Kuru sandığımız Ay’ın aslında sebil olduğu iyice ortaya çıktı. Önce NASA’nın uzay aracı çarptırarak kaldırdığı ay tozlarında su tespit edilmişti. Şimdi de Hindistan’ın Chandrayaan-I Ay uydusuna bağlı, NASA’nın mini-SAR adı verilen radarının topladığı veriler, Ay’ın güneş yüzü görmeyen kraterlerrinin dibinde su olduğunu kanıtladı. Hem de az buz değil, en azından 600 milyon ton su, kraterlerde donmuş halde yeni nesil kolonicileri bekliyor.

İşin koloni, yani insan yerleşimleri kısmı ne yazık ki en az kraterdeki sular kadar karanlıkta şu an. Geçtiğimiz ay ABD başkanı Barack Obama, Ay’a yeniden insan gönderilmesini hedefleyen Constallation (Takımyıldız) programını iptal etti. İptalin gerekçesi ekonomik zorluklar.

Takımyıldız programı kısaca, Dünya’nın alçak yörüngelerinin ötesine insan ve kargo taşıyabilecek güçlü roketler, kargo ve insanlı uzay araçlarını geliştirmeyi kapsıyordu. Bu hedefler NASA’nın mevcut bütçesinin karşılayamayacağı milyarlarca doları gerektiriyordu. Ekonomik kriz ile boğuşan ABD başkanı Obama, NASA bütçesini arttırmak yerine Takımyıldız programını iptal etmeyi tercih etti.

Birleşik Devletler 2020 yılına kadar yeniden Ay’a dönüş programını gündeme almayacak. Güçlü roketler geliştirilmeyecek olmasını, alçak dünya yörüngesinde hapis kalmamız şeklinde yorumlayanlar da oldu. Teknik olarak haklılar. Daha güçlü roketler olmadan daha uzağa gidebilmek mümkün değil. NASA, Apollo programında Ay’a insan yollamak için dev Satürn V (beş) roketlerini kullanmıştı. Takımyıldız programında Satürn’lerin karşılığı ise Ares’ler olacaktı. Ares I modeli test edilmişti bile.

Şimdiyse alçak yörüngeye kargo ve insan taşıyacak araçlardan mahrum kalınması bile söz konusu; en azından bir süre için. Bu yıl uzay mekikleri emekli edildikten sonra, NASA’nın onların yerine geçirebileceği bir aracı yok. İlk önce Rusların Soyuz uzay araçlarını kullanacaklar, sonra da özel şirketlerin geliştireceği araçların kullanılması planlanıyor.

Diğer uzay ajanslarının da tek başına Ay’a gidebilme olasılıkları yok. Öte yandan, tıpkı Uluslararası Uzay İstasyonu’nda olduğu gibi, uluslararası bir ortaklığın alçak yörüngenin ötesindeki hedeflere ulaşma ihtimali mevcut.

kaynak: wired.com | russianspaceweb.com |

İki gök olayı ile süslenen geçen hafta, gökyüzü gözlemcileri için oldukça verimli geçti. İlk gerçekleşen gök olayı, her sene tekrarlanan Kahraman (Perseid) göktaşı yağmuruydu. Göktaşı yağmurunu Romanya’dan gözlemleyen Alex Conu (skyphotographers.com), atmosfere giren bir göktaşını görüntülemeyi başarmış:

İran’dan Siamak Sabit ise bir Perseid’i Kraliçe ( Cassiopeia ) takım yıldızının yakınlarında yakalamış:

Geçen hafta 16-17 Ağustos gecesi gerçekleşen ikinci gök olayı ise parçalı ay tutulmasıydı. Işık kirliliğinin yoğun olduğu bölgelerde bile çok rahat bir şekillde gözlemlenebilen tutulma, Dünya’nın çeşitli yerlerinden amatör gökbilimcilerce izlendi. Aşağıdaki görüntüyü yakalayan ise İtalya’dan Marco Fulle :

Ben de fotoğraf makinası kullanarak tutulmayı görüntülemeye çalıştım. Makinamın yakınlaştırma gücü her ne kadar karada çok işe yarasa da, Ay’ı ayrıntılı bir şekilde gözlemeye yetmedi:

16 Ağustos’u 17′ye bağlayan gece Ay, bu yıl son kez Dünya’nın gölgesine girecek. Ay’ın tamamen karanlığa gömülmeyeceği bu parçalı tutulmayı ülkemizden de izlemek mümkün. Tutulma saat 23.30 civarında başlayacak.

