haftalık gökyüzü raporu – 5

Gökyüzü’nün yeni sayısı çıktı

Türk Astronomi Derneği’nin (TAD) aylık bülteni Gökyüzü’nün Ağustos 2015 sayısı çıktı. Kapak konusu astrobiyoloji olan derginin yeni sayısını bu bağlantıdan indirebilir (29 MB) veya ISSUU üzerinden okuyabilirsiniz.

Gokyuzu_Agustos15

NASA’dan canlı yayın

umut-yildiz

NASA’da görevli astrofizikçi Umut Yıldız, son dönemin moda mobil uygulamalarından Periscope ile izleyicilerini NASA’da gezintiye çıkartıp sorularını yanıtladı. Yaklaşık 3300 kişinin izlediği yayını youtube üzerinden ‘banttan’ seyredebilirsiniz:

Yoğun ilgiyle karşılaşan ve yaklaşık iki saat süren yayını hakkında Yıldız şunları söylemiş:

Öğrencilerin yoğun ilgisi karşısında zaman zaman sorulara cevap yetiştirmekte zorlandım. Mesleki konular ve kariyerim dışında öğrencilerden derinlikli, uzay hakkında bilgi sahibi olmayı gerektiren sorular da aldım. Harika bir tecrübeydi.

Fakat belli ki herkes soruların genel derinliğinden memnun kalmamış:

kerem-kaynar-tweet

Astrolojinin bilimle imtihanı

Açık Bilim’in kurucu editörlerinden ve Yalansavar yazarlarından biri olan Tevfik Uyar’ın kitabı Astrolojinin Bilimle İmtihanı (Yıldızlar Size Ne Söylemiyor?) raflarda yerini aldı. Uyar kitabında astrolojiyi bilimsel araştırma sonuçlarına dayanarak sorguluyor. Kitabın Açık Bilim’deki incelemesini buradan okuyabilirsiniz.

Açık Bilim’de daha önce yayınlanan Astrologların Bilimle İmtihanı yazısına da bir göz atmanızı tavsiye ederim.

AOS-4

Astronomi Öğretmen Seminerleri’nin 4.sü Ağustos sonunda gerçekleştirilecek. Okullarında astronomi dersi veren öğretmenleri hedef alan çalıştayın bilim kurulunda Prof. Dr. Zeki Aslan, Prof. Dr. Osman Demircan, Doç. Dr. Memduh Sami Taner bulunuyor. Facebook sayfasından detaylı bilgiye ulaşabilirsiniz.

AOS4

#EskiKöyeYeniEnerji

Greenpeace yeni kampanyasıyla, termik santralcilerin kurbanı olan Yırca köyünü yeraltındaki kaynaklardan kurtarıp gökyüzündeki kaynağa kavuşturmak için kolları sıvadı. Örgüt, Yırca köyünün cami ve okulunu güneş enerjisine geçirmek için bağış topluyor.

Çevresi 2 termik santral ve bir kül havuzuyla çevrili köyün geçim kaynağı olan zeytinlikler üzerine, Kolin inşaat tarafından devlet desteğiyle yeni bir termik santral daha kurulmak istenmiş ve köy direnişiyle ülke gündemine girmişti.

durum değerlendirmesi

Haftalık gökyüzü raporlarını yaklaşık bir aydır yayınlamadım. Başka yazı da eklemedim siteye. Bunun ilk sebebi, 10 günlük iznim boyunca internete girmemem. Bu süre zarfında yazmasam da teleskopla gözlem yapma şansım oldu. Üstelik yalnız da değildim:

koyde-gozlem

Çocuklarla bizim köyün merkezindeki iskelelerden birinde önce Ay, Ay battıktan sonra Satürn gözlemi yaptık.

Siteyi güncellemememin ikinci sebebi ise ilki kadar tatlı değildi: Dedemi kaybettim ve yine aynı köyde cenazesini düzenledik. Bu son durum bu haftasonu Uludağ’da düzenlenen AstroFest’e de katılmamı engelledi.

ihsan-urun-15.05.2008

Bu haftadan itibaren yeniden yazmaya başlamayı planlıyorum.

