SpaceShipOne

20. yüzyıl boyunca insanlı uzay çalışmaları devletlerin kontrolünde gerçekleşmiştir. Özellikle ABD’de özel şirketler NASA öncülüğünde uzay teknolojileri üretmekteydi ancak insanlı uzay uçuşu yapmak hiçbir zaman şirketlerin ilgi alanına girmemişti.

Bu durum 21. yüzyılın başında değişti. Virgin Galactic şirketin tasarlayıp ürettiği SpaceShipOne (UzayGemisiBir), 21 Haziran 2004’te ilk defa devlete bağlı olmayan insanlı yörünge altı görevi gerçekleştirdi.

spaceshipone-1

SpaceShipOne pilot dahil 3 kişilik mürettebat için tasarlandı. 15.24 km (50.000 feet) yüksekliğe kadar White Knight (Beyaz Şövalye) isimli, ana gemi diye tabir edilen bir uçağın altında çıktıktan sonra ana gemisinden ayrılıp, roket motorlarıyla 112 km (367,360 feet) irtifaya ulaştı.

spaceshipone-3

SpaceShipOne pek çok ilke imza attı: Ses hızının 3 katına ulaşan, 100 km irtifaya çıkan ve yeniden kullanılabilen ilk -özel girişime ait- hava taşıtı.

hibrit roket motoru

SpaceShipOne uzaya çıkabilmek için hibrit roket motoru kullanıyor. Bu roketler hem katı yakıt hem de gaz/sıvı yükseltgen (oksitleyici) madde kullanıyor. Katı yakıtlı roketlere karşı, yükseltgen miktarının ayarlanabilmesinden ileri gelen itki gücünü ayarlayabilme veya roketi tamamen durdurabilme avantajı var.

Yakıt olarak kauçuk, yükseltgen olarak da sıvı nitröz oksit (NO2) kullanan SpaceShipOne’ın roket motoru 87 saniye boyunca 88 kN itki üretebilmekte.

SpaceShipOne_schematic

Yukarıdaki şekil roketin temel yapısını göstermekte. Yükseltgen madde olan nitröz oksit mavi ile işaretlenmiş tanktan yanma odasına geçiyor. Burada kırmızı ile gösterilen noktada ateşleme sağlanıyor. Kauçuğun yanmasıyla ortaya çıkan sıcak gaz nozuldan çıkarken itki oluşturuyor.

spaceshipone-2

SpaceShipOne’ın ardından firma daha ileri bir model olan SpaceShipTwo’yu üretti. Ne yazık ki SpaceShipTwo bir test uçuşu sırasında havada kaza geçirerek parçalandı. Uzay turizmini hedefleyen ve pek çok ünlü ismin bilet parasını önceden ödeyerek destek olduğu Virgin Galactic şu ana dek herhangi bir ticari uçuş gerçekleştirmedi.

Ansari X Prize ödülünü de kazanan SpaceShipOne bugün, havacılık tarihinde bir kilometre taşı olarak, Smithsonian Enstitüsü’nün Ulusal Hava ve Uzay Müzesi’nde sergilenmekte.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 19

Dünya’nın yarı-uydusu keşfedildi

Dünya’nın Ay dışında bir başka kozmik arkadaşının daha olduğu ortaya çıktı. Keşfedilen 2016 HO3 isimli asteroid Dünya’nın yarı uydusu olarak nitelendiriliyor. 38-120 metre çapında olduğu tahmin edilen gökcisminin yüz yıllar boyunca gezegenimizi terk etmeyecek.

Uzay İstasyonu mürettebatından 3 kişi Dünya’ya döndü

sefer47-donus

Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki 186 günlük görev süresi dolan Sefer 47’in 3 üyesi Dünya’ya geri döndü. Soyuz TMA-19M uzayaracı ile yörüngeden ayrılan Tim Kopra (NASA), Tim Peake (ESA) ve Yuri Malenchenko’yu (Roscosmos) yerde Rus kurtarma ekibi karşıladı. Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki astronot ve kozmonotların faaliyetlerini Uzay İstasyonu’nun sosyal medya hesaplarından takip edebilirsiniz: Twitter, Facebook, Instagram.

