26 Eylül

26 Eylül günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık olayları:

1981: Vietnamlı kozmonot adayı Bùi Thanh Liêm öldü. Vietnam Halkın Hava Kuvvetleri mensubu bir pilot olan Liêm, Vietnam Savaşı’nda pek çok defa uçtu. 1978 yılında Gagarin Askeri Hava Akademisi’nden mezun olan Vietnamlı pilot Interkosmos ile bağlantılı olarak Soyuz-37 görevinde Phạm Tuân’ın yedeği olarak seçilmişti. 1981 yılında bir Mig-21 ile uçarken yaşadığı kazada hayatını kaybetti.

2005: Cassini uzayaracı Satürn’ün uydusu Hyperion’u gözlemledi.

2006: Mars Keşif Gezgini Opportunity, Victoria kraterinin ağzına ulaştı. Fotoğrafta gezgin robotun hedefine ulaşmak için yol alırken ardında bıraktığı izler gözüküyor.

2008: İsviçreli pilot ve mucit olan Yves Rossy, jet motorlu kanatlarla İngiliz Kanalı’nı geçen ilk insan oldu. Tek motorlu Pilatus Porter model bir uçaktan, 2500 metre irtifadan atladıktan sonra saatte maksimum 190 km hıza eriştiği uçuşu 13 dakika sürdü. Rossy, 35 kilometre kanatlarıyla yol aldıktan sonra paraşütle yere indi.

25 Eylül

25 Eylül günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1644 – Danimarkalı astronom ve enstrüman ustası Ole Rømer doğdu (ö. 1710). Rømer ışık hızını ölçen ilk kişi olarak tanınıyor. Jüpiter’in uydusu Io’nun tutulmalarını inceleyen astronom, tutulmaların öngörülen zamandan 10 dakika kadar daha geç gerçekleştiğini saptayınca, bu farkın ışığın sınırlı bir hızla hareketinin sebep olacağını öngörüp bu hızı hesapladı.

Jüpiter üzerinde gördüğümüz ‘Io tutulması’.

1777 – İsviçreli matematikçi, fizikçi ve astronom olan Johann Heinrich Lambert öldü (d. 1728)

1973 – ABD’nin ilk uzay istasyonu olan Skylab’ın (uzay laboratuvarı) ikinci insanlı görevini yürüten astronotlar 59 gün sonra Dünya’ya döndüler. Jack Lousma, Owen Garriott ve Alan Bean kendilerini taşıyan Apollo kapsülü ile Pasifik okyanusuna indi. Ay’a insanlı görevler sonrasında Apollo teknolojisi Skylab programında kullanıldı.

Skylab

1992 – NASA’nın Mars Observer isimli robotik uzay sondası fırlatıldı. Uzayaracının amacı Mars yüzeyini, atmosferini, iklim ve manyetik alan özelliklerini incelemekti. Ne yazık ki Mars yolundaki sondayla iletişim 21 Ağustos 1993 günü, yörüngeye oturtma işlemi öncesinde koptu.

25 Eylül günü doğanlar ve ölenler:

1644 – Danimarkalı astronom ve bilimsel enstrüman yapımcısı Ole Rømer doğdu (ö. 1710).
1777 – İsviçreli matematikçi, fizikçi ve astronom Johann Heinrich Lambert doğdu (ö. 1728)

24 Eylül

24 Eylül günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1852 – Bir makinanın (buhar) güç verdiği ve kontrollü uçabilen ilk hava gemisi, Paris’ten Trappes’e kadar 27 km uçtu. Havagemisini geliştiren Fransız mühendis Henri Giffard, motor olarak kendi keşfi olan buhar enjektörü kullandı.

1964 NASA İnsanlı Yörünge Teleskobu için fizibilite çalışması yürüttüğünü duyurdu. Otomatik olarak kontrol edilen, astronotlar tarafından servis ve tamir için ziyaret edilen teleskop konsepti yıllar sonra Hubble uzay teleskobu ile gerçek oldu.

1970 – Sovyetler Birliği’nin geliştirdiği Luna 16 uzayaracının Ay toprağı örneğini taşıyan kapsülü Dünya’ya geri döndü. Böylece Dünya dışı bir cisimden tamamen otomatik olarak toprak örneği alıp Dünya’ya getiren ilk uzay görevi oldu.

Luna 16

1975 – ESA’nın ESTRACK ağı kuruldu. İlk 15 metre çaplı istasyon İspanya, Villafranca del Castillo’da inşaa edildi.

1977 – Uzay mekiği Enterprise test amaçlı Serbest Uçuş 3 görevini gerçekleştirdi. Yaklaşma ve İniş Test Programı, mekiğin aerodinamik yapısının incelendiği önemli fakat mekik tarihinin gözden kaçan bir serisidir.