Haftalık gökyüzü raporu

Gökyüzü’nün yeni sayısı yayında

Türk Astronomi Derneği’nin (TAD) aylık bülteni olan Gökyüzü dergisinin Temmuz 2015 sayısı çıktı. Gökyüzü’nün bu ayki kapak konusu Plüton geniş şekilde işlenmiş. Türkiye’de düzenlenecek olan COSPAR 2016, COSPRA Türkiye Ulusal Temsilcisi ve Yerel Düzenleme Komitesi Koordinasyon Sorumlusu Dr. Tülün Ergin röportajıyla dergide yer bulmuş. Dergiyi issuu.com üzerinden çevrimiçi okuyabilir veya bu bağlantıdan cihazınıza indirebilirsiniz. Gökyüzü’nden bir de çağrı var:

önümüzdeki aylardan itibaren astronomi/astrofizik alanında çalışan öğrenciler ve araştırmacılar başta olmak üzere bültene haber/araştırma yazısı/astronomi fotoğrafı ile katkı sağlamak isteyenler hazırladıkları içeriği gokyuzu@tad.org.tr e-posta adresinden bize ulaştırabilirler. (Detaylar bültenin 3. sayfasında)

TAD’ın üniversitede astroloji safsatasına karşı verdiği mücadele sonuç verdi

Daha evvel haberini vermiştim; TAD, Aydın Üniversitesi’ndeki astroloji seminerine TAD’ın kendi sitesinde Yükseköğretim Kurumlarında Astroloji ile İlgili Faaliyetler Hakkında Türk Astronomi Derneği’nin Görüşleri başlığıyla konuya ilişkin bir yazı yayınlamıştı. Bu yazı sonrasında da devam eden çabalar neticesinde Aydın Üniversitesi’ndeki astroloji ve Fütürizm sertifika programı kapatıldı!

astroloji-sertifika-kapatildi

Dron hava fotoğrafçılığı yarışması sonuçlandı

Daha küçük devrelerin işlem gücünün artışı insansız hava araçlarının gelişiminde bir patlamaya yol açtı. Özellikle sivil alanda 4 pervaneli –dörtdöner (quadcopter)- dronlar oldukça popülerlik kazandı ve taşıdıkları potansiyel sayesinde Amazon gibi ticari işletmelerin yanı sıra, olası zararlı kullanımlarıyla devletlerin de ilgisini çektiler. Genel kullanıcının en büyük kullanım alanıysa hava fotoğrafçılığı. Dronestagram ve National Geographic’in düzenlediği 2015 Dron Hava Fotoğrafçılığı Yarışması küresel çapta 5.000’in üzerinde profesyonel ve amatörün katılımıyla gerçekleşen yarışmanın sonuçları açıklandı. Nefes kesici kuşbakışı fotoğraflara bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

10droneglorieto

NASA: iklim değişikliği yavaşlamadı

NASA iklimle ilgili önemli bir açıklama yaptı; buna göre iklim değişikliği bazı iddiaların aksine hız kesmiş değil. Artık ısı okyanuslarda depolandığı için önceki araştırmaların dayanağı olan atmosfer verileri yanıltıcı rol oynadı.

Türkiye’deki buzullar 40 yıldır küçülüyor

Bir çevre haberi de bizden. Bu aslında dikkatimi çekmişti ancak yazma fırsatım olmadı. Neyse ki Ethem hoca konuya el atmış. NASA’nın yaptığı çalışma sonuçlarına göre ülkemizin dağ zirvelerinde bulunan buzulların kapladığı alanlar 40 yılda önemli miktarda daralma yaşadı.

buzullarimizdaki-kuculme

Cristoforetti: “dünya dışına yerleşmemiz kaçınılmaz”

İlk gökyüzü raporunda adını andığımız, İtalyanların rekortmen astronotu Samantha Cristoforetti, BBC Türkçe servisinden Övgü Pınar’a verdiği röportajda insanlığın dünya dışına yerleşmesinin kaçınılmaz olduğunu söyledi.