Uzay İstasyonu’nun ticari 3B yazıcısından ilk çıktı alındı

istasyon-3d-yazici

Uzay İstasyonu’na Nisan sonunda gönderilen 3 boyutlu yazıcıdan ilk çıktı alındı: astronotların istasyonun bakımını yaparken kullanabileceği bir anahtar. Eklemeli Üretim Tesisi (Additive Manufacturing Facility – AMF) ismi verilen bu 3 boyutlu yazıcının üreticisi, daha önce de uzaya ilk 3B yazıcıyı gönderen Made In Space şirketi. Uzaydaki yazıcının astronotların ihtiyaç duyduğu bazı aletlerin Dünya’dan getirilmeye gerek kalmadan İstasyon bünyesinde üretilmesinden, Dünya’da üretilen bazı gereçlerin uzay ortamına adapte edilmiş tasarımlarının test edilmesine kadar geniş bir yelpazede kullanım alanı olacak.

Satürn halkasındaki bozulma

saturn-halka-jetleri
telif: NASA / JPL-CALTECH/SPACE SCIENCE INSTITUTE

Nasıl ki Ay’ın çekim etkisi Dünya denizleri üzerinde gel-git şeklinde görülüyorsa, Satürn’ün uydularının çekim etkisi de gezegenin halkalarında belirir. NASA’nın Cassini uzayaracının yakaladığı bu görüntüde Satürn’ün en dıştaki F halkasındaki, kimi zaman “jetler” diye de tabir edilen bozulmalardan birini yakalamış. Fakat bu kez bunun sorumlusu, resmin sağ altında görülen Pandora isimli uydu değil.

Uçaklar uyduların yerini alabilir mi?

uydu-ucak

Boeing yıllarda havada kalacak bir uçağın patentini aldı. Tasarlanan oldukça garip görünümlü bu uçak, enerjisini üstündeki güneş panellerinden alarak, yüksek irtifalarda uçabiliyor. Böylesi bir uçağın taşıma kapasitesi sınırlı olsa da uyduların yerine geçebilmesini sağlayacak gözlem ve iletişim sistemlerini taşıyabilir.

Dr. Umut Yıldız söyleşileri

umut-yildiz-curiosity

ShiftDelete.Net, NASA/JPL bünyesinde çalışan astrofizikçi Dr. Umut Yıldız ile NASA’nın geleceği ve gelecek teknolojiler üzerine bir söyleşi gerçekleştirdi. Bir başka yayın organı Al Jazeera Türk’e de konuşan Yıldız burada da Türkiye’nin Mars’a yolculuk planına dahil olması gerektiğini ifade etti.

Türkiye Uzay Ajansı ile bu alanda söz sahibi olabilir miyiz?

Türkiye Uzay Ajansı’nın (TAU) kurulması senelerdir gündemde. Kurulunca tüm sorunlar hallolmayacak belki ancak onlarca yıllık eksik kapatılmış olacak. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Astronomi ve Uzay Bilimleri öğretim üyesi Prof. Dr. Mustafa Türker Özkan verdiği röportajda TAU’nun kurulması ile Türkiye’nin bu alanda söz sahibi ülkeler arasına girebileceğini kaydetmiş.

Çorum Merkez, sallıyo herkez

corum-merkez

Anadolu Ajansı’nın geçen haftaki Çorum’la ilgili haberi epey gündem oldu. AA’nın geçtiği “Google, dünyanın merkezini Çorum olarak işaretledi” haberinin aslının wikipedia’yı trolleyen vatandaşlarımız olduğu ortaya çıkınca haber geri çekilmek zorunda kaldı. Haber yaparken güvenilir kaynaklar kullanmanın ve bilim haberleri yapacak muhabirlerin temel bilimsel bilgi düzeylerinin önemi bir kere daha kendini hatırlattı.

Haftalık Gökyüzü Raporu 1 yaşında!