24 Eylül günü doğanlar ve ölenler:

John Young

1054 – Alman besteci, matematikçi ve astronom, Reichenaulu Hermann öldü (d. 1013)
1742 – Alman matematikçi, astronom ve haritacı Johann Matthias Hase öldü (d. 1684)
1898 – Amerikalı astronom Charlotte Moore Sitterly doğdu (ö. 1990)
1930 – Amerikalı yüzbaşı, mühendis ve astronot John W. Young doğdu (ö. 2018). Young 1972 yılında Apollo 16 görevinin komutanı olarak Ay yüzeyine ayak basan dokuzuncu insan oldu. NASA’da 42 yıl aktif biçimde çalışan John Young kariyerini en uzun süre sürdüren astronot da olarak biliniyor.
1946 – Şilili astronom María Teresa Ruiz doğdu.

James Webb Uzay Teleskobu gözünden gezegenler

James Webb Uzay Teleskobu (JWST) kızıl ötesi alanda gözlem yapmak için tasarlandı. İnsan gözünün algıladığı görünür dalga boyları, elektromanyetik tayfın son derece sınırlı bir alanını oluşturur. Farklı dalga boyları ile yapılan gözlemler gökcisimlerine dair pek çok detayı ortaya çıkarabilir. JWST’nin gözlemlediği kızıl ötesi alan da astronomi açısından önemli veriler sağlamakta.

Teleskobun sahip olduğu kızılötesi gözlem kabiliyeti, milyarlarca ışık yılı öteye bakılmasını gerektiren, evrende oluşan ilk gökadaları inceleyebilmeyi sağlıyor. Elbette teleskobun bu yeteneği daha yakın bölgeleri incelemek için de kullanılabilmekte.

NASA araştırmacıları teleskobu ilk olarak Güneş Sistemi içindeki gezegenlere çevirdiler. Bu sayede gezegenleri kızılötesi bölgede hiç olmadığı kadar ayrıntılı görebilme şansına eriştik.

Jüpiter

James Webb’in yakın-kızılötesi dalga boyundaki gözlemleri, astronomlara yüzeyi devasa fırtınalarla kaplı Jüpiter’in iç yapısına dair ip uçları sağlayacak.

Jüpiter’in aşağıdaki iki görüntüsü, James Webb’in sahip olduğu üç özel kızılötesi filtreden biri olan Yakın Kızılötesi Kamerası (NIRCam) tarafından alınmıştır. Bu tarz görsellerde, insan gözünün algılayamadığı kızılötesi ışığı görünür spektruma yerleştiriyorlar. Genel olarak, en uzun dalga boyları daha kırmızı görünür ve en kısa dalga boyları daha mavi olarak gösterilir. Gözlemlerle elde edilen verilen verilerin işlenmesinde bilim insanlarının yanında, çok sayıda bilimci vatandaş da yer alıyor. Bu görsellerde de onlardan biri olan Judy Schmidt’in emeği var.

Neptün

Neptün’ü ilk ve tek ziyaret eden uzayaracı, 1989 yazında gezegenin yakınından geçen Voyager 2’dir. James Webb Uzay Teleskobu gezegenin halkalarını 30 yıldan uzun süre sonra en detaylı haliyle bize gösterdi.

kaynak:
Neptün: //www.nasa.gov/feature/goddard/2022/new-webb-image-captures-clearest-view-of-neptune-s-rings-in-decades
Jüpiter: //blogs.nasa.gov/webb/2022/08/22/webbs-jupiter-images-showcase-auroras-hazes/

19 Eylül

19 Eylül günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1848 – Satürn’ün aylarından Hyperion keşfedildi. Keşif, birbirlerinden bağımsız şekilde William Cranch Bond ve oğlu George Phillips Bond ile William Lassell tarafından yapıldı. Küresel bir görünüme sahip olmayan (elipsoidal olmayan) Hyperion bu türde keşfedilen ilk uydudur. Kütlesi, en küçük elipsodial uydu olan Mimas‘ın %15’i kadardır.

1870 – Prusya liderliğindeki Kuzey Almanya Federasyonu ordusu Paris kuşatmasını başlattı. Kuşatma sırasında Fransızlar haberleşme için yeni bir teknoloji olan sıcak hava balonlarını kullanacaktı [Mesut Uyar].

Sıcak hava balonları (temsili)

1962 – Bir English Electric Lightning F1 yere çakıldı. De Havilland şirketinin test pilot George Aird uçaktan atlamayı başararak yakındaki bir domates serasının çatısına indi. O an fotoğrafçı Jim Meads tarafından kaydedildi [Ron Eisele].

1976 – Türk Hava Yolları’na ait Antalya isimli bir Boeing 727, İstanbul-Antalya seferindeyken saat 22:45’de 8 kişilik mürettebat ve 146 yolcusu ile beraber Isparta sınırlarındaki Karatepe’ye çarptı. Pilotaj hatası sebebi ile gerçekleşen ve kKimsenin kurtulamadığı kaza THY’nin tarihindeki en büyük ikinci kaza sayılıyor.

9 Eylül günü doğanlar ve ölenler:

1749 – Fransız matematikçi ve astronom Jean Baptiste Joseph Delambre doğdu (ö. 1822)
1843 – Fransız matematikçi, fizikçi ve mühendis Gaspard-Gustave de Coriolis öldü (d. 1792).
1965 – Amerikalı yüzbaşı, pilot ve astronot Sunita Williams doğdu.