astroturk.net

Bu sene, bilim açısından önemli iki olayı tekrar hatırlıyoruz. Canlı türlerinin kaynağı konusunda yol gösteren Darvin’in Evrim Teorisi‘ni iÅŸlediÄŸi Türlerin Kökeni adlı eserin yayınlanışının 150. ve Galileo Galilei’nin teleskobuyla gökyüzünü incelemeye baÅŸlamasının 400. yılını.

Galileo’nun gökbilimdeki devrimi Dünya Astronomi Yılı kapsamında anılıyor. 25 AÄŸustos ise ayrı bir öneme sahipti. 25 AÄŸustos 1609 yılında Galileo Galilei ilk teleskobunu Venedik’te tanıtmıştı. Dünya çapında en sık kullanılan arama motoru google da dünkü logosunu günün önemine göre deÄŸiÅŸtirdi ve Galileo’nun teleskobunu ekledi.

Galileo’nun ilk teleskobunun kapasitesi bugünün ÅŸartları için oldukça düşüktü. Hans Lippershey‘in teleskobu icadından (1608) bir sene sonra yaptığı ilk teleskobun büyütme gücü 3x iken daha sonra 30x gücüne ulaÅŸabildi. Buna karşın gerçekleÅŸtirdiÄŸi gözlemler gökbilimde çığır açtı. O zamanlarda sanılanın aksine Ay yüzeyinin pürüzsüz ve mükemmel daire ÅŸeklinde olmadığı, Jüpiter gezegeninin uydulara sahip olduÄŸu, Satürn’ün halkasını, Venüs’ün de Ay gibi safhalardan geçtiÄŸi ilk kez Galileo tarafından gözlemlendi.

Galileo’nun devrim niteliÄŸindeki gözlemleri, o dönemde sıkça rastlandığı üzere Katolik Kilisesi’nce pek hoÅŸ karşılanmadı.

Ocak 1610′da Jüpiter’in uyduları olduÄŸunu keÅŸfetti. Bu uydulara (Io, Europa, Callisto ve Ganymede) ileride çalışmalarını destekleyecek Cosimo II de’ Medici’nin onuruna Medici Yıldızları adını vermesine karşın, bugün Galileo Uyduları olarak adlandırılıyolar. BaÅŸlangıçta Galileo’nun bu gözlemine inanılmadı ve itibar görmedi. Ancak sonra Christopher Clavius ‘un gözlemevinde yapılan gözlemler buluÅŸunu doÄŸrulayınca iÅŸler deÄŸiÅŸti.  Bir gezegenin yörüngesinde daha küçük gezegenlerin yörüngeye sahip olması, o zamanlar  Kilise’ce savunulan Aristo Kozmolojisi prensiplerine uymuyordu.

Eylül 1610 yılında Venüs’ün tıpkı Ay gibi evreler sergilediÄŸini gözlemledi. O güne dek güneÅŸmerkezli evren teorileri ortaya atılmış olsa da kabul gören kuram, Batlamyus’un (Ptolemy) Dünya’nın evrenin merkezinde olduÄŸunu söyleyen dünyamerkezli evren teorisiydi. Fakat Galileo’nun dolun halindeki Venüs gözlemi, bu teori için açıklanamaz bir olguydu. Venüs’ün dolun evresinde görülebilmesi için gezegenin GüneÅŸ’in gerisinde bulunması gerekir. Yermerkezli modelde ise Venüs, GüneÅŸ’in önündeydi. GüneÅŸ’in merkezde olduÄŸu fikri 16. yy sonunda Nicolaus Copernicus (Kopernik) tarafından tekrar gündeme getirilmiÅŸti.

Modern bilim doÄŸarken, Katolik Kilisesi darbe alıyordu. Bu ÅŸartlar altında öğretilerine karşı gelen kiÅŸiler Kilise’nin gazabına uÄŸramaktan kurtulamıyordu. Galileo da en sonunda Engizisyon tarafından müebbet hapse mahkum edildi. Fakat modern bilimin doÄŸuÅŸunu durduramayacaklardı.

hps.cam.ac.uk/starry/galtele.html | wikipedia.org | astronomy.nmsu.edu/nicole/… |