NASA’nın 30 yıllık mekik programının sona erdiği nokta:
NASA çalışanları parlak kırmızı boya ile uzay mekiği Atlantis’in ana iniş takımının (MLG: main landing gear) durduğu son noktayı işaretlemişler. Atlantis’in son uçuşu ile beraber mekik programı da sona ermiş oldu. Artık ABD, insanlı uçuşlar için bir süre Rusların Soyuz uzayaraçlarını kullanacak. Sonrası içinse bazı özel sektör alternatiflerini kullanmayı düşünüyorlar.
Mekik prgramı boyunca 135 uçuş gerçekleştirildi, bu uçuşlarda Hubble uzay teleskobu yörüngeeye yerleştirildi, bulanıklık sorununu gidermek için tamir edildi, birkaç kez yeni parçalar eklendi; Ulysses güneş sondası yörüngeye yerleştirildi; Sovyetlerin Soyuz aracıyla ve Mir uzay istasyonuyla mekikler kenetlendi, uzayda soğu savaştan işbirliğine geçişin adımları atıldı ; Uluslararaı Uzay İstasyonu’nun inşaasına katkıda bulunuldu.. Liste uzar gider, mekik tarihinin kısa ve öz halini aşağıdaki videodan seyredebilirsiniz:
Geçen hafta pazartesi günü ilk kez bir uzay mekiği fırlatılışını canlı izleme fırsatı buldum. Aslında NASA’nın sitesinde tüm fırlatmaları izlemek mümkün olsa da ben ancak denk gelebildim. Şansıma son gece uçuşunu yakaladım (STS 130). Bundan sonra kalan dört fırlatma da gündüz gerçekleşecek. Aslına bakarsanız gündüz uçuşları daha iyi, eski kayıtlardan gördüğüm kadarıyla.
Geçen hafta cumartesi günü de bir ötegezegen geçişi canlı yayınlanacaktı. Ben bu canlı yayını kaçırdığımı sanıyordum fakat yayın, farklı bir ötegezegeni hedef alacak şekilde, bu hafta cumartesiye ertelenmiş durumda. Bu kez kaçırmamayı umut ediyorum. Konunun ayrıntılarını Astronomi Diyarı‘nda okuyabilirsiniz.
Uzay mekiği çağı bu yıl sona eriyor. Son uzay mekiği uçuşunun ardından mekikler bir daha uzaya çıkmayacak. Üç mekiğin nereye gideceği kesin olmamakla beraber, çeşitli müzelere satılarak geri kalan ömürlerini sergilenerek geçirecekler.
Uzay uçuşlarını gelenekselleşmiş bir şekilde, kendilerine has bir yamaya sahip oluyor. İlk başlarda uzay mekikleri için, çok sayıda uçuş düzenleneceğinden, hepsi için ayrı ayrı yamalar hazırlanması düşünülmüyordu. Fakat daha sonra astronotların ve diğer görevli personelin etkisiyle başlangıçtaki fikirden vazgeçildi ve her sefer için ayrı yamalar hazırlanmaya başlandı.
İlk mekik görevi yamansının tasarımını Robert McCall, STS-1 (12 Nisan 1981) için tasarlamıştı [yukarıda]. Diğer yamaların ise kimisini astronotların kendisi, hayranları veya dostları tasarladı. Artık gelenekleşmiş bir hal alan uzay görevi için ilk yama fikrini yine bir Amerikalı astronot Gordon Cooper ortaya attı (1965). NASA uzay araçlarına astronotların isimlerinin yazılmasına izin vermiyordu. Gordon Cooper da görevi birazcık kişiselleştirebilmek için yama kullanmaya karar vermiş. Cooper’ın Gemini V görevi için tasarladığı yama oldukça anlamlı bir mesaj içeriyor: 8 Gün veya Çuvallama – 8 Days or Bust [altta]
Şüphesiz, 16 Eylül 2010 tarihindeki son görev olan STS-134 özel bir yama gerektiriyor. NASA bu nedenle bir yarışma başlatmış ve burada görebileceğiniz 15 finalist yama seçilmiş. Bunlar arasından bir tanesi, son mekik görevini (STS-134) temsil etme ayrıcalığına ulaşacak.
1981 yılından beri hizmet veren 5 mekikten ikisi (Columbia ve Challenger) biri fırlatma diğeri de iniş esnasında kaybedildi. Yamalarda bu mekiklere ve hayatını kaybeden astronotlara göndermeler yapılmış.
Hava muhalefeti sebebiyle esas iniş yeri olan Florida’daki John F. Kennedy Uzay Merkezi yerine, California’da bulunan Edvards Hava Üssü’ne inen uzay mekiği, pazartesi günü bir jumbo jetin sırtında Florida’ya dönecek. Mekiği California’dan Florida’ya nakliyesinin maliyeti 1,8 milyon dolar.
