Yeni yıla parçalı ay tutulması ardından gireceğiz; Astronomi Yılına yakışan bir son. Astronomi Yılı bitiyor bitmesine ama elbette gökbilim de devam ediyor, AstroTürk de.. 2010 yılının ay tutulmasının ardından başlayan ilk ayında özel bir şeyler yapmaya karar verdim: Ocak ayı boyunca tek doğal uydumuz olan Ay’a ağırlık vereceğim. Bazı yazılar hazır, bazılarıysa ay içersinde tamamlanacak. Yine farklı konulardan da yazılar olacak tabi.

Yeni yılınız şimdiden kutlu olsun :)

NGC 2264 katalog numarası Tekboynuz Takımyıldızı’na dahil olan birden fazla gökcismini tanımlıyor: Koni ve Tilki Kürkü bulutsularıyla Kar Tanesi ve Noel Ağacı yıldız kümelerini. Tüm bu cisimler bizden ortalama olarak 2600 ışık yılı uzaklıkta bulunmaktadır.

Koni Bulutsusu’nu şeklinden ötürü en altta kolayca farkedebilirsiniz. Üstünde gözüken yıldızlar ise Noel Ağacı Kümesi’ne ait. Tilki Kürkü Bulutsusu da Noel Ağacı’nın üstünde kalan açık yeşil bölge civarı. Tilki Kürkü çevreede yeni oluşan yıldızlardan gelen iyonlarla parlayan bir emisyon bulutsusuyken, soğuk hidrojen ve tozlardan oluşan Koni yıldızlardan gelen ışığı geçirmeyen bir karanlık bulutsu.

Noel’i kutlayacak olan AstroTürk okuyucularına mutlu Noeller diliyorum.

kaynak: viki |

Gökbilim fotoğrafçısı Tunç TEZEL, TWAN (Geceleyin Dünya) sitesinde ayın fotoğrafçısı seçilmiş. Kendisini buradan kutlamak istiyorum, başarılarının ve tabi ki güzel fotoğraflarının da devamını bekleyerek.

Tunç Tezel

Yukardaki Tezel‘in TWAN’daki fotoğraflarından biri. Sitede yayınlanan tüm fotoğraflarını görmek için bu bağlantıyı kullanabilirsiniz. Geceleyin Dünya sitesi, yeryüzü ve gökcisimlerini aynı karede gösteren, geniş açılı nefes kesici fotoğraflara ve videolara ev sahipliği yapıyor.

kaynak: Günün Gökbilim Görüntüsü | TWAN-Geceleyin Gökyüzü |

Tozlar dünyada mobilyalarımızın üstünde biriken, hapşırığa neden olan sinir bozucu şeylerdir. Kozmik tozlar da arkalarında bulunan manzaradan görünür ışığın geçmesini önleyerek astronomların çalışmasını engeller. Buna karşılık yıldız oluşum bölgesindeki tozlar üzerinde çalışmak, astronomlara yıldızları oluşturan maddelerin içeriğini ortaya çıkarmada yardımcı olur. Buradaki tozlar zaman zaman güzel pozlar da verebiliyorlar. Hubble Uzay Teleskobu, bu muhteşem manzaralardan bir tanesini daha görüntülemeyi başarmış:

Fotoğrafta, İris Bulutsusu adıyla da bilinen NGC 7023′ün detayları görülüyor. NGC 7023 bir yansıma bulutsusu. Üst tarafta gördüğünüz parlaklık, yakındaki HD 200775 isimli yıldızın ışınlarının, tozlar tarafından yansıtılmasıyla oluşuyor.

kaynak: universetoday.com | spacetelescope.org |

Cassini uzayaracınca çekilen, Satürn’ün 472 durağan görüntünün birleştirilmesiyle oluşturulan kutup ışıkları (aurora) videosu NASA tarafından yayınlandı.

Videoda, Satürn’ün kuzey yarıküresi üzerinde yaklaşık 1200 km yukarıda oluşan kutup ışıklarının hareketi görülüyor. Satürn’nün daha hafif hidrojen atmosferinde, Dünya’nın daha ağır olan azot (nitrojen) – oksijen atmosferine göre kutup ışıkları çok daha yükseklere ulaşıyor.

