ilk uzay yürüyüşü

ivxjsupltj4vmsqtfnwu

18 Mart 1965 tarihinde Vostok-2 uzayaracıyla yörüngeye çıkan Sovyet kozmonotları Alexey Leonov ve Pavel Belyayev, insanlık tarihinin ilk uzay yürüyüşü görevini gerçekleştirdiler. Uzayaracının dışına çıkan ilk insan olan Alexey Leonov’un uzay yürüyüşü 12 dakika sürdü ve görevi süresince vücut sıcaklığı 1.8 derece artmıştı: Kozmonot, sıcak çarpmasına uğramanın sınırına ulaştı.

Leonov’un yaşadığı sorunlar bununla da kalmadı. Vakum ortamında fazla şişen uzay elbisesi, uzayaracına geri dönüşünde sıkıntı yaşamasına neden oldu. Soğuk Savaş ortamında diğer ülkelerin iletişimlerini dinleyebileceğini bilen Leonov protokollere uymayarak durumu yer kontrole bildirmedi.

vostok-2
uzay yürüyüşü görevi için 18 Mart 1965 günü uzaya fırlatılan Vostok-2 uzayarcı. Araç ertesi gün Dünya’ya geri döndü.

 

Leonov’un sonradan anlattıklarına göre girişe sığmaya çabalarken uzay elbisesi deforme olmuştu. Geri çıkması da mümkün değildi. Sonunda Leonov çare olarak bir valfi hafifçe açarak elbise içersindeki havanın bir kısmını tahliye ederek, elbiseyi 1.2 metrelik girişten geçebilecek boyuta getirmeyi başardı.

Sovyetler Birliği bu görevle beraber Sputnik 1 ile başlayan uzaydaki üstünlüğünü pekiştirmiş oldu.

Leonov 1975 yılında yine tarihi bir görev için uzaya tekrar çıktı ve ABD ve Sovyetler Birliği’nin ilk defa birlikte yürüttükleri Apollo-Soyuz görevine katıldı. Bu görevde Amerikan Apollo 18 uzayaracıyla Sovyet Soyuz 16 uzayaracı uzayda kenetlendi.

Efsane kozmonot 11 Ekim 2019 günü, 85 yaşında hayata gözlerini yumdu.

kaynak: space.gizmodo.com | bbc.com |

 

İlk yayınlanma tarihi: 18 Mart 2016 

Kelebek Bulutsusu – NGC 6302

Kelebek Bulutsusu (Butterfly Nebula) Akrep burcu sınırlarında bulunan bir çiftkutuplu (bipolar) gezegenimsi bulutsudur. Bizden 3,800 ışık yılı uzaktaki bulutsu, ömrünü tamamlayan bir yıldızın sahip olduğu maddenin, yıldızın kutuplarından doğru uzaya saçılmasıyla bu biçimi almıştır.

Takımyıldız: Akrep (Scorpius)
Gökcismi Tipi: Çiftkutuplu (Bipolar) gezegenimsi bulutsu
Sağ açıklık: 12 : 13 44.211s (h:m)
Dik açıklık: -37 : 06’15.94” (deg:m)
Uzaklık: 3,800 ışık yılı
Görünür Boyut: >3 (arc dakika)

Kanat açıklığı yaklaşık 3 ışık yılı olan bu güzel kozmik kelebek galaksimizde gözlemlenen gezegenimsi bulutsular arasında en karmaşık yapıya sahip olanlardan birisidir.

Nebulanın merkezinde 0.64 güneş kütlesinde bir beyaz cüce (HD 155520) var. Yüzey sıcaklığı 220,000°C üzerinde. Bulutsunun ekvator düzleminde kalan çok kalın toz katmanı sebebiyle doğrudan göremiyoruz.

Kelebek Bulutsusu – Hubble

Merkezde bulunan bu ölüm aşamasındaki beyaz cüceyi morötesi ışıkta gözlemlediğimizde olağanüstü parlak ve sıcak olduğunu anlayabiliyoruz.

Bir yıldız ömrünü tamaladığında çekirdeği kendi içine çökerken sahip olduğu madde büyük bir patlamayla uzaya saçılır. Kelebek Nebulası şeklini bahsettiğimiz maddenin yıldızın kutuplarından doğu uzaya püskürmesine borçlu. Bu tarz aynı eksen üzerinde simetrik biçimde iki lobu olan bulutsular bipolar veya çiftkutuplu olarak tanımlanıyor. Gezegenimsi bulutsuların %10-20’si bipolardır.