8 dakikada Mars gezgininin 11 yılı

Bugünlerde doğal olarak Plüton’u ilk defa görecek olan Yeni Ufuklar sondası odaklandık. Büyük buluşmasına bir haftadan kısa süre kalan (14 Temmuz 2015) uzayaracı yoluna hızla devam ededursun, başka bir gezegendeki Opportunity adlı gezgin de 11 yıllık maratonunu sürdürüyor.

2004 yılı Ocak ayında Mars yüzeyine başarıyla inip uzun yıllar araştırmalarına devam eden Mars gezginleri Opportunity (Fırsat) ve Spirit’i (Ruh) yeniden hatırlama vakti: Sorun yaşayan Spirit uzun zamandır ‘sabit gözlem istasyonu’ olarak kullanılıyor. Opportunity ise geçtiğimiz günlerde Mars’ın karşı konumda kalması nedeniyle mola vermesini saymazsak (Güneş Dünya ile Mars arasında kaldığından iletişim koptu), 11 yıllık maratonunu devam ettiriyor.

Üstteki videoda, toplamda 42,1 km yol katedilen 11 yılın hızlandırılıp 8 dakikaya sışdırılan görüntüsünü izliyorsunuz. Görüntüler bu yılın Nisan’ında son buluyor. Ses ise araç içersinde sarsıntıyı ölçmeye yarayan aygıttın topladığı veriler ile oluşturulmuş. Böylece düz yüzeyler ile engebeler arasındaki farkı duyabiliyorsunuz.

astrofest2015

Uluğdağ Gözlem Festivali / ASTRO FEST 2015

Son dönemde Bursa’dan gökbilim adına gerçekten büyük hamleler geliyor. Kentte geçtiğimiz  mayıs ayında Bursa Gökyüzü Gözlem Şenliği adıyla harika bir etkinlik gerçekleştirilmişti. Meğerse o sadece başlangıçmış, Bursa gözünü -kelimenin tam anlamıyla- zirveye dikmiş: Uludağ’ın zirvesine.

Bursa Bilim ve Teknoloji Merkezi’nin (BTM) 2013 yılından beri 2 defa düzenlediği ‘Bilimsel Geceleme’ etkinliği bu yıl Astrofest adını alarak Uludağ Gözlem Festivali olarak gerçekleşecek. Elbette daha geniş katılımla.

ulugdaggozlem

7-8-9 Ağustos tarihlerinde Uludağ’da gerşekleştirilecek festival programı oldukça doyurucu. Pek çok atölyenin yanı sıra Temel Astronomi Kavramları, Türkiye’deki Gökbilim Çalışmaları, Uzay Çalışmaları, Sahte Bilim ve 2015 Işık Yılı konularında konferans düzenlenecek.

Öğretmenlere yönelik gökbilim eğitimleri de göze çarpan başka bir detay. Okullarda seçmeli olan astronomiyi dersini fen ve teknoloji, fizik, matematik ve coğrafya öğretmenleri veriyor (buraya astronomi mezunlarının feryadı gelecek). Bu öğretmenler, astronom öğretim üyelerindan teorik eğitim ağırlıklı sertifika programlarına katılıyorlar. Uludağ’daki eğitimin farkı daha fazla uygulamaya fırsat verilecek olması.

astrofest2015Festival’de konaklama için Uludağ Büyük Otel’in sağlayacağı özel fiyatlardan yararlanabilirsiniz. Diğer seçenek ise yine aynı otelin arka cephesinde kurulacak olan çadır alanı.