16 Haziran 2015’te başladığım ve o hafta gökyüzü ile ilgili haberlerden oluşan Haftalık Gökyüzü Raporu 1 yılı geride bıraktı. Her ne kadar haftalık desem de her hafta yazamadım, kimi zaman yazdım ama tamamlayamadım. İkinci seneyi daha iyi bir performansla kutlamayı umuyorum.

Uçaklar uyduların yerini alabilir mi?

Boeing yıllarca havada kalabilecek bir uçağın patentini aldı. Tasarlanan oldukça garip görünümlü bu uçak, enerjisini üstündeki güneş panellerinden alarak, yüksek irtifalarda uçabiliyor.

uydu-ucak

Güneş enerjisi kullanmanın enerji getirisi az. Geleneksel bir uçağı, söz gelimi bir 747’yi yüksek verimli güneş panelleri ile donatsak, ihtiyaç duyduğu enerjinin ancak binde 3’ünü güneşten karşılayabiliriz.

Dolayısıyla enerjisini güneşten alan bu uçağın taşıma kapasitesi oldukça sınırlı. Fakat bu kapasite görüntüleme sistemleri, kameralar ve radarları taşımaya yetiyor. Ayrıca cep telefonu sinyalleri ve tv yayınları için gereken iletişim sistemlerini taşıyabilir. Bir başka senaryo ise meteoroloji verileri elde etmek. Kısaca bir uydu ne yapabiliyorsa, daha ucuz bir maliyetle bunları gerçekleştirmek.

kaynak: futurism.com |

Sally Ride

Uzaydaki ilk ABDli kadın astronot, uzaya çıkan 3. kadın; Fizikçi; Çocuklar için uzayı keşfetme temalı bilim kitapları yazan, özellikle kız öğrencilerin bilime yönelmesi için desteğini ölene dek sürdüren bir bilim kahramanı.

sally-ride

26 Mayıs 1951’de doğan Ride, Stanford Üniversitesi’nde fizik okudu.

İlk kez 1963 yılında ilk kadın, Valentina Tereşkova, uzaya çıkmıştı. Bu tarihten sonra ise uzun bir dönem kadınlar yörünge faaliyetlerine katılamadılar. 1977 yılında NASA kadın astronot çalışmasına başladığında Sally Ride öğrenimini sürdürmekteydi. Okul gazetesinde kadınları astronot programına davet eden bir ilan gördüğünde başvurmaya karar verdi ve bu iş için seçilen 6 kadından biri oldu.

sally-ride-orta-guvertede

Sonunda Ride, 18 Haziran 1983 tarihinde STS-7 görevi dahilinde Challenger uzay mekiği ile yörüngeye çıkarak, uzaya çıkan ilk Amerikalı kadın ünvanını kazandı. Ride’ın mekikteki görevi robot kolu kontrol etmekti. Uzay mekiğinde taşınan uyduları başarıyla yörüngeye yerleştirdi.

sally-ride-kumanda

Bu görevden sonra 1984 tarihinde tekrar bir uzay mekiği görevi ile uzaya çıktı. 1987 yılında NASA’daki görevinden ayrılan Ride, California Üniversitesi’nde ders vermeye başladı. Bilim ve matematik alanında çalışmak isteyen kadınların ve kızlara yardım etmenin yollarını aramaya koyulan Ride, NASA’ya EarthKAM projesini önerdi. EarthKAM orta okul öğrencilerinin Uluslararası Uzay İstasyonu üzerindeki bir kamera ile Dünya’nın fotoğraflarını çekmesini, daha sonra çektikleri fotoğraflar üzerinde çalışmasına dayanıyor. EarthKAM programı bugün Sally Ride’ın adını da taşıyarak devam ediyor.

Sally Ride 23 Temmuz 2012’de ölene dek öğrencilerin, özellikle de kızların bilim ve matematik alanında çalışması için desteğini sürdürdü. Öğrenciler ve öğretmenler için bilim kitapları yazdı, bilim programlarını ve festivallerde çalıştı.

kaynak: NASA |

fotoğraflar: NASA ve Wikipedia

Valentina Tereşkova

“Hey Gökyüzü Şapkanı Çıkar ve Beni Selamla, Geliyorum!”

