Haftalık Gökyüzü Raporu – 22

Europa’da su izi bulundu

Hubble teleskobu, Jüpiter’in uydusu Europa’nın üzerindeki yarıklardan su buharı olduğu düşünülen fışkırmaları gözlemledi. Bu fışkırmalarla uydunun yüzeyinden 200 km kadar yükselen suyun tekrar yüzeye düştüğü düşünülüyor. Buzlarla kaplı yüzeyin altında ise Dünya’daki okyanusların sahip olduğundan iki kat fazla su olduğuna inanılıyor.

Çin’deki dünyanın en büyük teleskobu faaliyete geçti

fast-teleskobu

Çin’in 500 metrelik çapıyla ‘dünyanın en büyük teleskobu’ ünvanına sahip FAST radyo teleskobu faaliyete geçti. 180 milyon dolara mal olduğu düşünülen FAST’in inşaası 5 yıl sürmüş ve geçtiğimiz temmuz ayında tamamlanmıştı. FAST’in tahtından ettiği, Porto Riko’da bulunan 305 metre çaplı Arecibo teleskobu 1963 yılında inşaa edilmişti.

Porto Riko karanlığa gömüldü

Porto Riko’nun tek derdi teleskobunun 2. sıraya düşmesi değil: Ada ülkesi Porto Riko’daki bir elektrik santralinde meydana gelen yangın ülkenin önemli bir kısmını elektriksiz bıraktı. 1.5 milyon insanın karanlığa gömülmesi uydu fotoğraflarına da yansıdı. Suomi NPP uydusunun yakaladığı görüntüler sayesinde adada yaşayanların uğradığı dramatik değişim rahatça görülüyor.

porto-riko

NASA burçların değiştiğini açıkladı mı?

NASA geçtiğimiz hafta çıkan “NASA burçların değiştiğini açıkladı” haberlerine cevap verdi: “Astroloji bilim değildir”. NASA’nın birkaç ay önce yaptığı, Dünya’nın ekseninin 3 bin yılda değiştiği açıklamasınıa istinaden bu tarz haberler ‘uydurulmuştu’.

Bilecik’e yıldırım düştü

Sonbahar geldi ve hava koşullarıyla kendini hissettiriyor. Son hafta yurdun büyük kısmı, yağış, fırtına gördü. Fakat en etkileyici fırtına Bilecik’e rast geldi:

bilecik-yildirim

 

Türkiye Uzay Ajansı için çalışmalar tamamlandı

Anadolu Ajansı’nın haberine göre Ulaştırma Bakanı Arslan, Türkiye Uzay Ajansı’nın kurulması için gereken çalışmaların tamamlandığını ve yeni yasama döneminde konunun meclis gündemine geleceğini açıkladı.

uydu4-m

 

mikro meteor

esa-mikrometeor-carpma

Kum tanesinden bile küçük bir meteor ne kadar tehlikeli olabilir ki? O küçücük şey saatte on binlerce kilometre hızla ilerliyorsa canınızı yakması kaçınılmaz. 23 Ağustosta canı yanan ESA’nın bir uydusu (Copernicus Sentinel-1A) oldu. 40 cm’lik güneş panellerinden biri, 1 mm’den küçük bir meteorun hışmına uğrayan uydunun yönlendirmesi bozulunca bir miktar yakıt harcamak zorunda kaldı. Yörüngede sınırlı bir yakıtla yıllar noyunca idare etmesi beklenen bir uydu için pek iyi bir haber sayılmaz. Fakat en azından uydunun durumu genel olarak iyi ve çalışmasını sürdürüyor.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 21

En yakın komşuda Dünya büyüklüğünde gezegen keşfedildi

A view of the surface of the planet Proxima b orbiting the red dwarf star Proxima Centauri, the closest star to our Solar System, is seen in an undated artist's impression released by the European Southern Observatory August 24, 2016. ESO/M. Kornmesser/Handout via Reuters THIS IMAGE HAS BEEN SUPPLIED BY A THIRD PARTY. IT IS DISTRIBUTED, EXACTLY AS RECEIVED BY REUTERS, AS A SERVICE TO CLIENTS. FOR EDITORIAL USE ONLY. NOT FOR SALE FOR MARKETING OR ADVERTISING CAMPAIGNS - RTX2MW7L