Bu akşam gün batımından sonra dışarı çıkarsanız, Ay’ı ufka yakın bir konumda göreceksiniz. Fakat bu ay gözünüze, normal zamanda gördüklerinizden biraz daha iriceymiş gibi görünebilir. Gökyüzünü gözlemleyenlerin binlerce yıldır şahit olduğu bu olay ay yanılsaması olarak adlandırılıyor.

Ay ilüzyonu için en iyi zamandayız. Bugün Ay adını, iki gün sonra kuzey kürede başlayacak olan yazın işareti olan gündönümünden alıyor: “gündönümü ayı”. Bu kayda değer bir bilgi, çünkü güneş ve dolunay tahteravallideki çocuklar gibi; biri ne kadar yüksekte ise, diğeri o kadar alçakta. Bu durumda bu haftaki yüksek gündönümü Güneş’i de, alçakta, ufka çok yakın bir Ay anlamına geliyor. Bu da güçlü bir ay yanılsaması etkisi demek.

Ay yanılsaması hakkında daha fazla bilgi için geçen yılki yazıma (29 Haziran 2007) göz atabilirsiniz.

Kaynak: science@nasa.gov |

Bir hafta kadar önce NASA, Ağrı Dağı‘ndan yüksek zirvelere sahip ve Büyük Kanyon‘dan 4 kat derin kraterleri ile fantastik bir alan olan, Ay’ın güney kutbunun yüksek çözünürlüklü yeni radar haritalarını komuoyu ile paylaştı. Peki California’da kurulu NASA radarları Ay’ın güney kutbunu nasıl gözlemleyebiliyor? Sorunun cevabı Ay’ın eksen hareketinde gizli. Ay yörüngesinde ilerlerken, eksen eğikliği sebebiyle, bir hafta kuzey kutbu dünyaya doğruyke, iki hafta sonra diğer kutbu dünyaya doğru yaklaşmış oluyor. Bahsettiğimiz etki aşağıdaki birleşik görüntüde görülebiliyor:

İlk ve son dördünlerde çekilen iki fotoğrafın birleştirilmesi ile elde edilen bu görüntü, Ay’ın eksen hareketinü gösteriyor. Fotoğrafları çeken ABD – Forida Ocala’dan Howard Eskildsen. Kendisi Ptolemaeus grubunu (fotoğrafın merkezinin yakınındaki kolaylıkla ayırt edilebilen üç krater) birleştirme noktası olarak kullanmış.

Eksen hareketi Ay yörüngesinin birazcık elliptik (%5) ve birazcık da yana yatmış olmasından (5°) kaynaklanıyor. Bu iki etkinin kombinasyonu, Ay Dünya etrafında dönerken görüş noktasının değişmesine neden oluyor. Genel olarak söylenen Ay’ın gezegenimize hep aynı yüzünü gösterdiğidir, fakat eksen hareketi Ay’ın gerçekte %50′den fazlasını, yaklaşık %59′luk Ay yüzeyini gözlemleyebilmemize olanak sağlıyor.

Kaynak: spaceweather.com | Görüntü: Howard Eskildsen

Dün sabah saat 5 sularında Dünya’nın gölgesi Ay’ı kararttı. Dünya atmosferinden geçen güneş ışınları ise uydumuzun kırmızı renge bürünmesini sağladı; tıpkı İran’dan Muhammed Tahir Pilevar’ın çektiği fotoğrafta olduğu gibi:

Ay tutulması sırasında çekilen başka fotoğraflar için spaceweather.com tutulum albümüne göz gezdirebilirsiniz.

Kaynak: spaceweather.com| Fotoğraf: Muhammed Tahir Pilevar

9 Şubat günü, yakaladğı fotoğrafı yayınlamamıza izin veren dostumuz Sam Cole bizimle önceden çektiği fotoğraflardan oluşan arşivini de paylaşma nezaketinde bulundu. Gün batımı, yıldız izi, yıldırım gibi sahnelerden oluşan Sam Cole arşivine ulaşmak için tıklayınız.

Ay’ın % 0,5′inin görüldüğü aşağıdaki hilal, daha önce gördüklerinizin en incesi olabilir. Fotoğraf Austin, Teksas’tan Sam Cole tarafından gün batımından 30 dakika sonra çekilmiş:

Kaynak: spaceweather.com | Fotoğraf: Sam Cole