23 Kasım

23 Kasım günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1924 – Edwin Hubble’ın, o güne kadar Büyük Andromeda Bulutsusu olarak anılan gökcisminin, Samanyolu’nun dışında ayrı bir gökada olduğunu keşfi The New York Times’da yayınlandı. 1922’de Edwin Hubble Andromeda‘da ilk Cepheid değişken yıldızını keşfederek “bultusunun” Samanyolu’nun dışında olduğunu buldu. Ancaki o tarihte henüz iki Cepheid sınıfından haberdar olmadığı için mesafe ölçümü yanlıştı. 1929’daki çalışmasında ise Andromeda “Bulutsusu”nu galaksiötesi yıldız sistemi olarak  tanımladı. Andromeda galaksisi, adını aldığı Andromeda (Zincirli Prenses) takımyıldızı içinde, bizden 2.54 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunur.
Andromeda Galaksisi hakkında daha detaylı bilgiyi ilgili yazıda bulabilirsiniz.

En yakın komşumuz Andromeda Gökadası bize her saniye biraz daha yaklaşıyor.

1972 – Sovyetler Birliği’nin Ay’a insanlı seferler yapabilmek için geliştirdiği N1 roketi son kez test için fırlatıldı. Ne yazık ki bu fırlatma da önceki testler gibi başarısızlıkla sonuçlandı.

N1 roketi.

2014 – Sefer 42 mürettebatı Uluslararası Uzay İstasyonu’na çıkmak için Soyuz TMA-15M uzayaracı ile fırlatıldı. Rus kozmonot  Anton Shkaplerov, İtalyan astronot Samantha Cristoforetti ve Amerikalı NASA astronotu  Terry W. Virts’ten oluşuyordu.

Samantha Cristoforetti Dünya manzarasına karşı espressosunu yudumluyor.

23 Kasım günü doğanlar ve ölenler:

1715 – Fransız gökbilimci ve yazar Pierre Charles Le Monnier öldü (d. 1799)
1837 – Nobel Ödülü sahibi, Hollandalı fizikçi ve termodinamikçi Johannes Diderik van der Waals öldü (d. 1923)
1887 – İngiliz fizikçi ve kimyager Henry Moseley öldü (d. 1915)

22 Kasım

22 Kasım günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1497Vasco de Gama Afrika’nın en Güney ucu olan Ümit Burnu’na ulaştı. Alternatif ticaret yolları arayan Batılılar açısından önemli noktalardan biri oldu. Bu sayede Avrupalı gemiler Asya’ya sefer yapabileceklerdi. Ümit Burnu’nun önemi, daha kısa rota sunan Süveyş Kanalı’ndan sonra azaldı.

Afrika’nın en güney ucunun uzaydan görünümü. Bu bölgede yer alan Güney Afrika Cumhuriyeti aynı zamanda Elon Musk’ın memleketi.

1955 – Sovyetler Birliği’nin ilk termonükleer silahı olan RDS-37, bir Tupolev Tu-16A uçağından Kazakistan’daki test sahasına atıldı. RDS “hidrojen bombası” olarak anılan çift kademeli nükleer iç patlamalı bir nükleer silahtı.

RDS-37 bir Tupolev Tu-16’dan atıldı.

Tetikleyici olarak patlayan bir atom bombası, hidrojen atomlarının birleşerek daha fazla enerji saldığı bir füzyon reaksiyonunu tetikliyordu. Bu sayede nükleer silahlar megaton seviyesine erişiyordu. RDS Rossiya delaet sama’nın kısaltması, “Rusya bunu kendisi yapar” anlamına geliyor. Ayrıca Nükleer patlamalardan sonra neden mantar bulutları oluştuğunu bu yazıda okuyabilirsiniz.

RDS-37’nin test görüntüleri.