Üstelik gezegen suyun sıvı halde bulunabileceği, dolayısıyla yaşam barındırabilme potansiyeline sahip bölgede. Güneş sistemimize en yakın yıldız sistemi olan, 4,3 ışık yılı uzaklıktaki Afla Centauri grubu bizimki gibi bir değil üç yıldızdan oluşuyor: yaklaşık Güneş boyutlarında çift yıldızlar olan Alfa Centauri A ve B ile küçük ve sönük bir kırmızı cüce olan Proksima Centauri. Bulunan gezegen Proksima Centauri yörüngesinde, 1.3 Dünya kütlesinde, kendi yıldızına 7 milyon km uzaklıkta dolanıyor. Bu uzaklık Düny-Güneş uzaklığının sadece %5 kadar. Porksima Centauri Güneş’e göre oldukça sönük olduğundan (7000 kat daha sönük) gezgen bu mesafede kavrulmadan varlığını sürdürebilmekte.

ESA uydusuna mikro meteor çarptı

Kum tanesinden bile küçük bir meteor ne kadar tehlikeli olabilir ki? O küçücük şey saatte on binlerce kilometre hızla ilerliyorsa canınızı yakması kaçınılmaz. 23 Ağustosta canı yanan ESA’nın bir uydusu (Copernicus Sentinel-1A) oldu. 40 cm’lik güneş panellerinden biri, 1 mm’den küçük bir meteorun hışmına uğrayan uydunun yönlendirmesi bozulunca bir miktar yakıt harcamak zorunda kaldı. Yörüngede sınırlı bir yakıtla yıllar noyunca idare etmesi beklenen bir uydu için pek iyi bir haber sayılmaz. Fakat en azından uydunun durumu genel olarak iyi ve çalışmasını sürdürüyor.

esa-mikrometeor-carpma

OSIRIS-REx fırlatılacak

OSIRIS-REx_Artist’s_conception

NASA 8 Eylül Perşembe günü OSIRIS-REx’i fırlatacak. OSIRIS-REx görevinde amaç Bennu isimli asteroide konup numune toplamak sonra da bu numuneyi Dünya’ya geri getirmek. Oldukça iddialı! JPL’de çalışan Dr. Umut Yıldız Periscope aracılığıyla, OSIRIS-REx görevi hakkında yayın yaptı. Tekrarını bu bağlantıdan izleyebilirsiniz.

Jüpiter’in kutup ışıkları

Juno Jüpiter’in güney kutubundaki kutup ışıklarını gözlemledi. 27 Ağustos 2016’da kaydedilen bu görüntü kzıl ötesi dalgaboyunda (3.3-3.6 mikron) kaydedilmiş.

juno-jupiter-aurora-720p

Erzurum’da büyük astronomi buluşması

20. Ulusal Astronomi Kongresi ile 9. Ulusal Astronomi Öğrenci Kongresi 5 – 9 Eylül 2016 tarihleri arasında, Erzurum Atatürk Üniversitesi’nin evsahipliğinde Nene Hatun Kültür Merkezi’nde düzenlenecek.

astronomi-kongre-2016

Çankaya’nın Işık kirliliği haritası

cankaya-isik-kirliligi

Işık kirliliği bilimsel astronomi gözlemlerine engel teşkil ettiği kadar, sıradan insanlarla yıldızlı gökyüzü arasında duvar oluşturduğu için de bir sorun. Bu soruna karşı dünyada farkındalık yavaş da olsa artmakta. Ülkemizde de bu sorunu dert edinenlerin sayısı artıyor. Ankara’da ışık kirliliği haritası hazırlama projesi başlatılacakmış. Projenin tanıtımı 9 Eylül 2016 Cuma günü ODTÜ Geliştirme Vakfı Ankara Okulları Kültür Merkezinde saat 9:30’da yapılacak. Çankaya ilçesindeki tüm okullardan öğretmenler davetli.