Daha önce de gezegene ve Titan ile Enceladus adlı uydularına ait görüntüler yollayan Cassini uzayaracı, Satürn’ün kutup ışıklarını daha önce  mor ve kızılötesi dalga boylarında görüntülemişti. Yeni görüntüler görünür dalga boyundalar. Görüntüleme takımı ışıkları belirginleştirmek için görüntülere bazı eklemeler yapmış. Kutup ışıklarının gerçekte ne renk olduğu ise henüz anlaşılmış değil.

kaynak: wired.com |

Olur şey değil. Tam güneş etkinleşti, büyükçe bir güneş lekesi gözlemek mümkün oldu derken, gökyüzünü bulutlar esir aldı! Neyse ki bulutlar tüm yeryüzünü saramıyor. Dünyanın pek çok yerinden amatör gökbilimciler 1029′u gözlemekte ve birbirinden güzel fotoğrafları paylaşmaktalar.

Alttaki fotoğraf, daha önce de bir fotoğrafını yayınladığım Pete Lavrence’a ait. Bileşik görüntüde, kayaç gezegenler ile güneş lekesi ve fırtınaların boyutları orantılı şekilde yansıtılmış. (Gezegenler Güneşten doğru: Merkür, Venüs, Dünya, Mars)

kaynak: spaceweather.com | görüntü: Pete Lavrence

LCROSS görevinin ardından dünyadaki teleskoplar, darbenin ardından yükselmesi beklenen toz bulutunu görüntüleyememişlerdi. Bu hayal kırıklığı ikinci uzay aracının çektiği görüntülerle bir nebze olsun hafifledi:

Ay’ın Cabeus kraterine ilk olarak Centaur roketi çarpmıştı. Uydumuzla çarpışmanın öncesinde rokete bağlı olan uzayaracı, çarpmasının ardından yükselecek ay tozlarını inceleyebilmek için, ondan ayrılmıştı. Yapılan incelemelerin sonuçlarından önce uzayaracının çektiği ve hem yer hem de uzay teleskoplarının görüntüleyemediği toz bulutunun görüntüsü yayınlandı. Araştırmacılar bu görüntüden yola çıkarak çarpma ardınan oluşan kraterin 28 m çapında olduğunu tahmin ediyorlar.

Yukarıdaki fotoğrafta toz bulutu son derece soluk biçimde gözüküyor. Çarpma öncesinde amatör astronomların dışında araştırmacılar da yerde ve uzaydaki profesyonel gözlem araçlarını [teleskopların listesi] Ay’a çevirmişlerdi. Hiçbir şey gözlenememesi ise herkesin hayallerini yıkmıştı.

LCROSS görevinin internet sitesinde, çarpma görüntüleri de yayınlanıyor.

LCROSS göreviyle Ay’ın aldığı doğal darbelerin yanına bir de insan darbesi eklendi. Ancak bu insan kaynaklı darbelerin ilki değildi. Ay keşiflerinin daha popüler olduğu 60 ve 70′lerde, Ay yüzeyine pek çok insan izi bırakıldı. Artık bu izleri görebiliyoruz da.

Lunar Reconnaissance Orbiter (Ay Rezonans Yörüngeci), Ay yüzeyinde 38 yıl önce insanlar tarafından yaratılan izleri kaydetti:

Fotoğrafın merkezindeki iz, 1971 yılında Ay’a inen Apollo 14 uzayaracının Saturn IVB iticilerinin etkisiyle oluşmuş.

İticilerin etkisi, önceki başarılı (Apollo 13 Ay’a ulaşamadan geri döndü) Ay görevi olan Apollo 12′de, astronotlarca yüzeye yerleştirilmiş yüzeyde bırakılan depremölçerce (sismometre) kaydedildi. Depremölçer kayıtları, ateşlemenin yüzeyde küçük çaplı bir depreme neden olduğunu ortaya çıkarmıştı. Bu kayıtlar Dünya’ddaki bilim insanlarınca, Ay yüzeyinin özelliklerini araştırmakta da kullanılmıştı aynı zamanda.

NASA’nın sitesinde bu Apollo 14 ile LCROSS görevinde Ay’a düşürülen Centaur uzay aracının darbeleri karşılaştırılmış:

Apollo’nun darbe hızı 9.144 km/saat olarak verilmiş ve yaklaşık 14.000 kg ağırlığındaki itici bileşenleri hesaba katıldığında otaya 10 ton TNT eşdeğerindan biraz daha fazla enerji çıkıyor. Centaur’un ağırlığı ise 2000 kg ve çarpma hızı saatte 9.000 km.

kaynak: universetoday.com | nasa.gov/mission_pages/LRO/ |