Yıldızın çevresindeki gaz ise 18,000°C sıcaklığa sahip ve uzayın derinliklerine doğru saatte yaklaşık 965,000 km hızla ilerilyor.

Yıldızı görmemize engel olan ekvator düzlemindeki toz bulutu simit şeklinde yıldızı çevrekiyor. Bu toz katmanının iki kutuptan fışkıran gaz bulutlarından taşan maddeyle oluştuğu düşünülüyor.

kaynak: NASA | constellation-guide.com/butterfly-nebula/ | wikipedia |

Çiftkutuplu – bipolar bulutsu

Çiftkutuplu veya bipolar bulutsu denilen gezegenimsi nebula çeşidi uzaydaki en ilginç yapılardandır.

Bir yıldız ömrünü tamaladığında çekirdeği kendi içine çökerken sahip olduğu madde büyük bir patlamayla uzaya saçılır.

Yıldız maddesi genelde ekvator düzlemi doğrultusunda saçılsa da kimi zaman yıldızın kutupları boyunca uzaya yayılır. Bu tarz, aynı eksen üzerinde simetrik biçimde iki lobu olan bulutsular bipolar veya çiftkutuplu nebula olarak tanımlanıyor. Gezegenimsi bulutsuların %10-20’si bipolardır.

Bu farklı durumu doğuran sebepleri tam olarak bilmiyoruz.

Periyodları birkaç gün ile birkaç yıl arasında değişen çift yıldız sistemlerinde, yıldızlardan biri ömrünü tamamlayıp dış katmanlarını uzaya saçtığında, yoldaş yıldızının bu maddenin yönünü çiftkutuplu biçimde değiştirebileceğine dair bir düşünce mevcut.

Kelebek Bulutsusu en bilinen bipolar bulutsu örneklerinden biridir.

Bipolar nebulalara Kelebek Bulutsusu ve M2-9 (İkiz Jet Bulutsusu veya Kelebek Kanadı Bulutsusu) örnek gösterilebilir.

kaynak: wikipedia |

Dünya Uzay Haftası (4-10 Ekim)

Her yıl 4 – 10 Ekim tarihleri Dünya Uzay Haftası olarak kutlanmakta. Dünyadaki en geniş çaplı uzay etkinliği olan uzay haftası önemli olayların yıldönümü olduğu için seçildi:

4 Ekim 1957: İlk yapay uydu Sputnik 1 Sovyetler Birliği’nden fırlatıldı, uzay araştırmaları başladı.

10 Ekim 1967: Dış Uzay Anlaşması imzalandı.*

Birleşmiş Milletler tarafından 1999 yılında ilan edilen hafta bu yıl 80’den fazla ülkede binlerce etkinlikle kutlanacak. 2019 yılının teması “Ay: Yıldızlara Açılan Kapı” olarak belirlendi.

* Anlaşmanın resmi adı Ay ve Diğer Gök Cisimleri Dâhil, Uzayın Keşif ve Kullanılmasında Devletlerin Faaliyetlerini Yöneten İlkeler Hakkında Anlaşması (Treaty on Principles Governing the Activities of States in the Exploration and Use of Outer Space, including the Moon and Other Celestial Bodies)

Dünya Uzay Haftası etkinlikleri

İstanbul Üniversitesi’nin Beyazıt kampüsünde, Araş. Gör. Süleyman Fişek’in “Uzay Araştırmaları Tarihi” sunumu olacak.

Dünya çapında binlerce etkinlikten elbette ülkemiz de nasibini alacak. 4 Ekim günü saat 17.30’da, gelen yoğun talep doğrultusunda, halka açık olarak İstanbul Üniversitesi Amatör Astronomlar Kulübü, Uzay Teknolojileri Kulübü ile beraber bir etkinlik düzenleyecek.

İstanbul Üniversitesi’nin Beyazıt kampüsündeki Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü binasında, Araş. Gör. Süleyman Fişek Uzay Araştırmaları Tarihi sunumu yapacak. Sonrasında hava durumuna göre teleskop gözlemi olur.