 

Airlander 10

airlander-crash-2

Dünya’nın en büyük hava aracı ünvanına sahip olan 92 metrelik dev hava gemisi Airlander ikinci test uçuşunda kaza geçirdi! Geliştirici şirket meydana gelen hasarın görece az olduğunu bildirdi. Hava gemisinin kokpit kısmı kullanılamaz hale gelmiş durumda. Mürettebattan ölen veya yaralanan olmadı, bu da iyi haber.

İşte kaza anı:

airlander-crash

Başarılı gerçekleşen ilk test uçuşuyla ilgili haber:

airlander-10-1

Dünyanın en büyük ve uzun hava aracı olan Airlander 10 test uçuşunu yaptı. 20 dakikalık ilk test uçuşunda 35 Knots (64.83 kilometre) hıza erişen hava gemisi kalkış ve seyir ile ilgili testlerden geçti. İlerleyen zamanlarda daha fazla test uçuşu yapılacak. 92 metre boyunda, 38.000 metre küp hacme sahip dev araç 10 ton yük taşıma kapasitesine sahip olacak şekilde tasarlandı.

The Hybrid Air Vehicles HAV 304 Airlander 10 hybrid airship is seen in the air on its maiden flight at Cardington Airfield near Bedford, north of London, on August 17, 2016. The Hybrid Air Vehicles 92-metre long, 43.5-metre wide Airlander 10, billed as the world's longest aircraft, lifted off for the first time from an airfield north of London. The Airlander 10 has a large helium-filled fabric hull and is propelled by four turbocharged diesel engines. According to the company it can stay airborne for up to five days at a time if manned, and for over 2 weeks unmanned with a cruising speed of just under 150 km per hour and a payload capacity of up to 10,000 kg. / AFP / JUSTIN TALLIS (Photo credit should read JUSTIN TALLIS/AFP/Getty Images)

(Foto: JUSTIN TALLIS/AFP/Getty Images)

Helyumla dolu balonunun yapısı sayesinde kalkış verimliliği yüzde 40 arttırılmış. 10 ton taşıma kapasiteli Airlander 10 başarılı olursa geliştirici firma şimdikinin 5 katı büyüklüğündeki Airlander 50 için çalışmaya başlayacak.

Hava gemisi hızlı gidemese de bazı avantajlara sahip. 92 metrelik dev aracın radar izi bir hayalet uçağınki kadar küçük ve ısı yaymıyor. Askeri alanda kurşun geçirmez gereçler üretiminde kullanılan Kevlar, Mylar ve Vectran malzemelerinden oluşan kompozit kumaşı ise Airlander’a kurşun geçirmezlik özelliği kazandırmıyor. Bu araçlar şayet askeri alanda kullanılacak olurlarsa çatışma hattının uzağında kullanılacaklar.

airlander-10-3

Proje ilk olarak ABD ordusu için geliştirilmeye başlanmıştı. Burada başarılı olabilseydi Airlander 10 Afganistan semalarında Amerikan ordusuna keşif ve iletişim alanında yardımcı olacaktı. Fakat olamadı; sonradan Birleşik Krallık’a satıldı ve proje burada devam ettirildi.

Airlander’ın tasarımı havacılık bilimi için kullanışlı olsa da bazı yönleriyle kimilerinin mizah duygusunu kamçıladı.

Airlander-10-capsleri-4

Kaynak: arstechnica | futurism (kaza) |

Haftalık Gökyüzü Raporu – 20

Perseid Göktaşı Yağmuru

Perseid meteor yağmuru bu yılki pik noktasına 12-13 Ağustos tarihinde ulaştı. İzleme şansı bulamadıysanız, dünyanın dört bir yanındaki astrofotoğrafçıların çektiği birbirinden güzel fotoğraflarla yetinebilirsiniz. Aşağıdaki fotoğraf Jörgen Tannerstedt tarafından çekilmiş.