1989 – Uzay mekiği  Discovery (OV-103 ) STS-33 görevi için fırlatıldı. Kennedy Uzay Merkezi’ndeki 39B Fırlatma Kompleksi’nden yapılan fırlatma, Discovery’nin dokuzuncu gece uçuşu oldu. Discovery başlangıçta eliptik bir yörüngeye girdi, ancak bir dizi manevra ateşlemesi yaptıktan sonra 519 kilometre (280 deniz mili) yükseklikte dairesel bir yörüngeye çıktı. Discovery‘nin taşıdığı gizli yük burdan bırakıldı ve jeosenkron bir yörüngeye doğru yukarı doğru çıktı.

Uzay mekiği  Discovery

22 Kasım günü doğanlar ve ölenler:

1897 – Alman gökbilimci ve eğitimci Paul Oswald Ahnert doğdu (ö. 1989)
1904 – Nobel Ödülü sahibi, Fransız fizikçi ve akademisyen Louis Néel doğdu (ö. 2000)
1942 – Amerikalı albay, pilot ve astronot Guion Bluford doğdu
1944 – İngiliz astrofizikçi ve astronom Arthur Eddington öldü (d. 1882)
1952 – Amerikalı astronom ve kozmolog Nicholas Suntzeff doğdu
1973 – Amerikalı astronom ve bilim adamı Chad Trujillo doğdu

21 Kasım

21 Kasım günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1783 – İnsanlı bir sıcak hava balonu ilk kez yere bağlı olmadan uçuş yaptı. Uçuş Paris’te Jean-François Pilâtre de Rozier and François Laurent d’Arlandes tarafından gerçekleştirildi. İkili Paris’in merkezinden havalandıktan sonra 25 dakika seyrederek 8.85km yol aldı ve şehrin dışına iniş yaptı. Uçuşa şahit olanlardan Benjamin Franklin olayı şu şekilde anlatır:
“En görkemli şekilde yükseldiğini gözlemledik. Yükseklik 250 fit (76 m) civarına ulaştığında, cesur gezginler, seyircileri selamlamak için şapkalarını indirdiler. Belirli bir korku ve hayranlık karışımını hissetmekten kendimizi alamadık.” [kaynak]

1877 – Thomas Edison icat ettiği fonografı duyurdu. Fonograf ses kaydı yapıp bunu tekrar çalabilen bir makinadır. Sonraki yıllarda yapılan geliştirmelerle Gramophone ismiyle bugün bildiğimiz pikapa evrilecekti. Pikaplar zamanla yerini daha modern teknolojilere bıraksa da hifi severler tarafından daha kaliteli ses sunması sebebiyle tercih edilmeye devam ediyor.

1905 – Albert Einstein’ın kütle-enerji denkliği formülünü (E = mc²) ifade ettiği “Cismin ataleti içerdiği enerji miktarına bağlı mıdır?” adlı makalesi, Annalen der Physik dergisinde yayımlandı. E = mc² formülündeki
E: Cismin sahip olduğu enerjiyi (Joule cinsinden)
m: cismin kütlesini (kg)
c²: ışık hızının boşluktaki hızının (metre/saniye) karesini ifade eder.

21 Kasım günü doğanlar ve ölenler:

1652 – doktor ve astronom Jan Brożek Polonyalı matematikçi öldü (d. 1585)
1676 – Danimarkalı gökbilimci Ole Rømer doğdu. Rømer ışık hızının ilk nicel ölçümlerini sundu.
1811 – Polonyalı politikacı, fizikçi ve devrimci Ludwik Gorzkowski doğdu (ö. 1857)
1931 – Gürcü kimyager ve fizikçi Revaz Dogonadze doğdu (ö. 1985)
1933 – Amerikalı albay, pilot ve astronot Henry Hartsfield doğdu (ö. 2014)
1970 – Nobel Ödülü sahibi, Hintli fizikçi ve akademisyen C. V. Raman öldü (d. 1888)
1994 – Hollandalı-Amerikalı gökbilimci ve akademisyen Willem Jacob Luyten öldü (d. 1899)
1996 – Nobel Ödülü sahibi, Pakistanlı-İngiliz fizikçi ve akademisyen Muhammed Abdüsselam öldü (d. 1926)
2009 – Rus mühendis ve astronot Konstantin Feoktistov öldü (d. 1926)
2013 – Amerikalı gökbilimci ve yazar Dimitri Mihalas öldü (d. 1939)

Uluslararası Uzay İstasyonu hakkında kısa bilgiler

Uluslararası Uzay İstasyonu şimdiye kadar (Kasım 2020) 19 ülkeden 241’den fazla astronot tarafından ziyaret edildi.