Eğer çadırınız, matınız ve tulumunuz yoksa bunlar tercih edeceğiniz paket ücreti karşılığında size sağlanıyor. Festival sonunda geri vermeniz gerekiyor. Çadırda kalmayı tercih etmeniz durumunda tüm paketlere dahil olan yemekler, tuvalet ve duş ihtiyaçlarının otel tarafından sağlanacağını belirteyim. Festivalle ilgili merak ettiğiniz tüm soruların cevabını bu adreste öğrenebilirsiniz.

7-8-9 Ağustos işlerimin yoğun olabileceği günler ama yine de bu festivale gidebilmeye çalışacağım. Size de imkanınız varsa kaçırmamanızı öneririm.

 

haftalık gökyüzü raporu – 3

Bursa gökbilim açısından en şanslı şehirlerin arasında geliyor gördüğüm kadarıyla. Geçenlerde belediyenin desteklediği bir gözlem şenliği düzenlenmişti. Ağustos ayında ise Uludağ’da bilimsel geceleme var! Bu sefer kaçırmamaya gayret edeceğim.

ulugdaggozlem

Geçtiğimiz pazar günü büyük bir güneş patlaması yaşandı. Patlama İstanbul Üniversitesi Gözlemevi’nde de gözlendi.

gunes-patlamasi-24cevrim

Avrupa Uzay Ajansı’nın Rosetta yörünge aracının elde ettiği veriler sayesinde, 67P/Churyumov-Gerasimenko kuyruklu yıldızının üzerindeki çökme çukurları tespit edildi. Max Planck Enstitüsün’de Gezegenbilimci Jean Baptiste Vincent ve takım arkadaşları sonuçları Nature dergisinde yayınladı.

Kuyruklu yıldız üstündeki çökme çukurları da gezegenimizdekilere benzer biçimde oluşuyor: yüzey altındaki malzeme aşınarak mağrara meydana geliyor. Üst tabaka kendini destekleyemeyek kadar zayıflayınca çöküyor ve derin dairesel boşluk oluşturuyor.

Ayrıntıları Ethem Hoca’dan okuyabilirsiniz. Ethem Derman’ın ağ adresini de takip etmenizi öneririm: ethemderman.com

venus-jupiter-moons-6-30-2015-Geraint-Smith-Taos-NM-e14357455787961 Temmuz gökyüzünde Venüs – Jüpiter yakınlaşması vardı.

Daha önce gerçeğe yakın renkleriyle Plüton ve Charon’u görüntüleyen Yeni Ufuklar, ikilinin yüzey detaylarını içeren yeni görüntülerini yolladı. Bunlardan anladığımıza göre Plüton bir dizi lekeye sahip:

Color_Rotation_Movie_NASA-JHUAPL-SWRI

Bunları gönderdikten sonra, pazar günü Yeni Ufuklar sondasının dünya ile olan bağlantısı geçici olarak kesildi. Ben yazıyı hazırlarken sorun kalmamıştı. Bir saat 21 dakika süren bağlantı sorunu sırasında uzayaracının otomatik pilotu önceden programlandığı şekilde araç bilgisayarını “güvenli moda” alıp yedekten yeniden başlattı. Milyarlarca kilometre ötedeki bilgisayarınızın sorun çıkarması hayli sıkıntı verici olsa gerek!

Bizim uzayaraçlarına dair de bir haber var:

Türkiye’nin uydu politikası en başından itibaren, kademeli olarak her yaptırılan iletişim uydusunda yerli bilgi birikimini arttırıp en sonunda uyduyu tamamen Türkiye’de üretmek üzerine kuruldu. Türksat A.Ş. Genel Müdürü Prof. Dr. Ensar Gül’ün yaptığı açıklamaya göre yurtiçinde üretilen ilk iletişim uydusu Türksat 6A  olacak. Fırlatılması hedeflenen tarih ise 2020.

turksat-bilmemkac

Türkiye’nin ilk iletişim uydurlarının 90’larda yörüngedeki yerlerine kavuştuğunu düşünürsek kabaca 30 yıllık sürede uydu üretebilir konuma gelmiş olacağız. Bu iyi bir teknoloji politikasıyla Kore’nin bize fark atabildiği süre aynı zamanda.