Jorgen-Tannerstedt

Gökyüzü Bülteni’nin Temmuz-Ağustos 2016 sayısı çıktı

gokyuzuTürk Astronomi Derneği’nin (TAD) iki aylık olarak çıkarttığı Gökyüzü Bülteni’nin Temmuz-Ağustos 2016 sayısı yayınlandı. Bu sayın kapak konusu evrenin bize ulaşan ‘ilk görüntüsü’, kozmik mikrodalga fon ışınımı. Gökyüzü bu sayıdan itibaren belli sayıda basılacak ve bu kopyalar  astronomi ile ilgili üniversite bölümleri, gözlemevleri ve müzelere gönderilecek. Bülteni çevrimiçi okuyabilir veya PDF olarak cihazınıza indirebilirsiniz.

Astronomi Öğretmen Seminerleri’nin yenisi Çorlu’da gerçekleşecek

Astronomi Öğretmen Seminerleri’nin 11’incisi 23-25 Eylül 2016 tarihleri arasında Çorlu’da yapılacak. Çorlu kaymakamı Levent Kılıç’ın desteğiyle gerçekleşecek ve teması Öğretmenler ve Bilim/Fen Eğitimi Açısından Astronominin Önemi olarak belirlenen kongre kapsamında astronomi ve ışık kirliliği konusunda öğretmen eğitimleri, öğretmen sunumları ve uygulamalı eğitimler gerçekleştirilecek. Ayrıntılı bilgiye astronomiogretmenleri.com sitesinden ulaşabilirsiniz.

 

aos-11

Moon Express Ay seferi için izin aldı

Moon Express isimli bir Amerikan şirketi Ay’a bir araç yollamak için devletten gerekli izinleri aldığını açıkladı. İzin aldığı kurumlar arasında Federal Havacılık Kurulu ve NASA’nın yanı sıra Beyaz Saray ve ABD dışişleri bakanlığı da var. Elbette bir Amerikan şirketinin faaliyetleri için kendi ülkesinden izin alması doğal görülebilir ancak gök cisimleri üzerinde kimin izin vermeye yetkili olduğu konusu gelecek on yıllarda çokça tartışılacak.

moon-express

Şirketin hedefi Google Lunar X Prize’ı kazanmak. Bunun için Ay’a gönderilen aracın en az 500 metre yol alması ve Dünya’ya yüksek çözünürlüklü bir video gönderebilmesi gerekiyor. Bu hedefin gerçekleştirilmesi 20 milyon dolarla ödüllendirilse de esas kazanç daha yüksek olacaktır. Ay görevi 2017 yılında gerçekleştirilecek.

Türkiye’den bir dron: AKN 3000

Bugün onlarca ülkede farklı tiplerde insansız hava araçları geliştirilmekte. Türkiye’de geliştirilenlerden biri de ASELSAN’ın Göktürk AŞ ile ortaklığının ürünü olan AKN3000 (Akıncı 3000). Alçak irtifa gözlemleri için geliştirilen dron askeri ve güvenlik alanlarını hedefliyor. Yüksek yerlilik oranına sahip olduğu söylenen araç 6 rotorlu döner kanat tipinde, 50 dakikaya yakın uçuş süresi, 3000 metre irtifa, saatte 90 km hız gibi uçuş özelliklerine sahip.

akinci

Gövdesi karbon fiber ve kevlar (çelik yelek malzemesi) kompozit malzemeden üretilmiş. Bu da aracı oldukça dayanıklı bir hale getiriyor. Olumsuz hava şartlarına da dayanıklı olan AKN 3000, HD görüntü kaydı ve bu görüntünün 5 km’ye kadar aktarımını gerçekleştirebilmekte. Şirketin gelecek yıllarda siviller için farklı modeller geliştirebileceği söyleniyor.

Gövde üzerinde on dört parke taş
Akıncı’nın gövdesiyle gerçekleştirilen test!