3 Kasım 2000 tarihinden beri hiç boş kalmadı ve yörüngede her daim birilerinin olmasını sağladı.

NASA astronotu Tracy Caldwell Dyson (Sefer 24 uçuş mühendisi) Cupola modülünden Dünya’yı izliyor. NASA ISS024-E-014263 (11 Eylül 2010)

Altı kişiden oluşan uluslararası bir ekip, yaklaşık 90 dakikada bir Dünya’nın etrafında dönerek saniyede beş mil hızla seyahat ederken yaşıyor ve çalışıyor.

Uzay istasyonu 24 saat içinde Dünya’nın çevresinde 16 kez dolaşır ve böylece 16 gün doğumu ve gün batımı görür.

Peggy Whitson 2 Eylül 2017’de istasyonda toplam 665 gün yaşayarak, uzayda toplamda en çok zaman geçirme rekorunu kırdı.

İstasyona güç veren çok geniş alana sahip güneş panelleri, bazen uzay istasyonunu şafakta veya alacakaranlıkta gökyüzünde parlayan görebilmenizi sağllar. Işık kirliliğinin yoğun olduğu yerlerde bile üstünüzden geçen istasyonu görebilirsiniz.

Sefer 42 mürettebatından Samantha Cristoforetti uydu bölmesinde.

Uzay istasyonunun çalışma ve yaşam bölümleri 6 odalı bir evden daha geniştir. Altı uyuma alanı, iki banyosu bir spor salonu ve ayrıca Dünya’yı izleyebileceğiniz geniş bir penceresi vardır.

Mikro kütleçekim ortamındaki insanlar kas ve kemik kaybına uğrarlar. Bu azaltmak için astronotlar günde en az iki saat spor yapıyorlar. Hatta astronotlar Suni Williams ve Tim Peak Dünya’daki maratonlara yörüngeden katılmışlardı!

Astronot ve kozmonotlar Aralık 1998’den beri uzay istasyonunun inşaası, bakımı ve eklemeler için şimdiye kadar 230 uzay yürüyüşü gerçekleştirdiler.

Güneş panellerinin kanat açıklığı (72 metre) neredeyse Dünya’nın en büyük yolcu uçağı olan Airbus A380 (80 m) ile aynı genişliktedir.

Uzay istasyonunun büyük modülleri ve diğer parçaları 42 uzay uçuşu ile uzaya taşındı. Bunların 37 tanesi Amerikan uzay mekikleri ile, 5 tanesiyse Rus Proton/Soyuz roketleri ile yörüngeye çıkarıldı.

Uzay istasyonu bir uçtan bir uca 108,8 metre genişliktedir. Bir futbol sahası ise 100-108 metre uzunluktadır.

İstasyonun elektrik güç sistemini oluşturan kablo ağı yaklaşık 13 kilometre uzunluktadır.

Uzay istasyonunun kolu da var. CanadArm2 isimli, yedi eklemi ve iki uç efektörü (bir nevi el) olan 16.7 m uzunluğundaki robot kol modülleri hareket ettirmek, Cygnus gibi ikmal araçlarını palomar yardımıyla kenetlemek, bilim deneylerini konuşlandırmak ve hatta astronotlara uzay yürüyüşünde yardım etmek için kullanılıyor.

Uluslararası Uzay istasyonu aynı anda sekiz adet uzay gemisinin kenetlenebileceği kapıya sahip.

Bir uzayaracı fırlatmadan dört saat sonra uzay istasyonuna varabilir.

Kargo ve ikmal için dört farklı kargo uzayaracı kullanılmakta: Cygnus (Northrop Grumman üretimi), Dragon (SpaceX), HTV (JAXA – Japon Uzay Ajansı) ve elbette Progress (Rus Soyuz uzayaracının kargo versiyonu).