Uzay mekiklerinin iniş için pek çok seçeneği olsa da, uzaya fırlatılabilecekleri tek yer Florida’daki uzay üssü. Bu yüzden farklı bir iniş alanını kullanan mekikler, NASA’nın sahip olduğu iki adet mekik taşıyıcının sırtında Kennedy Uzay Merkezi’ne geri getirilmek zorundalar.
Atlantis uzay mekiği, mekik taşıyıcının sırtında Florida'ya giderken.
Mekik taşıyıcılar (Shuttle Carrier Aircraft/SCA) esasen modifiye edilmiş Boeing 747′ler. Bu uçakların içinde yolcular için hazırlanan koltuk, bagaj vb hiçbir şey bulunmuyor [alttaki resim]. Buna rağmen ağırlıkları 113 ton ve dahası yaklaşık 80 tonluk bir kargoyu da sırtlarında taşıyabilmek zorundalar. Hal böyle olunca, mekik taşıyıcılar sıradan 747′lere göre iki kat fazla güce ve yakıta gereksinim duyuyorlar. Bu da saatte 18 ton yakıt demek.
Bir mekik taşıyıcının içi. Ağırlığı azaltmak için bütün fazlalıklar çıkartılmış.
Görevi sona eren ve cuma günü UUİ’den ayrılan Endeavour uzay mekiğinin, planlara göre 24 saat içinde yere inmesi gerekiyor. İçlerinde, 182 gündür dünya dışında görev yapan astronot Gregory Chamitoff’un da bulunduğu mekik ekibi iniş için hazır. Fakat iniş bölgesindeki hava şartlarının yarın ne olacağı belirsiz. Bu yüzden iniş bir gün ertelenebilir.
Uzay mekiği Endeavour’un görevi, Uluslararası Uzay İstasyonu’nun mürettebat kapasitesini arttırılabilmesi için yeni pis su geri dönüşüm cihazının taşınmasıydı. 150 milyon dolar değerindeki bu yeni gereç ile daha fazla nüfusun (6 astronot) ihtiyacına uygun olarak, pis sudaki idrar ayrıştırılıp yeniden temiz su elde edilecek.
Geçen hafta salı günü gerçekleştirilen, son uzay mekiği görevi, Endeavour’ın Kennedy Uzay Merkezi’ndeki fırlatma rampasını günün ilk ışıklarıyla terk etmesiyle başladı.
Tırmanışın çok parlak olduğunu belirten Chris Cook fırlatmanın gerçekleştiği yerden binlerce kilometre ötede şu görüntüyü yakalamış. 10×50′lik bir dürbün kullanan Cook, mekiğin ana roketlerinin alevlerini kolayca seçebilmiş. Fakat onu en çok etkileyen şey mekiğin ‘zahmetsizce’ yıldızlara tırmanması olmuş.
Uzay mekiği atlantis 7 astronottan oluşan mürettebatı ile fırlatıldı. Mekik, Avrupa’nın Uluslararası Uzay İstasyonu’na birincil katılımı olan ve deney ve araştırma araçlarının bulunduğu raflarla dolu, Columbus bilim laboratuvarını taşıyor. Laboratuvar aynı zamanda vakum ortamında deney yapmaya yarayan dış bölmelere sahip.
Uzay mekiği termal koruma sistemi (TPS) mekiği atmosfere geri girişte ortaya çıkan 1649° C ‘daki yakıcı sıcaklıktan koruyan bir bariyer.
Yüksek sıcaklık yeniden kullanılabilir izolasyon (HRSI) seramikleri 1260° C sıcaklığa kadar koruma sağlıyor. Yörüngecin ??? yüksek atmosfer direncine maruz kaldığı iniş takımı kapakları, Dış Tank bağlantı kapıları ve altta bulunan geri kalan kısımların yüzeyinde 20.548 adet HRSI seramiği var. 15,2 x 15,2 cm boyutlarında olan seramiklerin her birinin kalınlığı, ne kadar ısındığına bağlı olarak 2,54 cm’den 12,7 cm’e kadar değişiyor. HRSI temel olarak yüksek saflıkta (%99,8) silika fiberler (%10) ve boşluklardan oluşuyor (%90). Yüksek orandaki boşluklar uzayaracı için gereken hafifliği sağlayan düşük yoğunluğu ve G kuvvetlerine karşı gereken dayanıklılığı sağlıyor. Seramiklerin siyah gözükmesinin sebebi ise su geçirmezliği sağlayan tetrasilikat ve borosilikat camdan yapılan kaplama malzemesi. Her seramik bulunduğu yeri belirten bir kimlik numarasına sahip.
1 Şubat 2003 tarihinde, Coloumbia uzay mekiği kalkış sırasında termal koruma seramiklerinden oluşan bu bariyerin zarar görmesi nedeniyle, Dünya’ya dönüş sırasında yüksek sıcaklıkktaki gazlar aracın sol kanadının içine sızmış, sızan sıcak hava da mekiğin yapısına zarar verip havada parçalanmasına yol açmıştı. Olayda 7 Astronot hayatını kaybetti