Hitomi yeniden üretilebilir

Japon Uzay Ajansı JAXA’nın bu yılın başında yörüngeye oturttuğu ancak kısa süre içersinde kontrolden çıkarak parçalanan uydusu Hitomi’yi 2020 yılına dek yeniden üretebileceği açıklandı. Hitomi’nin önemi yüksek çözünürlükle X-ışını gözlemi yapabilmesinde saklı. Yerine geçebilecek başka araç olmadığından uydunun kaybı bilim camiasında üzüntüyle karşılanmıştı.

hitomi-yeniden-uretilebilir

Çin’in kuantum uydusu

Çin bu ay uzaya kuantum deneyleri yürütmek için bir uydu gönderecek. 100 milyon $ bütçeli uydu projesinin öncelikli amacı kuantum iletişim alanında çalışmak olacak. Eğer uydu başarılı olursa Çin yeni kuantum test uyduları göndermeye niyetli.

Çin’in Ay gezgini -muhtemelen- son kez öldü

_90668496_hi020365942

2013 Aralık’ında Chang’e-3 görevi kapsamında çalışmaya başlayan ay gezgininin Ay üzerindeki 31 aylık araştırma görevi sona erdi.
Bu görev Çin’in Sovyetler ve ABD’den sonra Ay yüzeyinde araştırma yapmayı başaran 3. ülke olmasını sağlamıştı. Gezgin, Çinli Ay tanrıçası Chang’e’nin evcil tavşanı olan Yutu olarak adlandırılıyor. Üç ay çalışması için tasarlanan Yutu ay yüzeyinde iki yıldan uzun süre çalışarak daha önce Sovyet Ay gezgini Lunokhod 1’in 11 aylık rekorunu geçmişti. Yutu’nun Şubat 2014’de, henüz görevi yeni başlamışken donarak kaybedildiği sanılmıştı ancak mühendisler Yutu’yla yeniden bağlantı kurmayı başarmıştı. Yutu bu kez o kadar şanslı olamayacak gibi gözüküyor.
_90668503_ea088c90gw1eslhlfjlecj20go0kmwge

Gökyüzü Bülteni

gokyuzu

Türk Astronomi Derneği’nin (TAD) iki aylık olarak çıkarttığı Gökyüzü Bülteni’nin Temmuz-Ağustos 2016 sayısı yayınlandı. Bu sayın kapak konusu evrenin bize ulaşan ‘ilk görüntüsü’, kozmik mikrodalga fon ışınımı. Gökyüzü bu sayıdan itibaren belli sayıda basılacak ve bu kopyalar  astronomi ile ilgili üniversite bölümleri, gözlemevleri ve müzelere gönderilecek.

Bülteni çevrimiçi okumak için: https://issuu.com/tadgokyuzu/docs/gokyuzu_temmuz_agustos_2016_sayi67./3?e=17248178%2F30000297
Bülteni PDF (5MB) olarak indirmek ve tüm eski sayılara erişmek için: http://www.tad.org.tr/e-bulten
Ayrıca bültenin her ay e-posta kutunuza gelmesini istiyorsanız şu adresten ücretsiz abone olabilirsiniz: http://www.astronomi.org/?page_id=399

roket testi

acs_reactivation-1000px

Fotoğrafta 45 kglık sıvı oksijen/sıvı metan yakan bir roket testi görülüyor. Testin yapıldığı NASA’nın Glenn Araştırma Merkezi’nde bulunan İrtifa Yanma Standı’nda (Altitude Combustion Stand- ACS) 1 tona kadar itiş gücüne sahip roket motorları test edilebiliyor.

Roket motorunun boyutuna bağlı olarak ortam basıncı deniz seviyesinden 30 km’ye kadar (daha yukarısında atmsfer basıncı ihmal edilebilir) olan irtifaların benzetimi (simülasyon) yapılabilmekte.

kaynak: NASA |

medya aptal / kadınlar uçuyor…

15 Temmuz’daki darbe girişiminde F-16lardan birini kullanan Kerime Kumaş adlı kadın pilotla ilgili haberlerde, Kumaş’ın “Sabiha Gökçen’den sonra ilk kadın savaş pilotu” olduğuna dair bir bilgi var. Bu haberler gerçeği yansıtmıyor.

