astroturk.net

Jean Paul Roux tarafından yakalanan tutulma anı. Yılbaşında Ay’ın %8′lik kısmı Dünya’nın gölgesinde kayboldu.

Dünya Astronomi Yılına güzel bir astronomi olayıyla veda ettik. Parçalı tutulma Türkiye’de havanın açık olduÄŸu her yerden izlenebildi. Yılbaşı tutulmasını kaçıranlar bir sonraki yılbaşı tutulmasını izlemek için ÅŸanslarını 2028 yılında deneyebilirler! Gelecek seferki tam tutulma olacak.

Tabi bu bahsettiÄŸim yılbaşında tutulma izlemek isteyenler için. O zamana kadar biricik doÄŸal uydumuz, yerin gölge ve yarı gölgesinden daha çok geçecek. Türkiye’den tam ay tutulması izlemek için 2011 yılına kadar beklemek yeterli. O yıl haziran ve aralık aylarında iki tam tutulma gerçekleÅŸecek. 2010 yılındaki tutulmalar ise Türkiye’den gözlenemeyecek.

Tutulmaların ne zaman nerde ve ne ÅŸekilde gerçekleÅŸeceÄŸini (ya da gerçekleÅŸtiÄŸini) Kandilli Astronomi Laboratuvarı‘nın bu sayfasından Türkçe olarak veya NASA’nın tutulum sitesinden de öğrenebilirsiniz. Ne zaman olduÄŸunu öğrendik; peki nasıl oluyor?

Tutulma kabaca Ay, Dünya’nın güneÅŸ ışınlarının geçmesini engellediÄŸi bölgede seyrettiÄŸinde meydana geliyor. GüneÅŸ’in çapı Dünya’dan büyük olduÄŸu için hiç ışık geçmeyen bölge huni biçimine sahip. Bu nedenle tam gölge konisi (umbral) olarak adlandırılıyor. Bu koninin etrafını ise güneÅŸ ışınlarının tamamının deÄŸil de bir kısmının geçebildiÄŸi yarı gölge konisi (penumbra) sarar. AÅŸağıdaki resimle olayı daha rahat kavrayabilirsiniz.

Eksendeki eÄŸiklik nedeniyle Ay’ın Dünya çevresindeki her tam turunda bir ay tutulması gerçekleÅŸmiyor. EÄŸimdeki deÄŸiÅŸim aynı zamanda farklı türlerde tutulmalara neden oluyor: parçalı, tam, yarı gölgeli.

Yarı gölgeli ay tutulmasında Ay, sadece yarı gölge konisinden geçiyor. Bu tarz tutulmaların gözlenmesi zor. DiÄŸer tutulmalar da Ay’ın tam gölge konisinden tamamının veya bir parçasının geçmesiyle oluÅŸmakta. Yılbaşındaki tutulmada Ay’ın %8′lik kısmı tam gölge konisinden geçmiÅŸti.

resimler: Jean Paul Roux (1) ve UÄŸur Ä°kizler ‘in (2) izniyle. 3. hatırlamıyorum.