16 Haziran 1963 günü, 26 yaşındaki Sovyet kozmonotu Valentina Tereşkova “uzaya çıkan ilk kadın” unvanını kazandı.

valentina_tereskova

İlk etapta 400 kadın aday içinden 23 kişilik liste oluşturulur ardındna bu listedekiler Moskova’daki bir dizi test ve araştırmaya tabi tutulur. Testlerdne herhangi birini geçemeyen adaylar eve yollanır. Nihayetinde Tereşkova dışında Tatyana Kuznetsova, Irina Solovyova, Valentina Ponomareva ve Zhanna Yorkina kozmonot eğitimine katılmaya hak kazanır.

Diğer kadın kozmonot adaylarıyla beraber uzaydaki ilk insan Yuri Gagarin’in de desteğiyle sürdürülen eğitimlere katılan tekstil işçisi Tereşkova’nın kozmonot olabilmesinde önceden aldığı amatör paraşütçülük eğitiminde kazandığı deneyimin payı büyük. Zira adayların hepsi paraşütçüdür. Sovyetler Birliği’nde yurttaşların her türlü eğitimi alması devlet tarafından desteklendiği için eğitimlere ulaşılması kolaydı.

kadin-kozmonot-adaylari

1962 yılının sonunda Tereşkova Vostok 6 ile uçmak için seçilir. Ponomareva ve Solovyova ise Tereşkova’nın yedeği olur.

Vostok 6 yörüngedeyken aynı anda kozmonot Valery Bkyovsky’nin kumandasındaki Vostok 5 aracı da uzaydaydı. İkili bir dizi uzay iletişim oturumu gerçekleştirdi. Bu oturumların birinde, Tereşkova’nın uyuya kalması nedeniyle iletişimi kaybeden kontrol merkezi kozmonotu uyandırmak zorunda kalmıştı.

 valentina-tereskova-tv-signal

Dar uzay elbisesi içinde günlerce kalmak zorunda olan Tereşkova oldukça rahatsızlık çekti, ayrıca uzaydayken çok az yemek yiyebildi. Vostok 6 kapsülü ile 71 saat (2 gün 22 saat 50 dakika) süren uzay uçuşu sırasında Dünya yörüngesinde 48 tur attıktan sonra 19 Haziran günü yere indi. Tereşkova, esasen kurallara aykırı olmasına karşın, yere indikten sonra, iniş alanının yakınında yaşayan halkın sunduğu yerel yiyeceklerle karnını doyurdu.

Valentina-Tereshkova-near-a-landing-spacecraft-Vostok-6-640px

20 Haziran günü Samara (o günkü ) şehrinde kozmonotların halk karşısına çıkacağı bir sunum girişimi olduysa da kozmonotları görmek isteyen yoğun kalabalık kargaşaya neden oldu ve bu nedenle sivillerin zarar görmemesi için bu plan iptal edildi.

RIAN_archive_837790_Valentina_Tereshkova_and_Neil_Armstrong
Valentina Tereşkova, Ay’a ilk adım atan insan olan Neil Armstrong’a bir nişan takdim ediyor. Yer, Gagarin Kozmonot Eğitim Merkezi, Yıldız Şehri, SSCB.

