küresel ısınmanın sebebi güneş mi? (I)’den devam..

Maunder Minimum haricinde de ortalama sıcaklıkla güneş lekesi sayılarındaki değişim birbiri ile örtüşüyor gibi gözüküyor. Ta ki 1960′lara kadar. Bu, sanayileşmenin büyük bir ivme kazandığı tarih.

Artan sanayi ve artan nüfus, doğal kaynak tüketimini de görülmemiş şekilde arttırdı. Dolayısıyla sanayinin yan ürünü olan karbon dioksit, tarımda gübreleme sonucu açığa çıkan nitröz oksit ve evsel katı atık depolama alanlarından çıkan metan gazlarının salınımı arttı. Bunlar dışında yeni teknolojilerle doğada daha önce varolmayan kloroflorokarbonlar (CFC), hidroflorokarbonlar (HFC) ve sülfür hekzaflorid (SF6) gibi yeni sera gazları da atmosfere karışmaya başladı.

Ozon Tabakası’na zarar veren CFC ve onların yerini alan HFC’lar genel olarak soğutucu üretiminde ve itici gaz olarak basınçlı kutularda kullanım alanlarına sahip. Özgül ağırlığı en büyük gaz olarak bilinen (şu videoyu izlemenizi tavsiye ederim)  SF6 elektrik alanında kullanılıyor.

Yukarıdaki grafikte ortalama sıcaklık, atmosferdeki CO2 derişimi ve güneş lekesi sayıları karşılaştırılıyor. Güneş etkinliğiyle, ortalama sıcaklığın belli bir tarihe kadar ilişkili olduğu görülüyor. Fakat demin bahsettiğim gibi 1960′tan sonra bu ilişkiyi görememeye başlıyoruz.Bu elbette artık yıldızımız gezegen atmosferinin sıcaklığında etkili olamıyor demek değil. Fakat şekilde mavi renkte gösterilen sera gazı miktarının artışı artık çok daha etkili durumda. Öyle ki güneş etkinliğindeki düşüş sıcakta azalmaya sebep olamamış.

Belki etkinliğin azalmaya devam etmesi sıcaklık artışını belli oranda yavaşlatabilir veya düşmeye başlamasına sebep olabilir. Ancak sera gazı konsantrasyonunu şimdiden baskın hale geldi. Zaten güneş etkinliği bugün azalsa bile yarın mutlaka artacaktır. Dolayısıyla küresel iklim değişikliği konusunda Güneş, bel bağlanamayacak bir değişken. Sera gazı salınımıyla mücadeleye devam etmek gerekiyor. Bu mücadele bundan sonra gezegenbilim kapsamında burada daha çok yer bulacak, fakat bu yazı dizisi burada sona eriyor.

kaynak

wikipedia – greenhouse gas | youtube.com (SF6 için) | BOS AŞ. |

Güneş’ten ve iklim değişikliğinden bahsetmeye başladık madem, devam edelim.

Salı (23 haziran) günkü Hürriyet gazetesinde, yeni çıkan bir kitap haberi vardı. Küresel Isınma ve Diğerleri ismli kitap Londra Üniversitesi anestezi uzmanı profesör Stanley Feldman ve Surrew Üniversitesi eski dekanı, biyokimya uzmanı  profesör Vincent Marks tarafından yazılmış. Kitapta, kutup ayıları ve penguenlerin nesillerinin tehlikede olduğu, Gulf Stream’in duracağı, Maldivlerin sulara gömüleceği ve tuzun zararlı olduğu gibi kötümser savlara karşı pembe tablolar çizen fikirler yer aldığı söyleniyor.

Kitaptaki iddialardan biri küresel ısınmada güneş etkinliğinin de payı olduğu. Kitabı okumadığımdan tam olarak  ne yazdığını bilemesem de farklı kaynaklardan özet olarak bunun söylendiği anlaşılıyor. Küresel ısınmaya müdehale eddemeyeceğimiz bir şeyin sebep olması ne kadar iyimser bir senaryo tartışılır. Peki bu ne derece doğru?

Bu sorunun yanıtını bulabilmek için öncelikle küresel ısınma olgusunu anlayabilmek gerekiyor.

ışık hüzmeleri Avşa üstüne vururken..

