanabilirsiniz:

www.yenisarbademli.bel.tr/tr/gozlem-senligi-basvuru-formu.aspx

Prof. Dr. Ethem Derman’ın şenlikle ilgili yazısını kendi sayfasından okuyabilirsiniz.

AstroFest 2017

Gökbilim sevdalılarını 2015 yılından beri Uludağ’da biraraya getiren AstroFest, bu yıl 28-29-30 Temmuz tarihlerinde gerçekleştirilecek. Uludağ Gözlem Festivali’nin bu seneki adresi Uludağ Bof Otel olacak.

Gece gözlemi haricinde gündüzleri “NASA’dan, JAXA’dan (Japon Uzay Araştırma Ajansı), Utrecht Üniversitesi’nden, ODTÜ’den, Boğaziçi Üniversitesi’nden, TÜBİTAK’tan gelen konuklarla gerçekleşecek olan astronomi söyleşileri, her yaş grubuna yönelik astronomi atölyeleri, Doğadaki İnsan belgesel serisi ile doğayı bize sevdiren Serdar Kılıç doğa yürüyüşleri” gerçekleştirilecek.

Festivale katılım için bilet almak gerekiyor. Bilet almadan önce ön kayıt yaptırıp sıkça sorulan soruları okumanız istenmekte. Bilet aldıktan sonra oteli arayıp rezervasyonunuzu gerçekleştirmeniz gerekiyor.

Ön Kayıt için TIKLAYINIZ
 
Bilet almak için TIKLAYINIZ
 
Sıkça Sorulan Sorular için TIKLAYINIZ

 

Zarya ve Unity modülleri

Fotoğrafta Uluslararası Uzay İstasyonu görülüyor; bugünkü heybetli halinden henüz eser yok. Uzay istasyonuna giren ilk astronotlar tarafından 29 Mayıs 1999’da çekilen bu görüntüde, Rusların Zarya (güneş panelli) ve ABD’nin Unity modüllerinden ibaret olan istasyon inşaa sürecinin daha başında.

Unity ve Zarya modülleri Aralık 1998’de uzay mekiği Endeavour astronotları tarafından robot kol yardımıyla birleştirilmişti. Uzay istasyonuna ilk girenler ise bir sonraki uzay mekiği seferiyle (STS-96) gelen NASA astronotları Kent Rominger, Rick Husband, Ellen Ochoa, Tammy Jernigan, Dan Barry, Kanada Uzay Ajansı astronotu Julie Payette ve Roskosmos kozmonotu Valery Tokarev olacaktı.

Discovery uzay mekiği ile UUİ’ye kenetlenen mürettebat, sonraki görevler için su ve malzeme ikmali yapıp istasyonun filtrelerini temizleyip duman dedektörlerinin kontrolünü yaptı. Yani taşınmadan önce evi temizlediler.

Astronotların UUİ’de uzun süre kalabilmelerine olanak veren Zvezda servis modülü birleştirilene kadar kısa süreli görevler olan üç mekik seferi daha gerçekleştirildi (STS-101, 106 & 92). Astronotların UUİ’de uzun dönemli göreve başlamaları ise 2 Kasım 2000 tarihinde Sefer 1 ile olacaktı.

Uzay istasyonuna ilk giren astronotlardan olan Rick Husband ikinci UUİ ve aynı zamanda uzay görevini STS-107’de gerçekleştirmişti. Bu son görevde ne yazık ki Columbia Uzay Mekiği Faciası yaşandı.

kaynak: fb/NASAHistoryOffice |

Haftalık Gökyüzü Raporu – 24

İlk kozmonotlardan Viktor Gorbatko hayatını kaybetti

İlk Sovyet kozmonotlarından Viktor Gorbatko, 17 Mayıs’ta yaşamını yitirdi. Üç uzay uçuşu gerçekleştiren Gorbatko 82 yaşındaydı. Geçtiğimiz haftalarda hastalanıp hastaneye kaldırılan eski kozmonot yoğun bakıma ünitesinde hayatını kaybetti.

Uzay havasını da kirletmişiz

Yeryüzünü öylesine kirletiyoruz ki en yakın yerleşimden binlerce kilometre uzaklıktaki ıssız bir ada bile tonlarca atıkla kaplanabiliyor. Yeni yapılan bir araştırmaya göre marfitlerimiz yeryüzü ile sınırlı değil! Araştırmacılar 1950-1960 arasında 15-400 km yükseklikte yapılan nükleer silah testlerinin uzay havasını da olumsuz etkilediğini tespit etti.

Mezopotamya Astronomi Derneği ikinci yaşını kutladı

18 Mayıs 2015 tarihinde Batmanda kurulan ve Türkiye’nin ikinci Astronomi Derneği olan Mezopotamya Astronomi Derneği (MAD) iki yaşını kutladı. Dernek iki yıl boyunca herhangi bir yerden maddi destek görmeden 30’un üzerinde etkinliğe imza attıp binlerce kişiyi gökyüzü ile buluşturdu. Derneğin başkanı Mahmut Tekeş, Batman Yön gazetesine verdiği röportajda derneğin faaliyetlerini anlatıp, astronomların okullarda derse girememeleri sorununu gündeme getirdi.

Hilal Gözlemi

Müslüman dünyasında her Ramazan ‘hilal’ tartışması tekrar eder. Dini günler ay takvimine (kameri) göre belirlendiği için yeni bir ayın başlangıcını (Ramazan ayı) belirlemek için hilalin ne zaman görüldüğü önemli bir hâl alıyor. Mezopotamya Astronomi Derneği ve Batman il müftülüğünün organizasyonuyla, Batman’ın yüksek dağlarından olan Kıra Dağı’nda 25 ve 26 Mayıs akşamları “Hilal Gözlemi” yapılacak.

Astronomi Öğretmenleri Seminerleri – 14

Astronomi eğitimi alanların okullarda öğretmenlik yapamamalarının sonucu astronomi derslerinin çoğunlukla yetersiz gerçekleşmesine neden olmakta. Çünkü farklı dalların öğretmenleri astronomi dersine girdiğinde farklı ders işleyebiliyor veya astronomi konusunda yetersiz kalabiliyorlar. Bu soruna çare bulmak için Astronomi Öğretmenleri Seminerleri düzenlenmekte. Bu seminerlerde amaç astronomi derslerine giren öğretmenlere dersleri daha iyi işleyebilmeleri için gerekli teorik ve pratik eğitimi vermek. Astronomi Öğretmenleri Seminerleri’nin 14.sü 2-4 Haziran tarihlerinde Düzce’de gerçekleştirilecek.