astroturk.net

Türkiye’deki medya, olmadık ÅŸeylerden sansasyon yaratma peÅŸinde koÅŸa dursun (NASA kıyametin tarihini verdi haberleri), biliminsanları önümüzdeki güneÅŸ döngüsünün, 70 yıllık süreç içersindeki en zayıf döngülerden biri olacağını tahmin ediyor.

Güneş döngüsü, güneş etkinliğinin artıp (solar maksimum) azaldığı  (solar minimum) 11 yıllık periyotları ifade eden bir terim.  Güneşteki etkinlik arttıkça, yıldızın manyetik alanındaki etkinlik de artıyor [üstte]. Manyetik hareketliliğin güneş koronasında sıcaklığı arttırmasıyla da güneşten uzaya madde püskürmesini sağlayan güneş fırtınaları oluşuyor [altta]. Bu fırtınalarda büyük miktarda, yüklü parçacık uzaya saçılıyor. Daha az etkinlk, daha az fırtına demek.

Yüklü parçacıkların rotası Dünya ile kesiÅŸtiÄŸinde, gezegenimizin manyetik alanı sayesinde parçacıklar manyetik alan boyunca Dünya’dan uzaklaşıyor, küçük bir kısmı ise kutuplarda atmosfere giriÅŸ yaparak kutup ışıklarının oluÅŸmasını saÄŸlıyor.

Ne yazık ki manyetik alanın koruyamayacağı fırtınalar da mümkün. GeçmiÅŸte iletiÅŸim ve elektrik alt yapısında küçük çaplı hasarlar veren bu tarz fırtınalardan daha büyükleriyle karşılaşırsak, daha büyük zarar görmemiz mümkün. GeçtiÄŸimiz aylarda kopan “NASA kıyamet gününü açıkladı” fırtınası da, sansasyonel haber arayan medyanın, New Scientist dergisindeki olası bir felaketin nelere mal olabileceÄŸine dair bir kurgusunun, gerçekmiÅŸ gibi ve çarpıtılarak kullanılmasıyla oluÅŸtu. Daha az etkin güneÅŸ, daha az güneÅŸ fırtınası demek olduÄŸu için, böylesi bir ihtimal de azalmış oluyor doÄŸal olarak.

GüneÅŸ’in etkinliÄŸiyle doÄŸrudan iliÅŸkili olduÄŸu için, güneÅŸ lekeleri yıldızın etkinliÄŸini ölçmek için gösterge olarak kullanılıyor. GüneÅŸ lekeleri 18. yy’dan bu yana gözlemlenip kayda alınıyor. O zamandan günümüze lekelerin görülme ortalamasına bakılarak 23 döngü belirlenmiÅŸ [aÅŸağıda]. Åžu an 24. güneÅŸ döngüsünün başındayız ve güneÅŸ ÅŸimdilerde neredeyse lekesiz; ama bunun çok uzun sürmeyeceÄŸi tahmin ediliyor. 9 Mayıs günü GüneÅŸ’i gözlemleyen STEREO uydusu 24. döngünün ilk hareketliliÄŸini saptamıştı.

Güneş etkinliğinin azalacağı tahmin edilse de güneş fırtınaları ve onlardan korunmakla ilgili çalışmalar durmuyor. Biliminsanları maket astronotlar üzerinde yapacakları testlerle, gerçek astronotların güneş fırtınalarından nasıl etkilenebileceğini öğrenmeyi umuyor.

1972 yılında Apollo astronotları potansiyel bir afetten kıl payı kurtulmuÅŸlardı. 2 AÄŸustos’ta, büyük ve kızgın bir güneÅŸ lekesi ortaya çıkmış ve bir haftadan uzun süre boyunca defalarca fışkırmalar meydana gelmiÅŸti. Bu fışkırmalar güneÅŸ proton ışınımından oluÅŸan bir yaylım ateÅŸiydi gibiydi ve ÅŸans eseri olay Apollo 16 ve 17 görevlerinin arasında bir zamanda gerçekleÅŸtiÄŸinden,  astronotlar bu fırtınaya yakalanmadılar.

AraÅŸtırmacılar, fırtınanın astronotların Ay’da olduÄŸu bir zamanda gerçekleÅŸmesi durumunda neler olabileceÄŸini merak ediyorlar. Dünyayı bu tür güneÅŸ fırtınalarından koruyan manyetik alanın dışında görev yapacak, dolayısıyla tehlikeyle yüzyüze gelecek astronotları korumak için fırtınaların etkileri bilinmek zorunda.

Bu nedenle NASA ve Avrupa Uzay Ajansı (ESA) dünya üzerinde sahte güneş fırtınaları oluşturup etkilerini sahte astronotlar üzerinde gözlemlemek üzere bir çalışma yürütüyorlar. Bu çalışma için aşağıda fotoğrafı görülen bir astronot maketi üretmişler.

İçersinde bulunan küçük tüpler kan hücreleri ile doldurulmuş durumda olan bu maket,  yapay güneş fırtınasına maruz bırakılıyor. Daha sonra yüksek enerjili yüklü parçacıklara maruz kalan kan hücrelerinde meydana gelen bozulmalar incelenerek lösemi ve diğer kanser türlerinin oluşma riski ortaya çıkarılmaya çalışılıyor.

Deneylerde hücre DNA’larının radyasyondan ne kadar etkilendiklerini saptayabilmek için gerçek kan hücreleri kullanılıyor. Proton radyasyonu DNA molekülündeki baÄŸları kopartarak zarar verebilir. Hücreler genelde bu kopmaları tamir edebilirler ancak kısa periyot içersinde gerçekleÅŸen birçok kırılma tamir edilemez olabilir. Bu durumda en iyi ihtimalle hücre kendini yok eder. En kötü ihtimal ise hücrenin kontrolsüz ÅŸekilde çoÄŸalarak kansere dönüşmesi.

Matroshka (Matruşka) Deneyi adı verilen deneyin sonuçları, araştırmacılara 1972 tarzı güneş fırtınalarına karşı, astronot giysilerinde ne kadar koruyucu olması gerektiği hakkında fikir verecek.

Biliminsanları olası güneÅŸ fırtınalarının etkileri üzerinde çalışa dursun, güneÅŸ parçacıklarının Mars’ta dahi yapılan çalışmaları etkilediÄŸinden şüpheleniyor. NASA’nın Mars Rezonans Yörünge Aracı, kozmik ışın veya güneÅŸ kaynaklı parçacıklarla karşılaÅŸması sonucu güvenli moda geçti. PerÅŸembe sabahı beklenmedik bir ÅŸekilde bilgisayarı kendini yeniden baÅŸlatan uzay aracı, yer kontrolörlere veri yollamaya devam ediyor.

Mars Rezonans Yörünge Aracı

NASA’dan bildirildiÄŸine göre araç 23 Åžubat günü de benzer bir güvenli mod olayı yaÅŸamış. Aracın kozmik ışınlar veya yüklü güneÅŸ parçacıklarına yakalanması sebebiyle, güç dalgalanması yaÅŸadığı bunun da bilgisayarın kendisini yeniden baÅŸlatmasını tetiklediÄŸi tahmin ediliyor.

kaynak: science.nasa.gov – New Solar Cycle Prediction | science.nasa.gov – Fake Astronaut Gets Hit by Artifical Solar Flare |  gokgunce.blogspot.com | tr.wikipedia.org | gokbilim.com | msnbc.msn.com/id/31112325/