Dünya atmosferine kadar gelen güneş ışınlarının bir kısmı daha ilk anda uzaya saçılır. Atmosfere girdikten sonra ise çeşitli yerlerde (bulutlar ve yeryüzü) yeniden yansıma ve saçılıma uğrar. Bunların dışında kalan ışınlar ise atmosfer ve yeryüzünce yutulur. Bu şekilde yutulan güneş enerjisi, daha sonra kızılötesi dalga boyunda uzaya geri yayılır.

Kızılötesi ışınım ile tutulan güneş enerjisinin çabucak geri yayılımını engelleyen, atmosferdeki moleküllerin, kızılötesi ışınları her yönde yansıtması. Bu şekilde uzaya yayılım yavaşlıyor ve böylece sıcaklık ani düşüşler göstermeyerek canlılık için uygun sınırlarda kalabiliyor.

Seraların cam duvarları ile aynı etkiye sahip oldukları için, yeryüzünden yayılan ısının uzaya kaçmasını engelleyen gazlara ( CO2, metan, su buharı vs. ) sera gazı, sebep oldukları etkiye de doğal sera etkisi deniliyor. Artan sanayi ile birlikte bu gazların (ve doğada olmayan bazı gazların) konsantrasyonlarında artış yaşandı ve sera etkisinin güçlenmesine sebep oldu. Bugün küresel ısınma olarak da tabir ettiğimiz küresel iklim değişikliğinin genel yapısı bu.

Sera gazlarının artışıyla sera etkisi güçleniyor. Peki güneşten gelen ışınlarda dolayısıyla da ısıda artış olursa, atmosferde tutulacak ısının artacağı (veya tersi) söylenebilir mi? Eğer öyleyse güneşteki değişimler küresel ısınmaya ne kadar etki ediyor?

Güneş lekeleri, güneşin aktifliğinin göstergesi ve güneşin çok uzun zamandır bilinen ve gözlenen bir özelliği. Öyle ki Antik Çin kayıtlarında dahi güneş lekelerin izine rastlayabiliyoruz. Düzenli kayıtlar ise 17. yy’dan beri sürüyor. Bu sayede son yüzyıllardaki güneş aktivitesindeki değişimleri biliyoruz.

Yukarıdaki grafik  yıllara göre güneş aktivitesini daha doğrusu güneş lekesi sayısını gösteriyor. Grafiğin sol kısmındaki boşluk Maunder Minimumu olarak bilinen dönemi gösteriyor. Bu dönemde gözlenen güneş lekesi sayısı oldukça az. Bu dönemin bir diğer ilgi çekici özelliği ise aynı zamanda Küçük Buzul Çağı’na (The Little Ice Age) denk gelmesi.

Küçük Buzul Çağı, 1250′lerde başlayıp özellikle Kuzey Avrupa ve Amerika’da sıcaklıklarda düşüşün gözlendiği ve en düşük sıcaklıkların 16. ve 17. yüzyıllarda hissedildiği iklimsel bir dönem. İlk kez iklimbilimci ve tarihçi olan François E. Matthes tarafından 1939′da ortaya atıldı.

Ortalama sıcaklıkların günümüzden 1-1,5 derece düşmesi, buzulların genişlemesine ve ağaç gelişiminin yavaşlamasına neden olmasının yanında çiftlik hayvanlarının ölümü, tarımın sekteye uğraması gibi olaylara sebep olarak insanlara kıtlık ve salgın hastalıklar gibi felaketler şeklinde yansımıştı.

Bu konu devam edecek..

kaynak

http://www.ucar.edu/learn/1_3_1.htm | science.nasa.gov | http://www.windows.ucar.edu/tour/link=/earth/climate/little_ice_age.html | http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-1194589/Turkey-Twizzlers-GOOD-polar-bears-ARENT-dying-out.html | http://tr.wikipedia.org/wiki/Sera_gazlar%C4%B1 | http://tr.wikipedia.org/wiki/Sera_etkisi |

ABD’nin Batı Virginia eyaletinde, aralarında NASA’nın iklimbilimcilerinden James Hansen ve ünlü aktrist Daryl Hannah‘nın da bulunduğu 31 kişi maden karşıtı bir protesto sonrasında gözaltına alındı. Protestocular arasında bir de emekli kongre üyesi Ken Hechler bulunuyor.

Eyaletin güneyi (Güney Batı Virginia) önemli kömür yataklarına sahip. Protestoya sebep olan maden işletmesinin amacı da kömür çıkartmak için bir dağın başını traşlamak!