Aynı zamanda tek solo uzay uçuşu yapan kadın olan Valentina Tereşkova bir kere daha uzaya çıkmadı. Kendisinden sonra uzaya çıkan ilk kadın, yine Sovyet kozmonotu olan Svetlana Savitskaya 1982 Ağustos’unda yörüngeye erişti. Tereşkova’dan neredeyse 20 yıl sonra! Uzaydaki üçüncü kadın ve ABD’nin ilk kadın astronotu ise 18 Haziran 1983’te Sally Ride oldu. Bu tarihten sonra pek çok kadın, Valentina Tereşkova’nın yolunu takip ederek uzaya çıktı.

valentina-tereshkova-vostok6
Valentina Tereşkova 78 yaşındayken Londra’daki Bilim Müzesinde’ki Sovyet uzay çalışmalarını konu alan bir serginin açılışını yaptı. Fotoğrafta, bu açılış sırasında, uzaya çıktığı Vostok-6 kapsülüyle görülüyor.
Bugün 79 yaşında olan Valentina Tereşkova, çatısında martı şeklinde bir rüzgar gülü olan evde yaşıyor. “Martı” Vostok 6’nın takma adıydı.

Olimpos Gökyüzü ve Bilim Festivali

Tanrılar yıldız tozu istiyor!

Antik Yunan mitolojisinde tanrılar Olimpos dağının zirvesinde yaşarlar. Esas Olimpos Yunanistan’ın Teselya bölgesinde yer almasına karşın tarih boyunca pek çok dağ Olimpos olarak anılmıştır.

Bu yıl ağustos ayında aynı günlerde (12-13-14 Ağustos 2016), iki Olimpos’ta gözlem şenliği gerçekleşecek. Bunlardan biri tarihinde Olimpos olarak anlandırılan Uludağ’daki AstroFest. Diğeri ise Kozmik Anafor, BilimFili ve Evrim Ağacı’nın organize ettiği, Antalya Olimpos’ta gerçekleşecek Olimpos Gökyüzü ve Bilim Festivali.

 olimpos

Festival hakkında daha fazla bilgiyi sitesinden öğrenebilirsiniz. Kayıtlar bu perşembe açılacakmış, elinizi çabuk tutmanızı tavsiye ederim. Kayıtlar da buradan olacak. Katılım ücretleri de şöyle açıklandı:

Çadır alanı ücreti: Kahvaltı ve Akşam yemeği dahil, kişi başı 3 günlük toplam ücret 160 ₺.
Bungalov ücreti: Kalvaltı ve Akşam yemeği dahil, kişi başı 3 günlük toplam ücret 330 ₺.

Ön kayıt ve ödeme “aynı gün” içinde gerçekten gelmek isteyenler için açık tutulacak. Özetle, festival katılım ücretinizi başvuru yaptığınız gün ödeyecek, anında kesin kaydınızı yaptırmış olacaksınız. Ön kayıt yaptırıp, aynı gün festival ücretini ödeyerek kaydını kesinleştirmemiş olanların başvuru hakkı yanmış olacak.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 18

Firavunun uzaylı hançeri

Firavun Tutankhamun’un birlikte gömüldüğü eşyaları arasında bulunan demirden yapılma hançerin malzemesinin kaynağının bir meteorit olduğu saptandı. Esasen bu durum çok da şaşırtıcı değil. Demir madenciliğinin keşfedilmediği antik çağlarda Dünya’ya düşen demir içerikli meteoritler işlenerek silah ve süs eşyası yapımında kullanılıyordu. Yani antik çağlarda bir nevi uzay madenciliği yapılıyordu.

tutankamunun-uzayli-hanceri

SpaceX 2024 yılına kadar Mars’a astronot gönderecek

SpaceX’in başındaki isim Elon Musk, 2018’de başlayacak olan ve 2024 yılında Mars’a ilk astronotu göndermeyi de içeren Mars planını açıklayacaklarını duyurdu (1 Haziran 2016). SpaceX bahsedilen planını, 2018 yılında mürettebatsız bir Kızıl Ejder (Red Dragon) kapsülünü Mars’a göndererek başlatacak. Bu görevden geçmiş bir Haftalık Gökyüzü Raporu’nda bahsetmiştim.
spacex-launches-mars-mission
Mars ve Dünya’nın konumları yörünge özelliklerinden ötürü her 26 ayda bir, Mars’a birşeyler yollamak için en uygun konuma geliyor. SpaceX bu fırsatı kaçırmak istemiyor. İlk başta Kızıl Gezegen’e boş bir kapsül göndererek gelecek görevler için veri toplamayı amaçlıyorlar.

şişirilebilir modüller

Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki şişirilebilir modül BEAM‘e ilk kez bir astronot giriş yaptı. Modüle giriş yapan kişi ise saatlerce süren şişirme operasyonunu yürüten astronot Jeff Williams.

inişi seyretmek

Roketlerin fırlatma görüntülerini seyretmek oldukça zevklidir. Yeniden kullanılabilir roketler sayesinde artık seyretmek için keyifli başka bir şey daha var: inişler.

falcon9-inis-hizli

Uzaydaki Öğretmen anısına para basılacak

Challenger uzay mekiği faciasında hayatını kaybeden öğretmen Christa McAuliffe anısına hatıra 1 dolar basılacak. NASA’nın “Uzaydaki Öğretmen” programıyla astronot eğitimi alan McAuliffe faciayla sonuçlanan STS-51L mürettebatın dahil olmuştu. 28 Haziran 1986’daki fırlatmanın 73. saniyesinde katı yakıt roketlerinden birindeki sızıntı sebebiyle uzay mekiği Challenger havaya uçtu.

McAuliffe-uzaydaki-ogretmen

Dronlar Alemi

Ramazan davulu dron!

Ramazan’ın gelmesiyle beraber davulcular yine sokaklara çıktı. Fakat sene olmuş 2016, artık sokakların yetersiz kaldığını düşünüp, yüksek apartmanlara da davulla ve mani ile uyanma hizmeti vermek isteyen bir grup, dronu davulcuya dönüştürdü.

Siz de benim gibi davul geleneğinin sürdürülmesinden çok haz etmeyenlerdenseniz üstteki habber biraz canınızı sıkmış olabilir. Öyleyse şimdi de iyi haberi verelim: dron avlamak için yeni bir silah geliştirildi.

dronedefender-1

firavunun uzaylı hançeri

Mısır firavunlarından Tutankhamun 9 yaşında tahta geçti, 19’unda öldü. Öldükten sonra da tüm firavunlar gibi değerli eşyalarla beraber gömüldü. Bu eşyalar içersinde yer alan bir hançerin uzaydan gelen bir meteorit (Dünya’ya düşen meteor/göktaşı) materyalinden imal edildiği ortaya çıktı.

Esasen bu durum çok da şaşırtıcı değil. Demir madenciliğinin keşfedilmediği antik çağlarda Dünya’ya düşen demir içerikli meteoritler işlenerek silah ve süs eşyası yapımında kullanılıyordu. Yani antik çağlarda bir nevi uzay madenciliği yapılıyordu.

tutankamunun-uzayli-hanceri

Kahire’deki Mısır Müzesi ve İtalya’daki Pisa Üniversitesi’ndeki araştırmacıların ortak çalışmasının sonuçları 29 Mart 2016’da The Meteoritical Society‘de yayınlandı.

X-ışını florasan spektrofotometri yöntemini kullanan araştırmacılar bu sayede hançerin yapısını, herhangi bir temas olmadan veya zarar vermeden ortaya çıkarabilmeyi başarmış. Demirden imal edilen bıçak ağırlıkça yüksek bir yüzdeyle (%10.8) nikel ve düşük miktarlarda (%0.58) kobalt, fosfor ve diğer elementleri içeriyor. Bu alaşım genel olarak meteorit kalıntıların yapısına benzemekte.

tutankamun-tabut
Tutankhamun’un demir hançeri (34.2 cm), tabutunun içinde görülüyor. Telif: Griffith Institute, University of Oxford

Firavunla birlikte gömülen hazinenin içinde ilgi çeken yalnızca bu hançer değil. Bir de bokböceği kolyesi (Ne o beğenemedin mi? oysa Antik Mısır’da çok sevilirdi) var. Bu kolye silika camdan imal edilmiş. Silika cam, göktaşının çölde yere çarptığı anda ortaya çıkan yüksek sıcaklıkta kumun erimesiyle oluşabiliyor.

kaynak: astronomy.com |