Büyük bir ÅŸarlatanlığın balonunun patlamasına az bir zaman kalmışken, ‘bilge’ Maya uygarlığıyla ilgili bir ÅŸeyi tekrar hatırlatmakta yarar var diye düşündüm. AÅŸağıdaki yazıyı ilk kez 20 Ekim 2009 tarihinde yayınlamıştım:
Orta Amerika’da 1200 yıl kadar önce, MS 900′e kadar Maya uygarlığı hüküm sürüyordu.
Åžehirleri bazı modern kentler kadar kalabalıktı. Nüfus yoÄŸunluÄŸu 770 kiÅŸi/km kare (2000 kiÅŸi/mil kare) seviyesine kadar gelmiÅŸti. Kırsal alanda da bu deÄŸer 154′e kadar ulaşıyordu.
Fakat ansızın, Maya coğrafyasına derin bir sessizlik çöktü. Uygarlıklarıyla beraber, Mayaların nüfusları da keskin biçimde düşmüştü. Ardlarında sessiz şehirler bırakıp tarih sahnesinden çekildiler.
Peki Maya uygarlığının bir anda çöküp yok olmasına neden olan neydi?
Emekli arkeolog Tom Sever’e göre Mayalar’ın sonunu yine kendileri getirmiÅŸti.
Mayalar genel olarak kendi çevreleriyle uyum içersinde yaşayan bir uygarlık olarak tasvir edilir. Fakat Sever, Mayaların da diğer medeniyetler gibi, ormansızlaşmaya gittiğini söylüyor.
Bu insanlar ağaçları, tarım alanları açmak ve günümüze kadar ayakta kalan şehirlerinin inşasında kullandıkları harçları hazırlamakta kullanılan yakacak eldesi için kesiyorlardı. Sever bunu şu şekilde açıklıyor:
muazzam tapınaklar, su hazneleri ve anıtlarını yapmakta kullandıkları sadece 1 metre karelik kireç harcı yapmak için, kullandıkları kireç taşını ısıtmada 20 ağaç yakmak zorundaydılar
Sadece 1 metre kareyi birleştirmek için 20 ağaç.. Keşke güneş enerjisini bu işte kullanmanın bir yolunu bulsalardı! Mayaların gösterişli binalar yapmak konusunda günümüz insanından aşağı kalır yanı yokmuş. Aşağıdaki yapıyı inşaa etmek için kaç ağaç harcanmıştı acaba:
Sever ve ekibi bilgisayar canlandırmaları (simülasyon) kullanara, ormansızlaşmanın hasat verimine olumsuz etkilerinin modelini çıkartmışlar. En kötü ve en iyi senaryolar için, yüzde 100 ve sıfır ormansızlaşma için uygulanan modeller arasındaki fark çarpıcı. Ormanların kaybı, 3-5 derecelik sıcaklık artışına ve yağışların yüzde 20-30 azalmasına neden oluyor.
Yine de mekanizmayı tam olarak açıklayabilmek için daha fazla araştırma gerekli.
Mayalar günümüzde de kullanılmakta olan bir yöntemle tarım yapıyorlardı. Buna göre tarım alanı açmak için yaktıkları ormanlık bölgede 1-3 yıl boyunca tarım yapıyor, ardından -verim azaldığı için- başka bir orman alanına yöneliyorlardı. İlk ağaçsızlandırılan yer ise 15 yıl zarfında eski haline dönüyor.
Artan nüfus ve yiyecek baskısıyla ağaç yakımı artınca, ormanlar kendini yenileyemez hale geldiler.
Sonuçta yukarıda gösterildiği şekilde bir döngü oluştu. Besin yetersiz kaldıkça yeni tarım alanları açmak için ormansızlaşma artıyordu. Ormanların azalması, Mayaların yaşadığı yerel çevrede sıcaklığın artmasına ve yağışların azalmasına neden oluyordu. Bunu hasat veriminin düşmesi izliyor ve döngü başa dönüyordu.
Elbette bir uygarlığı dizlerinin üstüne çökmesi için pek çok faktör etkili olmalı. Ancak ormanların kaybı, Mayaların sonunun gelmesinde yardımcı olmuş gibi görünüyor.
Mayaların yokoluÅŸu, bu haliyle Paskalya Adası’ndaki uygarlığın yokoluÅŸunu andırıyor. Orada da insanlar büyük heykeller [aÅŸağıda] dikmek için aÄŸaç kullanıyorlardı. Aşırı kesim, onların da sonunu getirdi. Görüldüğü gibi insan faliyetleriyle doÄŸanın aşırı tahrip edilmesi ve iklim deÄŸiÅŸikliÄŸi bir uygarlığı yokedebilecek güçte yıkımların yolunu açabiliyor. Günümüzde daha büyük çaplı iklim deÄŸiÅŸikliÄŸiyle yüzyüze olan bizlerin daha bilinçli hareket etmesi gerekiyor.
Mayalar asırlar önce gitti. Şimdi, en azından takvimleriyle moda oldular. Malumunuz birkaç senedir Maya takviminin sonu olan 2012 yılının tüm Dünya için bir felaketin başlangıcı kabul ediliyor. Peki kendi sonunu kendi hazırladığının farkına varamayan Mayalar, acaba gerçekten de kendilerinden asırlar sonraki kıyameti doğru şekilde öngörebilmiş olabilirler mi?
kaynak: Science@NASA | vikipedia |