Şimdi yerli elektronik montaj sanayicilerini ‘koruma’ bahanesiyle %30’lara varabilecek yeni bir vergi hedefleniyor. Yıllarca düşünülmeyen şey, kriz ortamında cari açığı kapamak için yapılan bir hamleyle yarar sağlar mı bilinmez. Yalnız muadili bizde üretilmediğinden gökbilimle ilgili elektronikler bu verginin dışında kalacakmış gibi gözüküyor. İyi haber mi kötü haber mi bilemedim.

Plüton ve Charon’un yeni detaylı -ve hareketli- görüntüsü

Aşağıda Yeni Ufuklar’ın (New Horizon) 23-29 Haziran tarihinde çektiği fotoğraflarla oluşturulmuş hareketli görüntüyü görüyorsunuz. Bu tarihlerde 24 milyon kilometreden 18 milyon kilometreye düşen mesafe, Plüton ve uydusu Charon’a yaklaşma hissininin görüntüye tam olarak yansımasını sağlamış.

Color_Rotation_Movie_NASA-JHUAPL-SWRI

Bu hareketli görüntü Uzak Mesafe Keşif Görüntüleyicisi’nin (LORRI) elde ettiği yüksek çözünürlüklü siyah beyaz görüntülerin Ralph aracından gelen renk verisinin birleştirilmesiyle oluşturulmuş.

Elde edilen görüntüler sayesinde Plüton’un yüzeyinde bir dizi koyu renkli leke olduğu saptanmıştı. Sadece 10 gün içersinde, şimdi yaklaşık 12 milyon km uzaktan görebildiğimiz  cüce gezegeni 12.500 km yakından izleyeceğiz ve Plüton sistemini ince detayları açığa çıkmış olacak.

Dünya’nın sabit bir bölgesine hizmet veren iletişim uydularının kullandığı jeostatik yörünge 35,786 km yüksekliktedir. Yani Yeni Ufuklar Plüton’a, Türksat uydusunun bize olduğundan çok daha yakın konumda olacak.

pluto-mesafe-04-07
4 Temmuz 2015’de Yeni Ufuklar ve Plüton’un konumu

Plüton’da lekeler keşfedildi

Yeni Ufuklar’dan (New Horizons) beklendiği şekilde her geçen gün Plüton’un daha detaylı görüntüleri gelmeye devam ediyor. Plüton’un yeni bir uydusu ya da halkası bulunamadı, fakat bu sayede potansiyel engeller için ek motor ateşlemesine de gerek kalmadı.
Görüntü netleşiyor:
Pluto_Color_070115
Plüton’un ekvatoru boyunca bir dizi düzgün şekilde sıralanmış leke tespit edildi. Bu lekelerin her biri yaklaşık 480 kilometre çapında ve kabaca İstanbul-Ankara mesafesinde bir bölgede dizililer.

Bilim insanları henüz bu lekelerin nasıl oluşmuş olabileceğine dair bir açıklama getirmiş değil. “Bu gerçek bir bulmaca — lekelerin ne olduğunu bilmiyoruz, ve çözmek için sabırsızlanıyoruz” diyor Yeni Ufuklar’ın yürütücüsü Alan Stern. Plüton’un daha koyu ve gri uydusu Charon’la arasındaki renk farkı da çözülmeyi bekleyen bir bilmece.

Yeni Ufuklar ekibi, 7 hafta süren detaylı toz bulutları, halkalar ve potansiyel zararlıların taramasından sonra, sondanın rotasından sapmadan devam etmesine karar verdiler. Eğer herhangi bir şey saptamış olsalardı araca buna uygun şekilde manevra yaptırmaları gerekecekti. Zira 49.600 km/saat hızla ilerleyen Yeni Ufuklar için bir pirinç tanesi büyüklüğünde parçacıkla karşılaşmak ölümcül olabilir.

Pluto_062215

kaynak: astronomy.com |