Cygnus kapsülü CanadArm 2 robot kolu ile istasyona kenetleniyor. Foto: NASA.

Uzay istasyonunun yörüngede izlediği yol gezegenimizin nüfusunun yüzde 90’ı tarafından izlenebilir. Elbette aynı şekilde astronotlar da Dünya’nın büyük kısmını görebiliyorlar. İstisnayı kutuplar oluşturuyor. Astronotlar tarafından çekilen fotoğrafları eol.jsc.nasa.gov adresinde görebilirsiniz.

Yeryüzü algılama ekipmanı, malzeme bilimi yükleri, Alpha Manyetik Spektrometre-02 gibi parçacık fiziği deneyleri ve daha fazlası dahil olmak üzere 20’den fazla farklı araştırma yükü, istasyonun dışında aynı anda barındırılabiliyor.

Uzay istasyonu bir günde Ay’a gidip gelmeye eşit yolu katediyor.

Su Geri Kazanım Sistemi mürettebatın kargo uzayaraçlarıyla gelen suya olan bağımlılığını azaltıyor. Günde yaklaşık 3 litre olan ihtiyacı 1 litreye kadar indiriyor.

Yörünge yazılımı, yaklaşık 350.000 sensörü izleyerek istasyon ve mürettebatın sağlık ve güvenliğini sağlıyor.

Uzay istasyonu, Boeing 747’ye eşit bir iç basıncı ayarlanmış hacme sahiptir.

50’den fazla bilgisayar uzay istasyonunun sistemlerini kontrol eder.

Yer destek yazılımı 3 milyondan fazla satırdan, uçuş yazılımı ise 1.5 milyondan fazla satır koddan oluşuyor.

Yalnızca Uluslararası Uzay İstasyonu’nun ABD bölümünde, 400,000 sinyal (ör. Basınç veya sıcaklık ölçümleri, vana konumları vb.) aktaran 100 veri ağı üzerinden iletişim kuran 44 bilgisayarda 1,5 milyon satırdan fazla uçuş yazılımı kodu çalıştırılır.

Uluslararası Uzay İstasyonu 22 yaşında

STS-124 görevi sırasında UUİnin görünüşü
STS-124 görevi sırasında UUİ’nin görünüşü

Bugün Uluslararası Uzay İstasyonu 22. yaşını kutluyor. Rusların, UUİ’nin ilk parçası olma özelliğini taşıyan Zarya FBG kapsülünü uzaya fırlattıkları 20 Kasım 1998, UUİ’nin resmi doğum günü kabul ediliyor. Ruslar tarafından inşa edilen 19.323 kg ağırlığındaki bu kapsülün mali kaynağını ise ABD sağlamıştı.

Uzaya ilk çıkan UUİ parçası: Zarya kapsülü
Uzaya ilk çıkan UUİ parçası: Zarya FBG kapsülü

Zarya daha sonra NASA’nın gönderdiği Unity modülü ile 6 Aralık 1998’de uzay mekiği Endeavour astronotları tarafından robot kol yardımıyla birleştirilmişti.

Zarya adı uzayda yeni başlayan işbirliği çağına ithafen verilmiş; gündoğumu anlamına geliyor. Unity’nin anlamı ise birlik.

Discovery uzay mekiği mürettebatı Uluslararası Uzay İstasyonu ile kenetlenerek, sonraki görevler için su ve malzeme ikmali yapıp istasyonun filtrelerini temizleyip duman dedektörlerinin kontrolünü yaptı. Yani taşınmadan önce evi temizlediler.

Uzay istasyonuna giren ilk astronotlar tarafından 29 Mayıs 1999’da çekilen bu görüntüde, Rusların Zarya (güneş panelli) ve ABD’nin Unity modüllerinden ibaret olan istasyon inşaa sürecinin daha başında.

İkili hakkındaki daha detaylı bilgiye ASTROTürk içindeki Zarya ve Unity modülleri yazısından ulaşabilirsiniz.

kaynak: fb/NASAHistoryOffice |

ilk yayın tarihi: 20 Kasım 2019