Kumaş, 26 Ocak 2010 tarihinde İzmir Çiğli 2. Ana Jet Üs Komutanlığı’nda uçuş eğitimlerini tamamlamış ve teğmen rütbesiyle mezun olmuş. O dönem mezun olan tek kadınmış kendisi.

Şimdi de Milliyet’te 13 Mayıs 2011 tarihinde çıkan şu habere göz atalım:

Bu yıl kuruluşunun 100’ncü yılını kutlayan Türk Hava Kuvvetleri, İstanbul’un Beylikdüzü İlçesi’nde bulunan TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi’nde düzenlenen 10’ncu İDEF 11 Savunma Sanayi Fuarı’na ilk kez bombalarla yüklü F-16 savaş uçağını getirdi. Salı gününden bu yana sergilenen savaş uçağına binlerce vatandaş bindi ve hatıra fotoğrafı çektirdi. Stant da görevli olan Türkiye’nin ilk kadın F16 pilotu Yüzbaşı Berna Şen Özmen, burada gelenlere uçak hakkında bilgiler verdi.

Demek ki Kumaş’ın öncesinde bir başka kadın F-16 pilotu varmış. 26 Kasım 2012’de çıkan başka bir haber ise şöyle:

kadin-pilotlar

Binbaşı Burcu Şahinkaya Türk Hava Kuvvetleri bünyesinde görev yapan en kıdemi F-16 savaş pilotu. Konya’da bulunan ve Türk Hava Kuvvetleri’nin (THK) en gözde filolarından biri olan 132. Hançer Filo’ya bağlı uçuyor. Günümüzde THK’da 5 kadın F-16 pilotu var. Dördü faal olarak uçuyor, biri ise Hava Harp Okulu’nda eğitmenlik yapıyor.

zuleyha-dombay
Haberde adı geçen kadın savaş pilotlarından Züleyha Dombay

Haber Kumaş’ın mezuniyetinden 2 yıl sonrasına ait. Ancak rütbeleri göz önüne alırsak yine Kumaş’tan ve Berna Şen’den daha önce F-16 ile uçan kadınların olduğunu anlıyoruz. Son haberde bahsi geçen Burcu Şahinkaya’nın adını arşivlerde aratınca bir başka haberle karşılaşıyoruz.

Sene 2001, Şahinkaya mezun oluyor:

F-16 pilotu olmak üzere 9 aylık zorlu eğitime katılan Teğmen Burcu Kalpakçı 24 erkek arkadaşının önünde birinci oldu. Kalpakçı diploma ve şildini 4. Ana Jet Üs Komutanlığı’nda düzenlenen törenle MGK Genel Sekreteri Orgeneral Cumhur Asparuk’tan aldı. F-16 Tam Harbe Hazırlık Eğitimi 30. Dönem Birincisi olarak anı kütüğüne uçak maketini çakan Kalpakçı, mezun olan pilotlar adına yaptığı konuşmada, vatan semalarını başarıyla savunacak birer F-16 pilotu olarak kendilerine verilecek her türlü göreve hazır olduklarını söyledi.

sahinkaya

Aynı yılın yazında evlenen Burcu komutan Şahinkaya soyadını almış. Haberden bu magazinsel ayrıntıyı alıyoruz ancak 15 sene öncesinin bu haberinde “ilk” ibaresini göremiyoruz. Yani Şahinkaya’dan önce mezun olan kadın savaş pilotları da var. Mesela 2001 yılında uçağının düşmesi nedeniyle hayatını kaybeden ve Türkiye’nin ilk şehit kadın savaş pilotu olan Ayfer Gök.

ayfer-gok
Ayfer Gök

Görünen o ki kadınlar uçuyor ama medya her gördüğü kadın pilota şaşırıyor ve ilk sanıyor…

Havacılıkla ilgili eski bir tv programı olan Airport’un konuyla ilgili bir bölümü: