Dün başlayan bir geomanyetik fırtına, dünyanın her iki kutbunu kutup ışıkları (aurora) ile aydınlatıyor. Güçlü güneş aktivitesinin bir sonucu olan manyetik fırtınanın kaynağı ise oldukça büyük bir güneş lekesi olan AR1302. Bu güneş lekesi o kadar büyük ki bir uçtan diğerine uzunluğu yaklaşık 150.000 km: bu, uç uca 11-12 dünya demek. AR1302, teleskopsuz da görülebiliyor ama elbette güvenlik hâlâ gerekli

Fabiano Belisário Diniz - Curitiba, Brezilya

Yukarıdaki AR1302 fotoğrafını Brezilya’dan Fabiano Belisário Diniz gün batımı sırasında çekmiş.

kaynak: spaceweather.com

TV meteoroloji sunucularının standar bir deyişiyle; “soğuk havalar tüm yurdu etkisi altına aldı”. Güneş bulutlardan ötürü yüzünü gösteremiyor. Eğer başarabilse, aynı anda tam iki güneş lekesi göreceğiz. Yeni oluşan güneş lekesi 1042, Güneş’in bizim görmediğimiz yarısına doğru yol alırken, 1041 diğer taraftan geçtiğimiz günlerde geldi ve yolculuğunu küçülerek sürdürüyor.

Gökyüzü açık olan amatör gökbilimcilerin ilgilenebileceği bir diğer hedef ise Uluslararası Uzay İstasyonu. İstasyonun seyrettiği 330-360 km yükseklikte atmosfer çok çok seyrek de olsa devam ediyor. Bu seviyede bulunan parçacıklar, uzay araçlarını sürtünmeyle zaman içersinde yavaşlatıyor.

Başka bir gökcisminin etrafında bir yörüngeye sahip olan cisim yavaşlarsa daha alçak bir yörüngeye iner, hızlanırsa daha yüksek bir yörüngeye tırmanır. Buna bağlı olarak da yavaşlayan uzay araçları Dünya’ya yaklaşırlar. UUİ de şu günlerde daha alçak bir yörüngede. Daha yakın UUİ,  amatör gözlemcilere daha iyi poz veriyor.

Bu gözlemcilerden biri, Ralf Vandebergh, aşağıdaki kareyi yakalamış. Yanılmıyorsam Şubat ayında (7′sinde) bir uzay mekiği görevi var. Mekikleri istasyonu yükseltmek için kullanıyorlar, belki bu defa da böyle bir manevra gerçekleştirilir.

kaynak: spaceweather.com görüntü: SOHO [1] | Ralf Vandebergh [2]

Güneş uzun zamandır pek etkin değildi. Yeni döngünün ilk lekelerinden birini hava muhalefeti nedeniyle kaçırmıştım. Fakat 2009 geride kalırken uyuyan devimiz uyanmış gibi gözüküyor. Etkinliği artan yıldızımız gözlemcilere güneş lekeleri konusunda artık daha cömert davranmaya karar vermiş olmalı. Yılın son günü dürbünle yansıtma yöntemiyle leke 1039′u görme şansım oldu.

2010 yılı içersinde daha fazla leke göreceğiz muhtemelen. Minimuma giren güneşimizle beraber rafa kaldırdığım “güneş dürbünü” projemi (Leke) bu ay tekrar gündemime almayı düşünüyorum.

Çoğu unutulan veya gelecek yıla devredilen kararlar alma dönemi olarak yılbaşlarını değil doğum günümü kullanıyorum. Pratikte fazla bir şey değişmiyor tabi. Yine de bir değişiklik yapıp bu yılbaşı Leke’nin yapımına başlama kararı alayım dedim. Doğum günüme bir ay var. Belki bu fazladan karar etki eder de geçen yaş günümde aldığım Leke’yi tamamlama kararımı bir ay içinde gerçekleştiririm.

Bu projenin ayrıntılarını daha sonra yazarım.

Eğer siz de 2010 yılında daha fazla güneş gözlemi yapmayı planlıyorsanız, gökbilim forumundaki şu başlığa göz atmanız faydalı olabilir. Şayet bir gözlem aracınız varsa, Güneş’i doğrudan gözlemeniz için gerekli güneş filtresini ucuza temin edebilirsiniz böylece. Ben de teleskobum için siparişimi verdim.

Yeni çıkan güneş lekelerini ve güneş lekelerinin konumunu öğrenmek içinse spaceweather.com sitesini kullanabilirsiniz.

Uzun bir aradan sonra Güneş yeniden ‘lekelendi‘. Güneş’in kuzey yarıküresinde gözlemlenen yeni leke, 24. güneş lekesi döngüsünün bir üyesi. Yeni lekenin aşağıdaki görüntüsü ise Pete Lawrence (digitalsky.org.uk) tarafından çekilmiş:

Minimum evresinden çıkmaya başlayan yıldızımız, yavaş yavaş yeniden hareketlenmeye başladı; aşağıdaki görüntü Pete Lawrence:

Haftasonu boyunca görülebilecek bu lif yaklaşık 200.000 km boyunca uzanıyor.

Bir süredir “lekesiz” halde bulunan yıldızımızın sureti, bir dizi leke ile süslendi. Ortaya çıkan lekeler aslında yeni değil. 4 Ocat’da Solar döngü 24′ün başlamasına karşın, bu lekeler 23.ye ait.

Aşağıda SOHO uydusu tarafından oluşturulan manyetik harita, lekelerin manyetik kutuplarını gösteriyor. Manyetik kutuplara bakarak 24. döngüye ait lekenin bulunmadığını söyleyen araştırmacılara göre, 24. döngü sırasında bir önceki döngüye ait lekelerin görülmesi normal.

Peki bahsettiğimiz döngüler ne alama geliyor? Güneş etkinliği 11 yıllık bir döngü  içinde artar ve azalır. Sonrasında solar minimum denilen bir evreye girilir ki bu aşamada çok seyrek alevler, güeş lekeleri ya da başka tür aktiviteler gözlemlenir.

KAYNAK: Spaceweather.com | science@NASA

2 Şubat günü Hollanda’dan Emiel Veldhuis, güneş teleskobuyla güneş lekesi 982′nin çekirdeğinden püsküren manyetik ipliklerin oluşturduğu “İkarus’un kanatlarını” görüntüledi.

Antik Yunan mitolojisinde, İkarus tüy ve balmumundan el yapımı kanatlarla uçar. Fakat güneşe çok yakın uçtuğundan ötürü güneşin sıcaklığı kanatları eritir ve İkarus Ege Denizi’ne çakılır.

Yukarıda görülen İkarus iplikleri, Güneş’in görünür yüzey alanının 3′te 1′ine uzanmakta.

Güneş lekesi 978, 6 Aralık günü Güneş’in doğu yarım küresinde patladı ve hızla büyüyerek yılın en büyük güneş lekelerinden biri haline geldi. Birleşik Krallık’tan Pete Lawrence aktif bölgeyi dün fotoğrafladı:

Güneş Lekesi 978 henüz güçlü bir güneş patlaması pozu vermedi ama bu durum büyümeye devam etmesi halinde değişebilir.