astroturk.net

0′dan 60′a hızlanıp, ardından kırmızı ışık yandığında da durmak, sıradan bir otomobil için sorun deÄŸildir. Ama eÄŸer bir roket pilotuysanız, bu hiç de kolay olmayacaktır. ÇoÄŸu roket motoru tam açılıp, tam kapanacak ÅŸekilde tasarlanır.

Gaz gezegene inecek olan için kritiktir. Yörüngeden alçalmak eşsiz bir dengeleme işi, motorun gücünün kesilmesiyle eksozun sağladığı itki kaybolur ve bu aracı yavaşlatır. Bu iniş takımları yer ile buluşuncaya dek böyle sürer.

Apollo Ay Modülü iniş motoru, tüm zamanların gaz şampiyonu, 1968-72 arasında başarılı şekilde 6 iniş gerçekleştirdi. Basit olan bu motor, biraraya gelince tutuşan korozif yakıt ve oksitlendirici yakıyor ve pompa gereksinimini ortadan kaldıran basınçlı tanklarla besleniyordu.

Geliştirilmekte olan CECE roket motoru. Soldaki küçük resimlerde roketin gaz seviyesindeki değişimler gözüküyor

NASA gelecek on yılda Ay’a dönmeyi planlıyor. Bunu da Apollo’nun Ay yüzeyine götürdüğü kütleden daha azını götürerek yapmak istiyor. Bu da daha yüksek baÅŸarımlı motorlar demek. Marshall Uzay UçuÅŸ Merkezi’nden Tony Kim Apollo Ay Modülü iniÅŸ motorlarının çok iyi olduÄŸunu fakat yine de gelecekte planladıkları uçuÅŸlar için yeterli baÅŸarıma sahip olmadığını söylüyor.

Gelecek kuÅŸak ay iniÅŸ araçları teknolojileri geliÅŸtirmek için, NASA’nın iki merkezindeki (Alabama’daki Marshall Uzay UçuÅŸ Merkezi ve Ohio’daki Glenn AraÅŸtırma Merkezi) mühendisler, Genel GeniÅŸletilebilir Kriyojenik Motor (Common Extensible Cryogenic Engine): CECE’nin geliÅŸtirilmesine destek veriyorlar.

CECE’nin çekirdeÄŸi Ay’a 1966-68 arasında yedi Surveyor’u uçurmak için daha sonra da baÅŸka görevlerde 2.2 milyon saniye toplam çalışma süresine sahip RL10 motoruna dayanıyor. RL1, Ay Modülü motorundan çok daha güçlü ve karmaşık. Süper soÄŸuk izole edilmiÅŸ tanklarda sıvı halde saklanan hidrojen ve oksijeni yakıyor. Bunlar yalnız yüksek enerjili iticiler deÄŸil aynı zamanda da orjinal Ay Modülüne göre çevre dostu yakıtlar.

Åžimdi talep edilen motorlarda bazı yeni ÅŸeyler aranıyor: uzayaracı kaptanının itkiyi %100′den %10′a ayarlayabilmesi. Fakat bunu yapmak arabanızın gaz pedalını indirip kaldırmak kadar kolay deÄŸil. ÇoÄŸu roket motorunda olduÄŸu gibi RL10 tam güç için tasarlandı. Neredeyse yaÅŸayan bir organizma gibi, bir bölgedeki deÄŸiÅŸimler vücudun diÄŸer bölgelerinde de hissediliyor. Örnek olarak, düşük güçte, sıvı hidrojen yavaÅŸlayabilir ve soÄŸutma hattında* buharlaşır, muhtemelen motor stop eder.

Yapılan çalışmalar gazı ayarlamanın mümkün olduğunu gösterdi.

Temel mesele “sarsıntı”. Bir ÅŸeyler motorun saniyede 100 defa titreÅŸmesine neden oluyor. AraÅŸtırmacılar sorunu inceleyip gidermek amacıyla Deneme 1.5‘i gerçekleÅŸtirdiler: bu deneme enjektör plağında hal deÄŸiÅŸtiren ve düşük gaz seviyelerinde normal akışı engelleyen, oksijen buharını kesiyor.

Enjektör ve valflerin performansını artırıcı modifikasyonlar üzerine çalıştıklarını söyleyen Kim, CECE’nin aynı zamanda 1/5 gaz seviyesinde kararlı (sarsıntısız), 1/11 gaz seviyesinde ise iÅŸletilebilir (biraz sarsıntılı) olduÄŸunu kanıtladı.

CECE uzay için hazır değil, fakat teknoloji geliştirmek için önemli bir test alanı. Bu çalışma gelecek ay araçlarının tasarımını etkileme potansiyeline sahip.

kaynak: science.nasa.gov