Dünya Uzay Haftası için değerlendirilebilecek diğer bir etkinliği Ali Kuşçu Uzay Evi düzenliyor. Burada 9 Ekim Çarşamba günü teleskoplarla gece gözlemi olacak. 19:00-22:00 saatleri arasında gerçekleşecek etkinlikte Türk Astronomi Derneği Genel Sekreteri Dr. Sinan Aliş de sunum yapacak. Ali Kuşçu Uzay Evi Eyüp Sultan ilçesinde bulunuyor. Daha fazla detay için etkinlik sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Dünya Uzay Haftası kapsamında olmasa da Ekim ayı içersinde ilginizi çekebilecek bir de gözlem kampı bulunuyor. Kozmik Anafor platformu ile Bilim Ne Güzel Lan ve Ahan da Fotoğraf, 26-29 Ekim tarihlerinde Antalya’da Astro Trek Kampı düzenleyecekler.

Fotoğrafçılık, astrofotoğrafçılık, çizgi film eğitimleri ve atölyeleri içeren, teleskopla gözlem, yürüyüş gibi aksiyonlar bulabileceğiniz Astro Trek bir çadır kampı etkinliği. Tarihi sebebiyle kışa girmeden, Ay’sız gecelerde son Samanyolu gözlemini yapmak isteyenleri cezbedebilir. Detaylar burada.

Sombrero Gökadası – Messier 104

Sombrero Gökadası, ismini Meksikalıların geleneksel meşhur şapkasından alıyor. Çubuksuz sarmal sınıfında bir gökada olan Sombrero Messier kataloğunun 104. objesi (M 104) ayrıca NGC 4594 olarak da biliniyor.

Gökcismi Adı: Sombrero Gökadası
Alternatif Adlandırmalar: Messier 104, M86, NGC 4406
Gökcismi Tipi: Çubuksuz sarmal (Sa)
Takımyıldız: Başak (Virgo)
Sağ açıklık: 12 : 40.0 (h:m)
Dik açıklık: -11 : 37 (deg:m)
Uzaklık: 50.000.000 ışık yılı
Görünür Parlaklık: 8 (kadir)
Görünür Çap: 9×4 (arc dakika)

Bizden yaklaşık 31 ışık yılı (9.55 megaparsek) ötede, Başak takımyıldızı içersinde yer alıyor. 50.000 ışık yılı çapındaki bu galaksi, bizim Samanyolu gökadasının 3’te biri uzunlukta. 800 milyar güneş kütlesindeki gökada, binlerce galaksiden oluşan Başak Süper Kümesi‘nin bir üyesi.

m104_hubble_remix
Sombrero’nun Hubble tarafından elde edilmiş görüntüsü

Sombrero Galaksisi gözlemi

+9 kadir parlaklığa sahip olan M104 gözle görülemeyecek kadar soluk olsa da  amatör gökbilimciler için teleskopla kolay bir hedef. Kusursuz gözlem koşullarında dürbün ile göz biçiminde görebilmeniz mümkün. Teleskop için 7,62 cm (3 inç) çap görmek için işinizi görecektir. 11 cm üzeri (4,5 inç) ile detaylar gözükmeye başlar ve ne kadar büyük bir ayna varsa çok daha iyi sonuç alırsınız. Elbette her galaksi gibi Messier 104 karanlık gökyüzü ve iyi hava koşulları isteyecektir.


Sombrero Gökadası’nın keşfi

11 Mayıs 1781 tarihinde Fransız astronom Pierre Méchain tarafından keşfediliyor. Méchain’in bir mektubunda bahsettiği cismi, J. Bernoulli daha sonra Berliner Astronomisches Jahrbuch’da yayınlıyor. Charles Messier M104 ile beraber 5 cisimi, Messier Kataloğu olarak bilinen listesine eklemek için not almış, fakat 1921’e kadar resmi olarak bu kataloğa eklenmediler.

Önemli bir ayrıntı: gökadanın keşfedildiği tarihlerde henüz “gökada” keşfedilmemişti. Yani gökyüzünde bazı cisimleri keşfediyorlardı ancak bunların ne olduğunu bilemiyorlardı.

gökada merkezindeki kara delik

90’lı yıllarda John Kormend liderliğinde bir ekip, Sombrero Gökadası merkezinde çok yüksek kütleli bir kara delik olduğunu ortaya çıkartıyor. Elbette kara delik doğrudan gözlemlenemiyor, gökada merkezindeki yıldızların devir hızlarıne sadece çok yüksek kütleli bir cismin sebep olabileceği yargısından bu sonuca ulaşılıyor. Bahsedilen kara delik yaklaşık 1 milyar Güneş kütlesinde (10^9 M☉). Bu, yakın gökadalarda keşfedilen en yüksek kütleli kara delik demek.

kaynak: NASA | universetoday.com |

İlk yayın: 27 Kasım 2016