Bu akşam gün batımından sonra dışarı çıkarsanız, Ay’ı ufka yakın bir konumda göreceksiniz. Fakat bu ay gözünüze, normal zamanda gördüklerinizden biraz daha iriceymiş gibi görünebilir. Gökyüzünü gözlemleyenlerin binlerce yıldır şahit olduğu bu olay ay yanılsaması olarak adlandırılıyor.

Ay ilüzyonu için en iyi zamandayız. Bugün Ay adını, iki gün sonra kuzey kürede başlayacak olan yazın işareti olan gündönümünden alıyor: “gündönümü ayı”. Bu kayda değer bir bilgi, çünkü güneş ve dolunay tahteravallideki çocuklar gibi; biri ne kadar yüksekte ise, diğeri o kadar alçakta. Bu durumda bu haftaki yüksek gündönümü Güneş’i de, alçakta, ufka çok yakın bir Ay anlamına geliyor. Bu da güçlü bir ay yanılsaması etkisi demek.

Ay yanılsaması hakkında daha fazla bilgi için geçen yılki yazıma (29 Haziran 2007) göz atabilirsiniz.

Kaynak: science@nasa.gov |

Bazan gözlerinize inanamazsınız. Bu haftasonu da böyle zamanlardan olacak. Bu akşam (cumartesi), gün batımından sonra dışarı çıkıp etrafınıza bakın. Doğudan yükselen dev bir ay göreceksiniz. Her zamanki kraterleri ve denizleriyle Dünya’nın uydusu gibi gözüken ama garip bir şekilde şişmiş, dev bir ay.

Elbette ay büyümüyor. Bu bir yanılsama: Ay yanılsaması (ilüzyonu)

Gökyüzü gözlemcileri düşük konumdaki ayın doğal olmayan bir şekilde büyük olduğunu binlerce yıldır biliyorlar. Kameralar bunu göremez, ama insan gözü görebilir; gerçek bir ilüzyon.

Bugünkü dolunay 2007′nin diğer dolunaylarından daha alçak seviyede olacak, dolayısıyla Ay Yanılsaması daha güçlü hissedilecek. Peki ayın alçakta, düşük seviyede olması ne demek? Güneş ve dolunay gökyüzünün birbirine zıt taraflarında yer alır. Tıpkı bir tahterevallideymiş gibi: biri yüksekteyken diğeri alçaktadır. Çünkü yaz gündönümü henüz yaşandı (21 Haziran), güneş kuzey göklerinin en yüksek noktasına yakın. Dolunay ise buna uygun şekilde alçak konumda.

Aya baktığınızda, aydan yansıyan ışınlar gözünüzün arkasında 0,15 mm genişliğinde bir resimde birleşiyorlar. Yüksek aylar ve alçak aylar aynı boyutta görüntü oluşturuyor. Öyleyse beyin neden birinin diğerinden daha büyük olduğunu düşünüyor? Geçen bunca seneye rağmen bilim adamları henüz cevaptan emin değiller.
	Ponzo Yanılsaması

Bazı araştırmacılar Ay Yanılsaması’nın, ağaçlar ve evlerin Ponzo’nun birbirine yaklaşan doğrular rolünü oynadığı bir Ponzo Yanılsaması olduğuna inanıyorlar. Yerdeki cisimler beyninizi yanıltarak ayın gerçekte olduğundan daha büyük olduğunu düşündürüyor.

Ama bir sorun var: Yüksek irtifalarda uçan pilotlar önplanda herhangi bir cisim olmamasına karşın, bazan Ay Yanılsaması’nı yaşıyorlar. Onların gözlerini ne yanıltıyor?

Belki gökyüzündeki şekli. İnsanlar gökyüzünü, tepesinin yakın ve ufkun daha uzak olduğu yassılaştırılmış bir kubbe şeklinde görüyor. Bu durum tepemizde uçan kuşların, ufukta kuşlardan daha yakın olduğu hissini uyandırıyor. ay ufka yakınken, beyniniz, kuşları (ve uçakları ve bulutları vs..) izlerken ki durumu tekrar ediyor, ayın gerçek boyut ve uzaklığını yanlış hesaplıyor.

Başka açıklamalar da mevcut. Eğer istediğiniz büyük güzel bir ay görmekse, hangisinin doğru olduğu önemli değil. En iyi görüş zamanı, evlerin, ağaçların, dağların vs.. sizi en iyi şekilde yanıltabileceği, ayın doğmaya başladığı an.

Eğlenceli bir aktivite: Aya önce doğrudan ardından da önplandaki nesneleri saklayacak şekilde bakın. Mesela karton kullanarak ya da başparmağınız ve işaretparmağınızla ayı kıstırarak.